Bir Zamanlar Kıbrıs, Cyprus: Towards Victory of Once Upon a Time in Cyprus is een gedramatiseerde weergave van de bezetting van Cyprus in de periode 1963-1974. De serie gaat over de conflicten op het eiland Cyprus en de ontwikkeling van het Cyprusprobleem. De serie omvat ook de agressieve activiteiten van de pro-Enosis Grieks-Cyprioten tegen de Turks-Cyprioten. Hoewel de naam van de serie in het eerste seizoen Once Upon a Time in Cyprus was, werd dit in het tweede seizoen veranderd in Cyprus: Towards Victory.
De première van de serie in Ankara werd ook bijgewoond door de Turkse vicepresident Fuat Oktay, de president van de Turkse Republiek Noord-Cyprus Ersin Tatar en de premier van de Turkse Republiek Noord-Cyprus Ersan Saner. De eerste aflevering van de serie behandelde de conflicten tussen Grieks-Cyprioten en Turks-Cyprioten vóór de vredesoperatie op Cyprus in 1974 en de Bloody Christmas schietpartijen. De schietpartijen vonden plaats in het district Famagusta en de gesloten regio Maraş in de Turkse Republiek Noord-Cyprus.
Megali Idea
Enosis (Grieks: Ένωσις) betekent aansluiting en wordt veelal in verband gebracht met het streven van de Grieks-Cypriotische bevolking in de jaren zestig tot aansluiting bij het “moederland Griekenland”. In bredere context betekent enosis in het algemeen de aansluiting van een Grieks of Griekstalig gebied bij Griekenland. Het idee om alle Grieken en Griekstalige gebieden in een Groot-Griekenland te verenigen noemt men Megali Idea (het grote idee).
Toen Griekenland in 1830 onafhankelijk werd, omvatte het weinig meer dan de Peloponnesos. Er woonden toen meer Grieken buiten de Griekse landsgrenzen dan erbinnen, waardoor enosis een populair thema was. De Ionische Eilanden, een onafhankelijke republiek onder Brits beschermheerschap, riep als eerste de enosis uit en sloot zich in 1864 inderdaad bij Griekenland aan. Na de Russisch-Turkse Oorlog van 1877-78 kreeg Griekenland bovendien Thessalië toegewezen.
Eind negentiende eeuw ontstond een beweging op Kreta die enosis wilde bij het “Griekse moederland”. In 1897 mislukte dit nog; in 1908 kwam de aansluiting daadwerkelijk tot stand. Na de Balkanoorlogen volgde enosis van Macedonië en West-Thracië. De laatste permanente toevoeging aan Grieks grondgebied vormde de enosis van de Dodekanesos met Griekenland na de Tweede Wereldoorlog.
De term is veel gebruikt in de jaren zeventig, toen extreem-nationalistische Griekse inwoners van Cyprus aansluiting wilden bij Griekenland.
1974
In 1974 organiseerde het Griekse kolonelsregime een staatsgreep tegen de Cypriotische president Makarios, die tot doel had de enosis te bespoedigen. Dit voorval werd door Turkije aangegrepen om eenzijdig in te grijpen, zodat het Turkse bevolkingsdeel kon worden beschermd. De invasie van Turkse troepen resulteerde in een bezetting van een deel van Cyprus en een de facto opdeling van het eiland. De mislukking van deze enosis bevorderde echter wel weer de val van het kolonelsregime in Athene en de terugkeer van de democratie in Griekenland.
In 1983 verklaarde het door Turkse troepen bezette deel van Cyprus zich onafhankelijk onder de naam Turkse Republiek Noord-Cyprus. Deze staat wordt alleen door Turkije erkend.
Deze serie vond ik schokkend omdat ik lang gedacht heb dat Turkije in dit conflict met afstand de voornaamste agressor was. Turkije was agressief, maar de Griekse Enosis-beweging en haar kopstukken hebben zich destijds op Cyprus als terroristen gedragen. Zoals altijd waren gewone Turks- en Grieks-Cyprioten daarvan het slachtoffer.
- Bir Zamanlar Kıbrıs, Cyprus: Towards Victory
- Speelt in 1963-1974.
- Vierentwintig afleveringen van 2 uur en 25 minuten.
- Uitgebracht in 2021-2022.
[Een gastblog van Alie van Arragon; een algemene inleiding tot deze reeks is hier. Dank je wel Alie!]
7. De theorie
Arnhem 1944 (2)
Jezus in Kashmir
“Deze serie vond ik schokkend omdat ik lang gedacht heb dat Turkije in dit conflict met afstand de voornaamste agressor was. Turkije was agressief, maar de Griekse Enosis-beweging en haar kopstukken hebben zich destijds op Cyprus als terroristen gedragen.”
Maar je haalt de informatie over het terrorisme van de Grieken uit een Turkse propagandafilm!
Peter Verhaak
je kunt de Turkse invasie natuurlijk gemakkelijk uitleggen als ‘bescherming van de Turken tegen Griekse inlijving’. Maar Turkije deed daarna exact hetzelfde, en dat ondergraaft de Turkse positie natuurlijk helemaal.
Vorig jaar nog weigerde Turkije het EU-plan voor de Griekse territoriale wateren (Maritime Spatial Plan).
In 2021 was daar het door de Turkse staatstelevisie (TRT1) gepresenteerde plan van ‘Turkse invloedssfeer 2025) dat grote delen van het nabije Oosten, Europa en centraal-Azië omvatte:
https://english.defensearabia.com/expectations-vs-reality-stratfors-map-of-turkeys-sphere-of-influence-2050/
En daar was, na de val van Mosoel, een ‘officiële’ Turkse kaart die doodleuk de Turkse grens verlegde naar geheel Cyprus, delen van Griekenland en Bulgarije, geheel Armenië, noord-Syrië en alle Koerdische gebieden in Syrië en Irak.
https://blogs.plymouth.ac.uk/dcss/2016/10/31/turkeys-new-maps-are-reclaiming-the-ottoman-empire/
Wat u er van vindt mag u zeggen.
Nationalistisch imperialisme (militair, politiek, economisch en cultureel).
Ik heb gedurende lange tijd weinig begrepen van de rol van de enosis beweging, die langzamerhand overgenomen werd door hardliners die met iedereen op Cyprus, Turk of Griek, die hen niet steunden, wilden afrekenen. Het nuttige van deze serie voor mij was de spotlight op enosis, waarover ik toen verder ben gaan lezen. Over de rol van de Turken op Cyprus, zeker niet onder leiding van Erdogan, had en heb ik weinig illusies. Dat heeft deze serie verder niet beïnvloed.
Ik denk dat de feiten van de gruwelijke excessen op Cyprus in 1974 toch iets genuanceerder liggen.
Ook onder de Turken zelf heerste kennelijk verschil van inzicht. Ik herinner me dat tijdens mijn vakantiebaantje in een fabriek de emoties onder de Turkse arbeiders hoog opliepen.
https://historiek.net/de-turkse-militaire-inval-op-cyprus-1974/109569/
Ja, dat was te verwachten…De laatste ‘heroïsche’ periode voor Turkije na de Onafhankelijkheidsoorlog….De invasie van Cyprus 1974, daar kan nog een serie over…
“dat Turkije in dit conflict met afstand de voornaamste agressor was.”
Ik weet al een paar decennia dat dat niet het geval is. De link van RobD bevestigt dat:
“Het nieuwe regime was niet alleen uitgesproken anticommunistisch maar tevens voorstander van het Enosis-gedachtegoed2 dat streefde naar een aansluiting van Cyprus bij Griekenland.”
Dát is de voornaamste agressor. Het is een bekend patroon. Dictaturen doen een beroep op nationalisme (zie bv. Argentinië en de poging de Falklands te annexeren) om zichzelf legitimiteit te geven (en tussendoor de oppositie een kopje kleiner te maken). Turkse militaire regimes deden uiteraard hetzelfde jegens de Koerden.
Da. Vladimir Vladimirovitsj Poetin doet precies hetzelfde.
Turkije heeft zijn troepen nooit meer teruggetrokken dus. De Junta in Athene kwam ten val, en Griekenland werd weer een democratie. Makarios kwam weer terug als leider van (nu Grieks-)Cyprus en herstelde de democratie. (Grieks-) Cyprus is nu een gewaardeerd EU-lid. Enosis werd een gepaseerd station. Nooit trok Turkije zijn troepen terug. Bij de invasie verdreven Grieken in het door Turkije bezette deel kunnen niet terugkeren. Nu is er Erdogan en gasvelden.
“de vredesoperatie op Cyprus in 1974”
Ja, zo kun je elk militair ingrijpen omschrijven.
Er zijn vast wel mensen in Israël te vinden (of in onze Tweede Kamer) die Gaza heden ten dagen omschrijven als een ‘vredesoperatie’, maar zelf denk ik daar niet zo over. En over Cyprus ook niet.
Het begrip ‘vredesoperatie’ is rethorische onzin, net als ‘gewapende vrede’, ‘politionele actie’ of ‘speciale militaire operatie’. Het is het eufemistisch verpakken van gruwelijkheden. Er komt geen vrede uit de loop van een geweer, alleen dood en verderf.
Ik denk dat het nog stamt uit de tijd van die paar VN-operaties van kort na WO2 die nog enigszins tot doel stelden een democratie te redden. Of zo.
Nee. Voor de betrokkenen is het gewoon oorlog en niemand die er echt toe doet zegt anders.