De wereldkaart van Ptolemaios

Ptolemaios’ “Geografie” (Gutenbergmuseum, Mainz)

Vorige week was ik in Mainz en we bezochten het Gutenbergmuseum. Als u het niet kent, moet u er zeker heen gaan. Nergens ter wereld zie je op één plek zoveel wiegedrukken (boeken gedrukt vóór 1500) bij elkaar. Leuke teksten ook, zoals de uitgave van het Corpus Iuris die een van Gutenbergs leerlingen vervaardigde (een ander exemplaar is in Zutphen), teksten van Erasmus en Luther (akkoord: post-1500), de Germania van Tacitus en natuurlijk bijbels, gedrukt door de uitvinder zelf.

Ook het bovenstaande boek is er: een uitgave van PtolemaiosGeografie, een fundamenteel werk. Onze reconstructie van de antieke topografie gaat er voor een belangrijk deel op terug. De landkaarten zijn beroemd. Hierboven ziet u één voorbeeld, maar er zijn in Ptolemaios’ Geografie diverse kaarten opgenomen.

De grote vraag is: zijn dat reconstructies, gemaakt door humanisten, of gaan ze terug op een verloren middeleeuws origineel? De informatie op de kaarten is dezelfde, want ze gaat terug op Ptolemaios’ tabellen met coördinaten van de diverse plaatsen, dus inhoudelijk maakt het niet uit. We weten echter weinig over de wijze waarop in de Oudheid landkaarten in boeken waren opgenomen. Stonden er werkelijk twaalf windgoden rondom?

Meer in het algemeen weten we onvoldoende over illustraties in de perkamenten boeken die in de Late Oudheid bestonden. Het is dus onuitstaanbaar dat we niet weten of de maker van het prachtige boek hierboven teruggreep op een verloren antiek voorbeeld of zelf iets moois maakte.

[Dit stuk wordt gereblogd op #GrondslagenNet, de groepsblog van archeologen, classici en oudhistorici.]

5 gedachtes over “De wereldkaart van Ptolemaios

  1. Jacob Krekel

    De kaart is op de computer wat moeilijk te lezen. Toch lijkt het of de Golf van Bengalen, met de delta van Ganges, en de Zuid Chinese zee rechts duidelijk te zien zijn. Maar van wat misschien de Middellandse zee is aan de linkerkant klopt niet veel. Je zou denken dat Ptolemeus de rechterkatnnop deze kaart veel beter gekend moet hebben dan de linkerkant, maar ik kan niet vinden welke rivier de Nijl zou moeten voorstellen

  2. Robbert

    ? Jacob Krekel, de linker boven kant is op dit plaatje inderdaad niet zo goed te zien, maar de Nijl komt duidelijk in beeld op de linker bladzij. Op andere afbeeldingen zie je dat Middellandse Zee/Europa er heel aardig opstaan bij Ptolemaios.

  3. Ben Spaans

    De geïllustreerde editie die hier aan de orde komt is uit 1478, voor alle duidelijkheid.

Reacties zijn gesloten.