Ik heb al wel vaker geblogd over de Zeven Wereldwonderen. Laten we er maar eerlijk over zijn: van die mooie en indrukwekkende monumenten is weinig over. Het standbeeld van Zeus in Olympia kennen we slechts van afbeeldingen, de Hangende Tuinen van Babylon zijn verzonnen, er is niets meer over van de kolossos van Rhodos en van het mausoleum van Halikarnassos resteert alleen een kuil. De tempel van Artemis in Efese is gereduceerd tot zegge en schrijve één zuil.
De godin zelf, met haar curieuze cultusbeeld, is goed bekend en ik schreef al eens over haar. Ze was een moedergodin van het type waarvan er in Anatolië dertien in een dozijn gingen. Ze beschermde met name zwangere vrouwen, maar de vruchtbaarheid van de gehele natuur ressorteerde onder de Efesische Artemis. Dit soort culten waren oeroud en het heiligdom moet teruggaan op een offerplaats uit de Bronstijd. Griekse en Romeinse auteurs meenden dat het was gesticht door Amazones. Dat is natuurlijk flauwekul, maar het betekende dat ook deze auteurs wisten dat de cultusplaats oeroud was.
De voor het heiligdom gekozen locatie was echter verre van ideaal: het wereldwonder stond namelijk in een moerassig gebied – en nog altijd. De Romeinse encyclopedist Plinius de Oudere meende dat deze plek met opzet was gekozen om de tempel tegen aardbevingen te beschermen.noot Dit is vanzelfsprekend een verklaring achteraf.
Wat wel zeker is, is dat het heiligdom, waarvan de oudste gevonden resten dateren uit de zevende eeuw v.Chr., in de loop der eeuwen eindeloos is herbouwd en verbouwd. Lydische koningen zoals Kroisos (midden zesde eeuw v.Chr.) droegen bij aan de bouw van de tempel in de bevriende buurstad, en later ondersteunden de Perzen de eredienst. Nog eeuwen later zou de hogepriester Megabyxus heten, wat Perzisch is voor “degene die vrijgelaten is voor de cultus”.
Het heiligdom brandde in de zomer van 356 v.Chr. af, een gebeurtenis die herinnerd werd omdat ze samenviel met de geboorte van Alexander de Grote. De man die de brand had aangestoken, verklaarde dat hij het had gedaan opdat zijn naam herinnerd zou worden, waarop de Efesiërs verklaarden dat niemand die naam nog mocht uitspreken. Dat heeft niet geholpen: hij heette Herostratos.noot
Enkele architectonische fragmenten zijn tegenwoordig te zien in het British Museum in Londen. In Efese zelf is van de 127 zuilen die ooit het cederhouten dak hebben gedragen, dus slechts één zuil over.
Zelfde tijdvak
De Romeinse Republiekapril 7, 2023
De Kariërsjuli 3, 2024
Hedonisme (1): Aristippos’ genotzuchtmaart 2, 2023
Enkele jaren geleden mocht ik Efese bezoeken, en was – zoals iedereen – vooral onder de indruk van de bibliotheek van Celsus en van het enorme (maar wel grotendeels gereconstrueerde) theater. Van de Artemis-tempel was inderdaad nauwelijks een spoor te vinden. Al met al was/is een bezoek aan deze opgraving zeer de moeite waard.
Sic transit gloria mundi.
Daar ben ik in het geheel niet mee eens. Het gaat erom hoe je ertegenaan kijkt: 1 zuil kan meer zeggen dan een heel heiligdom. Misschien is dat een geschiedenisvolle blik i.t.t. de hedendaagse blik die alles van het verleden veracht en daardoor zichzelf niet meer begrijpt.
Ik ben het wel met Karel eens.
Een glorieuze tempel is teruggebracht tot één zuil.
Alleen als je de geschiedenis van de plek kent kan die zuil je wat zeggen.
Anders is het gewoon een zuil.
Een eenzame zuil.
Waar er zoveel van zijn.
Waarom zijn er zo weinig resten – hergebruik?
Het BM heeft dus meer van de tempel dan de plek zelf…
“Het heiligdom brandde in de zomer van 356 v.Chr. af,”
Bij zulke zinnen vraag ik me af wat er aan brandbaars in zo’n stenen tempel zit, hoe moeilijk het is om dat in brand te steken, en hoe verwoestend de schaarse brandbare materialen geweest kunnen zijn
Het dak was van hout.
Ja, en als daaronder half uitgebrand gas zich ophoopte, kon dat leiden tot een enorme explosie die ook de muren wegdrukte. In de Notre Dame in Parijs is dat gelukkig niet gebeurd, maar in Persepolis heeft Alexander de Grote zo de Apadana opgeblazen.
De tempel.is herbouwd vanaf 323 v. Chr. In 262 n. Chr. zou deze herbouwde tempel door Gotische invallers invallers in ieder geval brandschade hebben opgelopen, wellicht meer, tot in de vijfde eeuw zou er in ieder geval een cultusplaats voor Artemis/Diana in gebruik zijn gebleven.
Volgens sommige (complotachtige?-)theorieën was die Herostratos wellicht ern ‘nuttige idioot’ voor het management van de tempel, die van de oude af zouden hebben willen komen…(wegens steeds meer wegzakken). Nou j, zal wel…
https://en.wikipedia.org/wiki/Temple_of_Artemis