Gisteren blogde ik over de door Justinus en Aristoteles overgeleverde sage over het ontstaan van Marseille. Samengevat: rond 575 v.Chr. arriveerde een groep Grieken die in het gebied van de Segobrigiërs een stad wilde stichten. Toevallig stond koning Nannos op het punt zijn dochter, die Gyptis of Petta wordt genoemd, uit te huwelijken. Zij moest uit de aanwezige huwelijkskandidaten haar echtgenoot kiezen door hem een beker met water te overhandigen, en koos toen een van de zojuist aangekomen Grieken, die Protis of Euxenos heette.
Veel van deze namen zijn ronduit verdacht. De mannelijke stadsstichter heette Euxenos, wat zoiets betekent als “gastvrij”. Zijn alternatieve naam, Protis, betekent “eerste”, maar lijkt te zijn afgeleid van de naam van de latere aristocraten van Marseille, de Protiaden.
De vier Gallische namen zijn interessanter. De naam Segobriga is alleen bekend uit de stichtingssage van Marseille, maar is goed Keltisch en betekent zoiets als “overwinningsfort”. Er is inderdaad een Keltische vesting in de omgeving van Marseille, namelijk Baou de Saint-Marcel. De naam van de vorst, Nannos, betekent in de Gallische taal zoiets als “dienaar” (van een godheid).
Petta is Gallisch voor “deel”, wat een beetje een rare naam is, maar kan verwijzen naar het feit dat ze een deel van het land van haar vader meenam als bruidsschat. Er is echter een plausibeler mogelijkheid, namelijk dat Petta een schrijffout is voor Gepta (d.w.z. Gyptis): in het Grieks staat er Πέττα en Γέπτα, en die laatste naam Keltisch zijn voor “sterk”.
Dat de namen Gallisch ogen, wil nog niet zeggen dat het verhaal echt is gebeurd, al is het ook niet uitgesloten. De auteur die het fragment van Aristoteles overleverde, Athenaios van Naukratis, attendeerde echter al op een parallel: een Perzisch verhaal over een meisje dat haar aanstaande moest uitkiezen door het overhandigen van een drinkbeker.noot Athenaios kende dit verhaal weliswaar in een Griekse vertaling, maar dat er een Iraanse variant heeft bestaan, wordt bewezen door de Perzische dichter Ferdowsi, die haar opneemt in de Shahname: prinses Katayoun kiest Guštasp als haar echtgenoot. In de Perzische verhalen kennen de partners elkaar overigens al uit een droom.
De Indische traditie kent enkele voorbeelden van svayamvara, wat “eigen keuze” schijnt te betekenen, maar de voorbeelden die ik heb bekeken, zijn toch wel wat anders. Het gaat meer om wedstrijden tussen de huwelijkskandidaten. Ook heel interessant, maar ik vind het geen zuivere parallel.
Desondanks: het lijkt erop dat de stichtingssage van Marseille feitelijk een oeroud Indo-Europees verhaal is over een prinses die mocht kiezen, en dat dit verhaal erbij is gehaald om Marseille te voorzien van een mooie voorgeschiedenis op het moment dat men zich al niet méér herinnerde dan dat de stad was ontstaan nadat migranten uit Fokaia een handelspost hadden ingericht op een schiereiland tegenover de burcht van de Segobrigiërs.
Zelfde tijdvak
Hooglied (1)april 8, 2023
De Griekse kolonisatiemei 5, 2022
Hanno de Zeevaarder (3): Ontdekkingsreisjanuari 20, 2023
Op zoek naar de Indo-Europeeërs bewandelen wetenschappers vele paden: paleolexicologie, paleogenetica, archeologie,…en onomastiek. Populaire namen in de dochtertalen geven misschien aanwijzingen over wat de sprekers van het PIE belangrijk vonden. Dan komen we op roem en paarden uit, maar ook gastvrijheid. Euxenos zou dus best een heel oud personage kunnen zijn.