De muren van Babylon

De Palatijnse Anthologie is, zoals het tweede deel van de titel al aangeeft, een bloemlezing van teksten, meer precies Griekse gedichtjes. Het eerste deel van de titel verwijst naar de Paltz (in humanistenlatijn: Palatinatus), waar het Byzantijnse poëziemanuscript in kwestie zich ooit bevond in de bibliotheek van Heidelberg. Tot de vele in de verzameling opgenomen epigrammen behoort ook een korte ode aan de tempel van Artemis van Efese op naam van de vrijwel vergeten hellenistische dichter Antipatros van Sidon.noot Palatijnse Anthologie 9.58. Hij vergelijkt het heiligdom met zes andere monumenten, en zo introduceert hij het concept van de “zeven wereldwonderen”, waarvan zijns inziens de tempel in Efese dus het mooiste is.

Het eerste monument dat hij noemt, is de stadsmuur van Babylon, waarvan hij zegt dat die gebruikt kan worden als weg voor wagens. Dat heeft Antipatros wellicht ontleend aan Herodotos van Halikarnassos, die het volgende weet te vertellen over de muur.

Babylon is als een vierkant gebouwd dat aan elke zijde wel tweeëntwintig kilometer lang is. De omtrek is dus bijna negentig kilometer. Al met al zijn de afmetingen indrukwekkend, maar dat is niets vergeleken bij de schoonheid die je bij geen andere stad ter wereld zo zult aantreffen. In de eerste plaats loopt er een brede en diepe gracht omheen, tot de rand toe gevuld met water. Hieraan grenst de stadsmuur die vijftig koninklijke ellen breed is en tweehonderd hoog.noot Herodotos, Historiën 1.178; vert. Hein van Dolen.

Omgerekend: vijfentwintig meter breed en honderd meter hoog. Een omtrek van negentig kilometer is zoiets als de Noordoostpolder of anderhalf keer het hoofdstedelijk gewest Brussel.

Bovenop de muur bouwden ze langs de randen twee rijen huisjes met één gevel die naar binnen waren gekeerd en zover van elkaar lagen dat een vierspan ertussendoor kon rijden. Er zijn maar liefst honderd poorten rondom in de muur aangebracht, allemaal met brons beslagen, evenals de stijlen en bovenposten.noot Herodotos, Historiën 1.179.

Een belangrijk detail is dat Babylon, althans volgens Herodotos, honderd stadspoorten zou hebben gehad. Dat is een knipoogje naar Homeros’ opmerking dat het Egyptische Thebe honderd poorten had gehad. Het is een van de aanwijzingen dat Herodotos Babylonië beschouwde als een rivaal van Egypte, en dat hij, bij gebrek aan kennis van het echte Thebe en het echte Babylon, maar teruggreep op de informatie die in Griekenland circuleerde. Anders dan Antipatros van Sidon, die zegt de muren van Babylon zelf te hebben gezien, beweert Herodotos nergens dat hij de grote stad heeft bezocht, al insinueert hij het wel.

In elk geval: aan Herodotos danken we een beschrijving van de muren van Babylon, compleet met weg voor een vierspan. En vanzelfsprekend klopt er niets van. De stad was inderdaad min of meer vierkant, had een omtrek van een kilometer of tien, en de muur was vermoedelijk minimaal twaalf meter en maximaal vierentwintig meter hoog. De Duitse archeoloog Robert Koldewey meende dat de muur aan de voet rond de twintig meter breed was, en als dit ook de breedte was aan de top, kan er inderdaad een vierspan hebben gereden. Archeologen hebben vier stadspoorten met zekerheid geïdentificeerd, waaronder de Ištarpoort die momenteel in Berlijn staat in het tot 2037 gesloten Pergamonmuseum.

De Istharpoort uit Babylon (Pergamonmuseum, Berlijn)

Van drie andere poorten wordt de ligging vermoed, maar het kan geen kwaad te benadrukken dat over de topografie van de culturele hoofdstad van de oude wereld minder bekend is dan je op basis van landkaarten zou vermoeden. Dat is trouwens met wel meer antieke topografie het geval, maar dat ter zijde.