Archeologische vraagtekens (1)

Waarvoor hebben we ook alweer archeologie? (Museum für Antike Schifffahrt, Mainz)

In de laatste alinea van het inleidende hoofdstuk van de nieuwe bundel Tussen Schelde en Eems, het publieksboek over het zogeheten Kempenproject, stellen archeologen Nico Roymans en Jos Bazelmans het klip en klaar: projecten als het hunne zijn in de toekomst niet langer mogelijk. Dat komt doordat de archeologische opleidingen sinds de invoering van de BaMa-structuur geen kopstudies meer zijn die een student deed na een propedeuse in een ander vak. Het vanzelfsprekende contact dat archeologiestudenten ooit hadden met andere vakgebieden is sindsdien verdwenen. Daarmee heeft de Nederlandse archeologie een probleem.

Meer dan één, om precies te zijn. De opleidingen zijn dus onvoldoende verbonden met andere disciplines, waardoor het aantal onjuistheden in de archeologische interpretatie toeneemt. Een tweede probleem is dat de publieksvoorlichting niet begint bij de publieke vraag. Tot slot is er de prijsgegeven wetenschappelijke autonomie. Ik zal deze kwesties illustrerennoot Een opsomming van voorbeelden vormt geen bewijs. Voor een uitgebreidere behandeling verwijs ik naar mijn boek Oudheidkunde is een wetenschap (2023). met voorbeelden uit Romeins Nederland, maar denk dat ze in meerdere of mindere mate ook in andere archeologische specialismen en in de andere oudheidkundige disciplines spelen.

Lees verder “Archeologische vraagtekens (1)” →

Een ramp in opeenvolgende tonelen (4)

Skelet van een kat (Universiteitsmuseum Groningen)

[Laatste van vier blogjes van Han Borg over de academische collecties van de Rijksuniversiteit Groningen. Het eerste was hier.]

Met de brand (op 30 augustus 1906) van het tweede Academiegebouw van de Rijksuniversiteit Groningen (dat sinds 1850 op de plaats van twee vroegere conventen verrees) ging onder meer de complete verzameling zoölogie verloren: een neushoorn, een giraf en vele andere dieren gingen in het verwoestende vuur ten onder, mede omdat veel artefacten werden bewaard op sterk water, dat door de hitte ontplofte en het vuur zich razendsnel liet verspreiden. Dankzij de inspanningen van de president-curator van de RUG, burgers en studenten konden gelukkig de oude archiefstukken, de portretten van vroegere hoogleraren en studentenvaandels uit 1666 en 1830 gered worden, maar veel ging helaas ook verloren.

In het in 1909 geopende derde Academiegebouw werd vervolgens in 1949 een grote zolderruimte ingeruimd voor wél bewaarde zaken die vanaf 1934 te zien waren geweest in een historisch pand aan het Lopende Diep (het “Corps de Garde”), en die collectie bleef daar tot het nieuwe Universiteitsmuseum Groningen in 1987 geopend werd in het gebouw van de vroegere Universiteitsbibliotheek.

Lees verder “Een ramp in opeenvolgende tonelen (4)” →

Een ramp in opeenvolgende tonelen (3)

Etruskisch aardewerk (Universiteitsmuseum Groningen)

[Derde van vier blogjes van Han Borg over het Universiteitsmuseum Groningen. Het eerste was hier.]

Tijdens de uitoefening van diverse functies voor de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) mocht ik ook het genoegen smaken om universiteitsmusea van diverse klassieke Europese universiteiten te bezoeken. Er bestond bijvoorbeeld een verband van vier universiteiten, dat tot doel had intensieve samenwerking op brede wetenschapsterreinen te bevorderen. Van dit G4-verband waren destijds Uppsala, Gent, Göttingen en Groningen lid. Later werd dit G4-verband uitgebreid met o.a. de universiteit van Tartu (Estland) en Bratislava. Het netwerk heet nu “Enlight”.

Gent, Tartu, Uppsala en Göttingen hebben, net als Groningen, prachtige historische collecties die met trots aan het brede geïnteresseerde publiek worden getoond. Ik herinner me een bezoek aan het Gents Universiteitsmuseum, waarbij de Academisch Beheerder van de universiteit zijn enthousiasme over datgene wat Gent in het museum kon laten zien bepaald niet onder stoelen of banken stak.

Lees verder “Een ramp in opeenvolgende tonelen (3)” →

Een ramp in opeenvolgende tonelen (2)

De werkkamer van Aletta Jacobs (Universiteitsmuseum, Groningen)

[Tweede van vier blogjes van Han Borg over de academische collecties van de Rijksuniversiteit Groningen. Het eerste was hier.]

De Rijksuniversiteit Groningen (RUG) vond haar oorsprong in de wens van de stedelijke en provinciale overheid om in het noorden van het land academisch onderwijs te kunnen bieden aan geestelijken, rechtsgeleerden en artsen. Volgens de feestredenaar tijdens de viering van het 400-jarig bestaan (prof. Jan Lokin) was “Groningen” de eerste universiteit die niet door een landheer of bisschop werd opgericht, maar door vertegenwoordigers van het volk.

Men betrok in 1614 enkele oude conventen in de binnenstad van Groningen, die na de Reformatie vrijgekomen waren. Het huidige (derde) Academiegebouw staat nog steeds op de locatie van twee van die conventen. Ook elders werden er gebouwen en plaatsen voor onderwijs gevonden en -met name in de 19e eeuw- bijgebouwd. De eerste hortus botanicus kwam te liggen in de eerste grote stadsuitbreiding ten noorden van de binnenstad (nog steeds Hortusbuurt geheten), een nosocomium in een oud convent vormde het eerste “Academisch Ziekenhuis”, maar werd eind negentiende eeuw verplaatst naar een buiten de wallen gelegen plek waar het zich nu nog, zij het geheel gemoderniseerd, bevindt. Neogotische gebouwen kregen hun plek verspreid over de binnenstad, met daarin laboratoria voor diverse natuurwetenschappelijke richtingen. Een Universiteitsbibliotheek met een deftige uitstraling lag op een steenworp afstand van het centrale Academiegebouw.

Lees verder “Een ramp in opeenvolgende tonelen (2)” →

Een ramp in opeenvolgende tonelen (1)

Gebrandschilderd raam in het Universiteitsmuseum Groningen

Vormt oktober 2026 het sluitstuk van een rampentoneelstuk in verschillende bedrijven: de maand waarin het College van Bestuur van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) bekend maakte uit bezuinigingsoverwegingen het voornemen te hebben het universiteitsmuseum te sluiten voor publiek?

Ondergetekende heeft jarenlang rondleidingen verzorgd voor binnen- en buitenlandse gasten van de RUG door het Academiegebouw van “mijn” instelling. Ik heb er gestudeerd en later gewerkt in diverse functies en op diverse plekken, maar één daarvan vormde altijd het toefje op de taart: het eclectische gebouw dat sinds 1909 het Broerplein (Academieplein & Broerstraat zijn andere namen voor hetzelfde plein) siert. En ook het dichtbijgelegen Universiteitsmuseum werd regelmatig bij zo’n excursie meegenomen.

Lees verder “Een ramp in opeenvolgende tonelen (1)” →

Gekte in Groningen

Wir setzen uns mit tränen nieder.

Dat de Nederlandse kennisinfrastructuur wordt gesloopt, is een snoeihard feit. Dat mensen die het belang van kennis niet begrijpen, een handicap hebben als ze problemen moeten aanpakken, is een ander snoeihard feit. Daarover is een hoop meer te zeggen, maar dat ga ik niet doen: ik beperk me tot een derde snoeihard en pijnlijk feit, namelijk dat dat kennisinstellingen meewerken aan de sloop van de kennisinfrastructuur.

Zoals de Rijksuniversiteit Groningen. Ik weet niet precies wat daar verkeerd is gegaan, maar er is blijkbaar geldgebrek en dus wil de universiteit haar museum sluiten. Ze zijn totaal mesjogge. Ik heb daar twee à drie dingen over te zeggen, maar de petitie vindt u alvast hier. Teken die handel, mensen, teken haar en deel haar op de sociale media.

Lees verder “Gekte in Groningen” →

Een verborgen verzameling

Uit de etnografische collectie van het Universiteitsmuseum Groningen

Strikt genomen valt het onderwerp van deze bijdrage buiten dat van de Oudheidkunde, maar voor wie in etnografie of ook wel volkenkunde geïnteresseerd is, is dit stukje wellicht toch de moeite waard.

Etnografische collecties

Niet ver van de Eiffeltoren vindt men in Parijs het in 2006 geopende Musée du Quay Branly, een wonderschoon etnografisch museum, waar je als bezoeker als het ware van het ene continent naar het andere loopt en telkens weer geconfronteerd wordt met topstukken uit de kunst van landen en volken buiten ons directe aandachtsveld. Over dit museum volgt nog wel eens een aparte blog.

Lees verder “Een verborgen verzameling” →

Digitale archeologie

Als een wetenschap zich niet presenteert als wetenschap, zal het publiek die wetenschap niet herkennen als wetenschap, en zoals de trouwe lezers van deze blog weten denk ik dat de diverse oudheidkundige bloedgroepen op dit punt nogal wat kunnen bijleren. Oudhistorici hebben het misbruik van de oude geschiedenis – afrocentrisme, Jezusmythicisme, koloniale frames – deels te wijten aan zichzelf; met hun goedbedoelde vertalingen tonen classici niet waarom het doorgronden van de antieke denkwereld geen “simsalabim, bron, spreek tot mij!” zou zijn; en archeologen hebben het vaker over vondsten dan over archeologie.

Ik ken maar één museum dat echt gewijd is aan archeologie als archeologie: het is in Brugge. Een tijdelijk alternatief is er nu in het Universiteitsmuseum in Groningen, waar tot eind dit jaar een expositie is met de naam “Dig it all. Archeologie van de toekomst”. Met de leutige naam heb ik al de helft van de minpunten genoemd; het is namelijk een erg geslaagde tentoonstelling over de invloed van digitale technieken op de archeologie, en als u in het noorden bent, moet u er zeker naartoe.

Lees verder “Digitale archeologie” →