[Laatste van vijf blogs over het verleden van Apulië door gastauteur Dieter Verhofstadt. Het eerste blogje was hier.]

In de Archaïsche Periode koloniseerden de Grieken het zuiden van Italië, een episode die wij Magna Graecia noemen, in navolging van de Romeinen. De Grieken spraken zelf niet over één geheel, Μεγάλη Ελλάς: zij zagen hun nederzettingen als aparte entiteiten, aangezien er ook geen overkoepelend gezag bestond.

Tarente

Het huidige Tarente was een Spartaanse kolonie, Taras genaamd. De stichting is uitvoerig door Strabon van Amaseia beschreven: ze wordt traditioneel gedateerd op 706 v.Chr. De meest plausibele oorsprong van de naam is dat ze gewijd is aan de halfgod Taras, zoon van Zeus, maar de nabije rivier Tara is een andere mogelijkheid. Bijzonder aan deze kolonisatie is dat ze een nieuwe thuis gaf aan de Partheniai, buitenechtelijke Spartanen die geboren waren terwijl de legitieme mannen aan het front waren tijdens de langdurige Messenische oorlogen. Hun leider was de (half-mythische) Falantos, zelf een dergelijke “buitenechtelijke”.

De kolonie ontwikkelde in de loop der tijd een echte aristocratische cultuur, waarvan de rijkdom waarschijnlijk afkomstig was van de exploitatie van het vruchtbare omliggende gebied, dat werd verdedigd door een reeks militaire buitenposten waaronder Pezza Petrosa. Tarente behoorde al snel tot de belangrijkste steden van de Magna Graecia en bracht filosofen, strategen, schrijvers en atleten voort. De belangrijkste onder hen was de wiskundige Archytas van Tarente, die meerdere opeenvolgende keren aangesteld werd als strategos in dienst van de leidende magistratuur.

Strabon schrijft dat het land achter Tarente zo vlak was dat men makkelijk schepen over land van de ene kust naar de andere kon trekken. Hij beschrijft verder hoe de rijkdom van Tarente uiteindelijk tot decadentie leidde: “er waren meer feestdagen dan dagen in een jaar” en hoe de stad een beroep moest doen op Griekse generaals om de gevechten tegen de Messapiërs op zich te nemen – wat in 473 v.Chr. overigens leidde tot een zware nederlaag. Twee eeuwen later was het de beurt aan Pyrrhos van Epirus.

Vandaag blijven er in Tarante nog twee Dorische zuilen over van de Griekse aanwezigheid. In eerste aanleg werd de tempel toegeschreven aan de verering van Poseidon, maar andere interpretaties, zoals Hera, zijn mogelijk op basis van vondsten en votiefinscripties uit de buurt.

Tarentijnen en Messapiërs

Vanuit Taras werd aan de zuidelijke boog van de baai Gallipoli (“mooie stad”) gesticht. Mogelijk is ze geënt op een bestaande Messapische vesting Anxa, die men daar in de buurt situeert, maar sporen zijn (nog) niet gevonden. De Griekse steden probeerden met wisselend succes hun invloed over de hak van Italië uit te breiden. Ze hadden het vooral lastig met de cavalerie van de Messapiërs. Tot een overheersing kwam het nooit: Grieken en Messapiërs leefden in een voortdurende conflictsfeer.

We moeten voor de volledigheid opnieuw Ruvo di Puglia vermelden, dat traditioneel weliswaar niet tot de Magna Graecia wordt gerekend, maar zich wel in de invloedssfeer van Athene moet hebben bevonden, terwijl de rest van Peuketië vooral de invloed onderging van het nabije Taras.

Het einde

Aan dat alles kwam een einde toen Taras, zoals gezegd, de hulp inriep van Pyrrhos van Epirus om de expansie van Rome een halt toe te roepen. De Romeinen waren al geruime tijd bezig de plaatselijke conflicten tussen Grieken, Messapiërs en de meer westelijke Lucaniërs of noordelijke Samnieten uit te buiten om zelf de regio in handen te nemen. Het verloop van de Pyrrhosoorlog is bekend: Rome verloor enkele veldslagen, onder meer door de inzet van olifanten, maar telkens leden de Grieken eveneens zware verliezen. Uiteindelijk besefte Pyrrhus dat hij zich niet kon blijven versterken en dat het Apulische sop de Epirotische kool niet waard was.

Rome herstelde zich en kon het zuiden definitief onderwerpen. Bari, Brindisi en Lecce (ten koste van Rudiae) werden belangrijke Romeinse steden. De bevolking verkreeg Romeins burgerrecht, nam de Romeinse cultuur geleidelijk aan over en verruilde de Messapische taal voor het Latijn.

[Een gastbijdrage van Dieter Verhofstadt. Dank je wel Dieter!]

Ik organiseer volgend voorjaar een reis naar Bulgarije. Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.

Zelfde tijdvak

De Ammonieten
januari 10, 2024

Pamfylië
augustus 27, 2024

Precolumbiaanse culturen
november 2, 2024