Een zinken plaatje uit Bern

On door Jona LenderinginArcheologie, Kelten (La Tène), Religie, Zwitserland
Tijdvak: 75 v.Chr. - 50 v.Chr.
0075-0050 v.Chr.
Zinken plaatje met Gallische inscriptie (Bibracte)

Ik ben nog nooit in Bern geweest, laat staan in het kantonaal museum, dus ik heb er ook geen foto’s gemaakt. De bovenstaande afbeelding is dan ook een foto van een replica van een object uit Bern, dat in 1984 bij toeval is gevonden en dateert uit het tweede kwart van de eerste eeuw v.Chr. Het is gemaakt van een heel zeldzaam metaal: zink. Het was in de Oudheid bekend en men gebruikte het ook, namelijk om messing te vervaardigen, maar men beschikte niet over de methoden om het op een andere manier toe te passen.

Een voorwerp als dit, gemaakt van zuiver zink, was dus zeldzaam en de eigenaar zal wel een voorname Helvetiër zijn geweest. Iemand die deelgenomen moet hebben aan de beslissing om het land te verlaten en te migreren naar Aquitanië. Zoals u weet was alles goed geregeld maar weigerde de Romeinse gouverneur van de Provence, een zekere Gaius Julius Caesar, de Helvetiërs de doortocht. De brug over de Rhône in Genève die hij liet verwoesten, is overigens herbouwd en voorzien van een mooi standbeeld van de filosoof Rousseau.

Het zinken plaatje heeft een inscriptie in de Gallische taal, geschreven in Griekse letters. Je zou zo ver in het westen eerder het Romeinse of Etruskische alfabet hebben verwacht en misschien is het wel een aanwijzing voor een schrijver die niet uit de regio kwam. De Keltische volken gebruikten overigens diverse schriftsoorten, wat een aanwijzing is dat de schrijfcultuur niet heel diep was geworteld.

ΔΟΒΝΟΡΗΔΟ
ΓΟΒΑΝΟ
ΒΡΕΝΟΔΩΡ
ΝΑΝΤΑΡΩΡ

Dobnorèdo | Gobano | Brenodor | Nantaror

Het tweede woord kennen we het beste: Gobanos was de god van de smeden, wat ook de betekenis van zijn naam is: Smid. Dobnoredos was een Gallische titel, misschien “onderwereldreizigster”, waarbij u moet denken aan iemand te paard. Omdat de onderwereld duister is en het gebruikte woord voor reizen specifiek verwijst naar reizen te paard, kan het woord ook “zwarte ruiter” betekenen. Nog een andere mogelijke vertaling is “zij die de aarde bestuurt”.

Het derde woord is een weergave van een woord dat we beter kennen als Brenodunum, de vermoedelijke naam van het oppidum te Bern. Het betekent letterlijk “kraaienstad”, maar het woord “kraai”, brennos, had als tweede betekenis “legeraanvoerder”. “Commandantenstad” dus, of “hoofdkwartier”. Nantaror ten slotte betekent “vallei van de Arura” ofwel de rivier de Aar. Kortom:

Aan de onderwereldreizigster
Gobanos
door de Brenoduniërs
van het Aardal.

Ik moet toch eens naar Bern om te ontdekken wat het museum er zelf over weet te vertellen, maar het lijkt erop dat we te maken hebben met een wijding waarvoor een voorname magistraat uit Bern het initiatief heeft genomen.

[Dit was het 528e voorwerp in mijn reeks museumstukken.]


Gaius Julius Caesar (1): consul
augustus 10, 2023

Caesar in Kessel
december 10, 2015

De Chauken (1)
maart 18, 2023
Deel dit:

6 gedachtes over “Een zinken plaatje uit Bern”

  1. “Het zinken plaatje heeft een inscriptie in de Gallische taal, geschreven in Griekse letters. Je zou zo ver in het westen eerder het Romeinse of Etruskische alfabet hebben verwacht”

    Niet per se. De Grieken hadden in Marseille al lang een
    De Heuneburg in Duitsland laat zien dat er al vanaf 600vChr stevige contacten met het Mediterrane gebied waren. Een atypische stenen muur met torens die naar mediterraan of zelfs Grieks voorbeeld gemodelleerd lijkt te zijn geweest, alsmede flinke hoeveelheden Grieks aardewerk wijzen in die richting.
    Nu is de Heuneburg in de 7/6de eeuw geen Helvetia is de 1ste eeuw, maar het geeft aan dat de Griekse invloeden al veel langer in de regio bestonden. Het zou kunnen wijzen op de oorsprong van het voorwerp – tin vervaardigd door een Griekse smid voor een Helvetische klant.

  2. “het woord “kraai”, brennos”

    Ik weet dat ‘brennos’ zowel kraai als raaf betekent. Maar er is een verschil.
    Mijn zoon’s tweede naam is Bran. Bern is voor mij dus ‘ravenstad’. 🙂

    2. De Duitse wikipedia noemt dit wel even, maar gaat dan verder met twee meer serieuze afleidingen.
      Bern is genoemd naar Verona, dat in het middelduits ook Bern werd genoemd. (Diederich von Bern moeten we in Verona zoeken) wordt als meest waarschijnlijke afleiding genoemd. Maar in het lexicon van de Zwitserse gemeentennamen wordt het Gallische Berna genoemd wat iets als kloof betekent, wat daar een kenmerk van het Aaredal schijnt te zijn (geweest)

Reacties zijn gesloten.