Vanuit Noordwest-Europa gezien kan het als een verrassing komen dat Algiers een belangrijke rol speelde in de Tweede Wereldoorlog. Maar een jaar lang was de stad een centrum van de actieve strijd tegen de Duitsers en Italianen. Dat begon op 8 november 1942, toen de Amerikaanse en Britse troepen landden op verschillende stranden aan weerszijden van de stad.
Deze landingen waren de meest oostelijke aanvallen van de Geallieerden op Frans Noord-Afrika die dag, onder de codenaam Operatie Torch. Aan de Atlantische kust gingen Amerikanen bij Casablanca aan land, en in het westen van Algerije bij Oran. Frankrijk behoorde op dat moment nog niet tot de Geallieerden, maar was formeel neutraal. De Franse regering van maarschalk Philippe Pétain had bij de overgave aan de Duitsers in juni 1940 beloofd om haar koloniën te verdedigen tegen alle aanvallen, in ruil waarvoor deze én de vloot onder Franse controle bleven.
Die noodgedwongen samenwerking van de regering van Pétain in Vichy met de Duitsers zat een deel van de Fransen goed dwars. Zij wachtten op het moment om de oorlog weer te hervatten aan Geallieerde zijde en een einde te maken aan de Duitse bezetting. Sommigen steunden generaal Charles de Gaulle, die vanuit Londen een regering in ballingschap aanvoerde. De Gaulle betwistte de legitimiteit van Pétain, de populaire vaderfiguur en held uit de Eerste Wereldoorlog. De Gaulle was niet populair omdat hij de meer en minder succesvolle aanvallen van de Britten op Franse koloniale bezittingen in West-Afrika, Syrië en Madagaskar steunde. Ook had de Britse vloot al vlak na de wapenstilstand van 1940 een deel van de Franse vloot tot zinken gebracht bij Oran. De Britten waren in Frankrijk zó gehaat dat de Amerikanen bij de landing in Noord-Afrika uit voorzorg voorop zouden gaan om de Franse verdedigers zo min mogelijk te provoceren. Die periode van tegenslagen komt mooi tot uitdrukking in de eerste van twee recente films over Charles de Gaulle (Résistance) en in de biografie van Julian Jackson.
Maar als De Gaulle impopulair was, met welke Fransen zouden de Geallieerden dan wél kunnen samenwerken? Eén van de opties was generaal Henri Giraud, een ijzervreter die in mei 1940 nog gepoogd had met zijn troepen Breda te verdedigen. Na de nederlaag ging hij in krijgsgevangenschap, waaruit hij in april 1942 op spectaculaire wijze ontsnapte. Via Zwitserland wist hij naar het nog onbezette Vichy-Frankrijk terug te keren. Daar legde hij contacten met verzetsgroepen, zonder zich openlijk tegen de regering van Pétain te keren.
De Amerikanen zagen in hem alternatief voor De Gaulle dat veel acceptabeler was bij een groot deel van de Fransen, en met name het Franse leger. Daarom pikten zij hem op 5 november 1942 met een duikboot op van de Franse zuidkust en brachten hem naar Gibraltar. Daar sprak Giraud met generaal Dwight Eisenhower, die het bevel had over de Geallieerde invasie in Noord-Afrika.
Intussen was in de omgeving van Algiers zelf ook een netwerk van verzetsgroepen ontstaan. Aan het hoofd daarvan stond generaal Charles Mast, die contacten onderhield met Giraud. Via de Amerikaanse consul in Algiers, Robert Murphy, legden zij contact met de Geallieerden.
Twee weken vóór de landingen, bezocht een kleine Amerikaanse delegatie onder leiding van generaal Mark Clark in het allerdiepste geheim Noord-Afrika voor gedetailleerde besprekingen. Clark was de rechterhand van Eisenhower in de aanloop naar Operatie Torch. Clark en consorten werden door een Britse onderzeeër afgezet bij het havenstadje Cherchell (de oude Romeinse provinciehoofdstad Caesarea, bijna honderd kilometer ten westen van Algiers), waar zij in een afgelegen villa Mast en zijn belangrijkste luitenants ontmoetten. Clark liep een nat pak op toen zijn rubber bootje omsloeg op weg naar de kust, wat hem in de Verenigde Staten tot een beroemdheid zou maken. Het Franse verzet wist nu dat er spoedig een geallieerde landing zou plaatsvinden.
[Deze gastbijdrage van Jur de Jong wordt vervolgd. Dank je wel Jur!]
Zelfde tijdvak
Partizanen, communisten en bunkersmei 26, 2018
De herinneringen van Zjoekov: Khalkhin Golseptember 22, 2020
Oude talen, modern nationalismemaart 25, 2017
Log in met je uitgenodigde account of vraag lidmaatschap aan bij de redactie.