Algiers, november 1942 (3)

Herinneringsplaat bij de kamer in hotel Al Djezair waar generaal Eisenhower in 1942 en 1943 verbleef.

[Laatste van drie blogjes van Jur de Jong over Algiers tijdens Operatie Torch. Het eerste deel was hier.]

Op 9 november mocht Algiers dan betrekkelijk eenvoudig in Geallieerde handen gevallen zijn, bij Oran en Casablanca was de strijd lang niet zo soepel verlopen. De Vichy-Fransen boden serieus verzet en het kostte de Geallieerden dagen en honderden verliezen om de steden te omsingelen. Op 10 november kondigde François Darlan echter vanuit Algiers aan dat alle Fransen in Marokko en Algerije hun wapens neer zouden leggen, waarmee de strijd met een sisser afliep. Helemaal breken met het Frankrijk deed Darlan (nog) niet, maar hij verschool zich achter ‘omstandigheden die het maarschalk Pétain onmogelijk maakten om onafhankelijke beslissingen te nemen’.

De Geallieerden konden nu hun grip op Noord-Afrika consolideren. In Egypte was de Britse generaal Bernard Montgomery er net op dat moment bij El Alamein in geslaagd om het Afrikakorps van Rommel te dwingen zich terug te trekken. Montgomery belaagde de Duitsers en Italianen in een lange achtervolging naar het westen. De Geallieerden wilden nu vanuit Algerije optrekken naar het oosten en Rommel in de rug aanvallen.

Voor de regering in Vichy was het een netelige situatie. Niet alleen hadden de Fransen zich niet aan de belofte gehouden om Noord-Afrika te verdedigen, de Fransen in Marokko en Algerije leken zich wel heel makkelijk aan Geallieerde zijde te scharen. Het was onvermijdelijk dat de Duitsers zouden terugslaan door ook het zuiden van Frankrijk te bezetten, maar allereerst eisten ze dat ze toegang zouden krijgen tot de Franse bezittingen in Tunesië. Dat durfde de Vichy-regering niet te weigeren en onmiddellijk begonnen de Duitsers en Italianen troepen over te zetten. Daarmee brachten ze de Geallieerde troepen niet ver ten westen van Tunis tot stilstaan. De strijd in Tunesië zou pas in mei 1943 worden beslecht.

Algiers werd intussen het centrum van de Geallieerde militaire macht in de Middellandse Zee. Het Geallieerde hoofdkwartier werd er gevestigd en generaals Dwight Eisenhower en Mark Clark namen hun intrek in het luxe hotel Saint George (nu hotel Al Djezair). Admiraal Darlan nam als hoogste politieke leider van de Fransen zijn intrek in het Palais d’Été (nu het Palais du Peuple). Daar zou hij met de kerst van 1942 door de jonge Franse monarchist Fernand Bonnier de La Chapelle worden vermoord.

En waar was intussen Henri Giraud? Die arriveerde pas in Algiers nadat de strijd al gestreden was. Hij was na dagenlange discussies tot een akkoord gekomen met Dwight Eisenhower over de rol die hij na de landingen zou spelen.Weliswaar had hij vanuit Gibraltar op het laatste moment nog een radioboodschap aan de Franse troepen verzonden, maar die was uiteraard maar bij weinig Fransen ontvangen. Omdat de Amerikanen inmiddels een deal met Darlan hadden gesloten, accepteerde Giraud gelaten de rol van militair bevelhebber onder de politieke leiding van Darlan.

Na de dood van Darlan was het voor de Amerikanen logisch dat Giraud de leiding over de Franse regering in ballingschap op zich zou nemen, maar die vond een onverzettelijke Charles de Gaulle tegenover zich. De Gaulle was inmiddels ook in Algiers neergestreken en nam zijn intrek in de Villa d’Oliviers. Het kwam tot een moeizame samenwerking, maar uiteindelijk wist De Gaulle eind 1943 de meeste steun te verwerven binnen het Franse Comité van Nationale Bevrijding, een voorloper van een regering in ballingschap. Gedesillusioneerd accepteerde de politiek onervaren Giraud dat hij wederom een ondergeschikte rol kreeg toebedeeld.

Uiteraard ook hier de tip herhaald om de twee films over De Gaulle (Résistance en Libération) te gaan zien, waarin bovenstaande episodes mooi in beeld komen.

De oorlogsdrukte zou Algiers spoedig daarna weer verlaten. In juli 1943 hadden de Geallieerde legers de oversteek gemaakt van Tunesië naar Sicilië. Generaal Mark Clark leidde daarna de moeizame verdere opmars door Italië, en Eisenhower was in de herfst van 1943 naar Engeland vertrokken om de landingen in Normandië voor te bereiden.

Eind augustus 1944, na de bevrijding van Parijs, zou ook de Franse regering in ballingschap terugkeren naar la Patrie. Noord-Afrika bleef nog wel een belangrijke schakel in de bevoorrading van de Geallieerden in Italië en Zuid-Frankrijk, maar de ogen van de Westerse wereld keerden zich naar het noorden. Als je goed kijkt zijn de sporen van deze periode nog wel zichtbaar in Algiers, maar ze krijgen in het moderne Algerije niet dezelfde aandacht als vergelijkbare monumenten in Europa.

[Dit was een gastbijdrage van Jur de Jong. Hartelijk dank Jur!]