Categorie: Oudheid

De Oudheid is min of meer het centrale thema van deze blog: de fascinerende tijd waarin de mensheid alles voor het eerst deed.

Het paleis van Sarvestan

On door Jona LenderinginArcheologie, Iran, Perzië, ToerismeEen reactie plaatsen
Tijdvak: 400 na Chr. - 450 na Chr.
0400-0425 na Chr.0425-0450 na Chr.
Het paleis bij Sarvestan

Je moet er wat moeite voor doen om er te komen, bij het Sarvestan-paleis. De meeste bezoekers zullen er aankomen met een taxi vanuit Shiraz; het is zo’n honderd kilometer, dus houd rekening met een rit van anderhalf uur en een chauffeur die je een plezier doet met westerse muziek (Modern Talking). Maar na die rit ben je ook ergens, want het goed bewaarde Sassanidische paleis ligt schitterend in een immense, verder volkomen lege vlakte.

Het Sarvestan-paleis, vernoemd naar een stadje in de omgeving, is gebouwd door koning Bahram V de Ezel (r.420-438). Wij zijn geneigd die bijnaam als verwijt te beschouwen, maar een vergelijking met het geduldige, lieve, oersterke dier is natuurlijk een groot compliment. Bahram was een succesvolle vorst, die na een dynastiek conflict de troon besteeg, de Sassanidische posities in Centraal-Azië herstelde en de macht zonder problemen kon doorgeven aan zijn zoon.

Lees verder “Het paleis van Sarvestan” →

Het taoïsme: de Zhuangzi (3)

On door Kees AldersinChina, Filosofie, Oud China1 reactie
Tijdvak: 400 v.Chr. - 275 v.Chr.
0400-0375 v.Chr.0375-0350 v.Chr.0350-0325 v.Chr.0325-0300 v.Chr.0300-0275 v.Chr.

[Kees Alders schrijft over de Chinese filosofische stromingen. Een inleiding was hier. Na een introductie, het Confucianisme, het Mohisme en de School van de Namen behandelt hij dit najaar het taoïsme. Het eerste blogje in deze reeks was hier.]

Over de dood denkt de Zhuangzi heel anders dan de Daodejing, en dan de meeste mensen van zijn tijd. We hadden al gezien dat mensen na hun dood geëerd werden als geesten die zich met name bezig blijken te houden met familiezaken. In de Daodejing speelt de vraag wat er na de dood komt geen enkele rol; wie de dao volgt hoeft de geesten niet te vrezen. De Zhuangzi gaat in verschillende hoofdstukken een totaal andere richting op.

De dood als verandering

Bekend is het verhaal van de vlinderdroom, waarin meester Zhuangzi droomt dat hij een vlinder is en niet weet dat hij eigenlijk een Chinese wijsgeer is, die droomt dat hij een vlinder is. Eenmaal wakker is hij in de war: is hij nou een Chinese wijsgeer die droomt dat hij een vlinder is, of is hij een vlinder die droomt dat hij een Chinese wijsgeer is? Dit noemt hij dan maar “de verandering der dingen”.

Lees verder “Het taoïsme: de Zhuangzi (3)” →

Het taoïsme: de Zhuangzi (2)

On door Kees AldersinChina, Filosofie, Oud ChinaEen reactie plaatsen
Tijdvak: 400 v.Chr. - 275 v.Chr.
0400-0375 v.Chr.0375-0350 v.Chr.0350-0325 v.Chr.0325-0300 v.Chr.0300-0275 v.Chr.
Een hanger in de vorm van een draak (Musée Guimet, Parijs)

[Kees Alders schrijft over de Chinese filosofische stromingen. Een inleiding was hier. Na een introductie, het Confucianisme, het Mohisme en de School van de Namen behandelt hij dit najaar het taoïsme. Het eerste blogje in deze reeks was hier.]

Wuwei en de ongrijpbare dao

De Zhuangzi is een bij uitstek taoïstisch werk, in die zin dat latere taoïsten het vaak opvatten als één van de twee fundamenten van hun school.

Op momenten leest de Zhuangzi als een uitleg bij de Daodejing. Zo komt de wu wei-gedachte (“go with the flow” ) regelmatig terug in speelse voorbeelden, zoals dat van de slager die zijn mes negentien jaar niet hoeft te slijpen, omdat hij de natuurlijke openingen van het dier volgt.

Ook wordt in beide werken het ongrijpbare van de dao benadrukt. Daarin komen de teksten soms bijna woordelijk overeen: de dao is niet te benoemen, niet in woorden te vangen, en wie weet spreekt niet.

Besturen of niet besturen

Tegelijkertijd zijn er inhoudelijke verschillen tussen de Daodejing en de Zhuangzi. Regelmatig gaat de Zhuangzi een heel andere richting op, of voegt de auteur gedachten toe die we in de Daodejing niet tegenkomen.

Lees verder “Het taoïsme: de Zhuangzi (2)” →

Het taoïsme: de Zhuangzi (1)

On door Kees AldersinChina, Filosofie, Oud China1 reactie
Tijdvak: 400 v.Chr. - 275 v.Chr.
0400-0375 v.Chr.0375-0350 v.Chr.0350-0325 v.Chr.0325-0300 v.Chr.0300-0275 v.Chr.
De Gele Keizer

[Kees Alders schrijft over de Chinese filosofische stromingen. Een inleiding was hier. Na een introductie, het Confucianisme, het Mohisme en de School van de Namen behandelt hij dit najaar het taoïsme. Het eerste blogje in deze reeks was hier.]

Een klerk met weinig ambitie

Zhuangzi, oftewel meester Zhuang (oudere schrijfwijze: Chuang-tzu), werkte als klerk in een laktuin. Althans, als we de Han-historicus Sima Qian mogen geloven: verdere bronnen over het leven van meester Zhuang hebben we eigenlijk niet. Die laktuin zou gelegen hebben in Meng, dat niet ver van de hoofdstad van de staat Song lag.

Een laktuin was een plaats waar lakbomen groeiden en werden afgetapt, en waar waarschijnlijk ook handwerkslieden lakproducten produceerden. Nu waren lakproducten in de tijd waar we het over hebben – Zuangzi leefde van de tweede helft van de vierde tot het begin van de derde eeuw v.Chr. – strategisch erg belangrijk: lak werd onder andere gebruikt voor wapens en strijdwagens. Daarom stonden dit soort werkplaatsen meestal onder staatsbeheer. Zhuangzi was dus waarschijnlijk een ambtenaar. Maar dan wel een erg lage ambtenaar. Dat is natuurlijk opvallend. Was hij niet ambitieus?

Lees verder “Het taoïsme: de Zhuangzi (1)” →

Een Romeinse mop

On door Jona LenderinginItalië, Museumstuk, Romeinse Keizerrijk6 reacties
Tijdvak: 50 na Chr. - 150 na Chr.
0050-0075 na Chr.0075-0100 na Chr.0100-0125 na Chr.0125-0150 na Chr.
Inscriptie uit Aesernia (Louvre, Parijs)

Hierboven ziet u een leuke inscriptie. Ze komt uit het antieke Aesernia, het huidige Isernia in zuidelijk Italië, en ze behoort tot de collectie van het Louvre. U heeft normaal gesproken dus weinig kans om dit monumentje te zien, want zelfs als je een tijdslot reserveert in het Parijse museum, duurt het twee uur voordat je door de security bent. Gelukkig stond deze inscriptie een tijdje geleden op de expositie over Paestum in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden, waar ik haar fotografeerde.

De twee eerste regels van deze inscriptie, die bekendstaat als EDCS-14803688 en dateert van tussen 50 en 150 na Chr., zijn vrij simpel.

L(ucius) Calidius Eroticus
sibi et Fanniae Voluptati v(ivus) f(ecit)

Lees verder “Een Romeinse mop” →

Zes vragen aan Maarten Kossmann

On door GastauteurinAlgerije, Geesteswetenschappen, Geschiedenis, Libië en Maghreb, Marokko, Romeinse Keizerrijk, Tunesië, WetenschapscommunicatieEen reactie plaatsen
Tijdvak: 2025 na Chr. - 2050 na Chr.
2025-2050 na Chr.
Maarten Kossmann

De vaste lezers van deze blog kennen inmiddels de rubriek “zes vragen”, waarin oudheidkundigen vertellen wat ze nu eigenlijk doen. Dat zijn namelijk lang niet altijd de activiteiten waarmee het vakgebied in het nieuws komt. Vandaag is het woord aan taalkundige Maarten Kossmann, die werkzaam is aan de universiteit in Leiden.

***

Wat bestudeert u?
Mijn vakgebied zijn de Berbertalen (ook wel bekend als Amazigh) in het algemeen, zoals ze worden gesproken in Noord-Afrika en de Sahara. De laatste jaren richt ik mij daarbij vooral ook op de zogenaamde Libische inscripties. Deze inscripties zijn geschreven in een eigen alfabet. De meeste dateren vermoedelijk tussen de tweede eeuw v.Chr. en de derde eeuw na Chr.

Lees verder “Zes vragen aan Maarten Kossmann” →

Heron van Alexandrië

On door Jona LenderinginRomeinse Keizerrijk, Wetenschap3 reacties
Tijdvak: 25 v.Chr. - 75 na Chr.
0025-0001 v.Chr.0001-0025 na Chr.0025-0050 na Chr.0050-0075 na Chr.
De doseerautomaat van Heron van Alexandrië

De vraag “wat als?” is vermoedelijk de belangrijkste die een historicus kan stellen. De betekenis van een  gebeurtenis is alleen te bebalen door te overwegen wat de alternatieven waren. Als de geallieerden in 1944 de slag om Arnhem zouden hebben gewonnen, hadden ze de Duitsers uit de Randstad moeten verdrijven en was de Nederlandse Hongerwinter onvoorstelbaar veel erger geweest – dat soort redeneringen. Over de Oudheid weten we te weinig om zinvol te speculeren, maar dat neemt niet weg dat het gebeurt. Eén zo’n vraag is: wat als Heron van Alexandrië navolging zou hebben gehad?

Ingenieur Heron van Alexandrië

Wij zouden Heron een ingenieur noemen. Hij woonde in Alexandrië, maar het is niet helemaal duidelijk wanneer hij leefde. Er is wel op gewezen dat een door hem beschreven zonsverduistering die moet zijn geweest van 62 na Chr., en dan leefde hij dus in de eerste eeuw. Hij is echter ook bekend als uitvinder van een eenvoudige stoommachine, die Vitruvius al aan het begin van onze jaartelling beschrijft, en dat plaatst hem dus eerder.

Lees verder “Heron van Alexandrië” →

Faits divers (60) Germanistiek

On door Jona LenderinginDuitsland, Germanië6 reacties
Wijding aan Viradecthis (EDCS-11100905; Rijksmuseum van Oudheden, Leiden)

Een nieuwe aflevering in de onregelmatig verschijnende reeks faits divers, met deze keer vooral de oude Germanen.

Daar horen we anders weinig over. Ooit begon het geschiedenisonderwijs met de hunebedbouwers en de Germanen, maar sinds Nederland zit opgescheept met een “historische canon” van vijftig vensters, is er geen ruimte meer voor de mensen aan wie we ons belangrijkste erfgoed hebben te danken: onze taal. Gelukkig zijn er websites als Taaldacht, de schatkamer die de onvermoeibare Olivier van Renswoude aan het bouwen is, tjokvol interessante informatie.

Lees verder “Faits divers (60) Germanistiek” →

Alexander de Grote bij de Perzische Poort

On door Jona LenderinginGeschiedenis, Iran, Macedonië, PerziëEen reactie plaatsen
Tijdvak: 350 v.Chr. - 325 v.Chr.
0350-0325 v.Chr.
De toegang tot de Perzische Poort

We gaan vandaag verder met de reeks over Alexander de Grote. Het laatste blogje in de reeks is alweer een paar weken geleden. De Macedoniërs waren toen bezig met een terreurcampagne tegen de Ouxiërs, die het Zagrosgebergte leefden langs de kortste weg naar Persepolis. Alexanders rechterhand Parmenion volgde een zuidelijkere route, maar ook hij was op weg naar de Perzische hoofdstad. De verdediging van het Perzische moederland was in handen van de satraap van Persis, Ariobarzanes.

Die zal Ahuramazda hebben gedankt toen hij hoorde langs welke route Alexander naderde, want bij de zogeheten Perzische Poort had hij, hoewel zijn leger kwalitatief minder was dan dat van zijn vijand, een redelijke kans. Als hij Alexander daar terug zou kunnen drijven, kon de zegevierende Perzische strijdmacht terugkeren naar Persis en het leger van Parmenion overvallen.

Lees verder “Alexander de Grote bij de Perzische Poort” →

De tempel van Artemis in Efese

On door Jona LenderinginAnatolië, Archeologie, Turkije9 reacties
Tijdvak: 375 v.Chr. - 350 v.Chr.
0375-0350 v.Chr.
De resten van de tempel van Artemis

Ik heb al wel vaker geblogd over de Zeven Wereldwonderen. Laten we er maar eerlijk over zijn: van die mooie en indrukwekkende monumenten is weinig over. Het standbeeld van Zeus in Olympia kennen we slechts van afbeeldingen, de Hangende Tuinen van Babylon zijn verzonnen, er is niets meer over van de kolossos van Rhodos en van het mausoleum van Halikarnassos resteert alleen een kuil. De tempel van Artemis in Efese is gereduceerd tot zegge en schrijve één zuil.

De godin zelf, met haar curieuze cultusbeeld, is goed bekend en ik schreef al eens over haar. Ze was een moedergodin van het type waarvan er in Anatolië dertien in een dozijn gingen. Ze beschermde met name zwangere vrouwen, maar de vruchtbaarheid van de gehele natuur ressorteerde onder de Efesische Artemis. Dit soort culten waren oeroud en het heiligdom moet teruggaan op een offerplaats uit de Bronstijd. Griekse en Romeinse auteurs meenden dat het was gesticht door Amazones. Dat is natuurlijk flauwekul, maar het betekende dat ook deze auteurs wisten dat de cultusplaats oeroud was.

Lees verder “De tempel van Artemis in Efese” →