De wolf is een dier dat in veel verhalen voorkomt, zo zijn er de wolvin van Romulus en Remus, Fenrir uit de noordse mythologie, Isengrijn uit Vanden vos Reynaerde, de grote boze wolf uit Roodkapje, de drie biggetjes en de zeven geitjes. De wolf vinden we een fascinerend dier, zeer geschikt om literatuur mee te maken.
Griekse weerwolven
Een aparte categorie van wolven is de weerwolf. Voor de mensen die met (een onregelmatige) regelmaat de Mainzer Beobachter lezen is Lykaon waarschijnlijk de bekendste weerwolf. In zijn Metamorfosen beschrijft de Romeinse dichter Ovidius hoe Lykaon voor straf veranderd wordt in een wolf.noot Helaas voor de man blijft hij wolf, om nooit meer mens te worden.
Wie wel wolf werd en daarna weer mens was de bokser Damarchus. Hij scheen jarenlang een wolf te zijn geweest. Volgens de Grieks-Romeinse auteur Pausaniasnoot klopte er niets van dat verhaal (joh!). Maar we hebben hier wel een échte weerwolf te pakken. Met terugwerkende kracht kunnen Lykaon niet tot de ware weerwolven rekenen. Een echte weerwolf kan zich heen en weer veranderen, want alleen een wolf worden is een beetje flauw.
Waarom weerwolven niet bestaan
Maar bestaan die weerwolven wel? Nee, natuurlijk niet. En dat weten we dankzij Jan Wier, die in 1577 De lamiis liber publiceerde, het boek over de lamia’s. Een lamia is een heks, of een kinderenverslinderd monster, of een vampier, of een anderszins niet zo’n vriendelijke vriendin. Het boek is te lezen op Google Books.
Hoofdstuk 14 van Wiers boek is gewijd aan de weerwolf. Wier betoogt daarin dat weerwolven niet bestaan. Hij verbaast zich erover dat er mensen zijn die daadwerkelijk denken dat mensen wolven kunnen worden. En niet zomaar mensen, nee, geleerde mensen nog wel!
Jan Wier vindt het geloof in weerwolven iets van vroeger. Het lijkt wel of hij zegt dat het geloof in weerwolven Middeleeuwse toestanden zijn!
Vertaling
De lamiis liber is volgens mij nog nooit vertaald in het Nederlands, maar het volgende blogje biedt een vertaling van hoofdstuk 14. Ik wilde een adequate vertaling maken, én ik wilde dat deze vertaling niet heel veel langer werd dan het origineel. Dat is niet helemaal gelukt: het Latijn heeft 644 woorden, de Nederlandse vertaling 823. Daarom mijn vraag aan jullie: welke zinnen kunnen ingekort worden?
[Wie helpt Bas Jongenelen? Zijn vertaling is hier en het Latijn is daar. Als u nog niet in de reageerpanelen kunt, kunt u het hier aanvragen. Voor het moment: dan je wel voor dit blogje, beste Bas!]
Zelfde tijdvak
Samoerai versus Aztekenoktober 29, 2024
De Europese canon (16-20)mei 30, 2024
F2 | Fakhr-ad-Din op de vluchtdecember 25, 2022
Leuk! Latijn heeft een naamvallensysteem dat voorzetsels in veel gevallen overbodig maakt en kent geen lidwoorden. Het onderwerp hoeft niet noodzakelijk uitgedrukt worden en bijzinnen kan men in zeer beknopte participiumconstructies vervatten. Een Nederlandse vertaling zal dus onvermijdelijk meer woorden tellen, maar ik bekijk het vanavond graag. Ideale lectuur voor tijdens het voorspelde onweer.
In de 19de eeuw behandelde Sabine Baring-Gould de weerwolf uitgebreid in The Book of Were-Wolves. Benieuwd of hij Wier gelezen heeft.
Zinvoller dan het aantal woorden tellen, lijkt mij dan ook het aantal lettergrepen te tellen. Nederlandse woorden zijn vaak met meer dan hun Latijnse zusjes, maar tellen wel vaak minder lettergrepen.
Lycanthropie is een werkelijk bestaande, maar gelukkig zeldzame vorm van schizophrenie; https://nl.wikipedia.org/wiki/Klinische_lycantropie
Misschien leuk om er AI op los te laten: “verminder het aantal letters (lettergrepen, als AI dat begrip kent) van de vertaling met 30 %”