De Protocollen van de Wijzen van Zion

Ophef, een jaar of drie geleden, over de website van de NOS, waar de joodse miljardair-filantroop George Soros was getypeerd als invloedrijke bemoeial met tentakels in de wereldpolitiek. Protesten, beschuldigingen van antisemitisme, een NOS die het aanvankelijk niet wilde corrigeren, een NOS die dat later wel deed. Het antisemitische aspect, waarvan ik in het midden laat of een NOS-medewerker het beoogde, is de aanname dat joden de wereldpolitiek naar hun hand zouden zetten. Die aantijging komt uit De Protocollen van de Wijzen van Zion, een beruchte vervalsing uit het laatste jaar van de negentiende eeuw.

Klaas Smelik, tot voor kort hoogleraar Hebreeuws in Gent, wijdde in 2011 een boek aan de bizarre geschiedenis van deze invloedrijke antisemitische tekst: De zeven levens van de Protocollen van de Wijzen van Zion. Het verscheen in een (nog leverbare) Nederlandse versie en een zo te zien niet meer leverbare Vlaamse versie. Smelik behandelt het ontstaan van de tekst in Russische kringen in Parijs, de wijze waarop het schotschrift naar tsaristisch Rusland kwam en daar na de Revolutie van 1917 aan invloed won, de verspreiding in de westerse wereld (Henri Ford!), het gebruik in het Derde Rijk, de huidige populariteit in het Midden-Oosten en tot slot de curieuze draai in New Age-kringen.

Klaarliggende stereotypen

Het verhaal is natuurlijk eerder verteld maar Smelik gaat er prettig diep op in en laat de uitgekauwde discussie over het plagiaat in de tekst vrij snel achter zich. Die discussie is overigens niet zonder goede reden zo uitgekauwd, want het bewijs dat samensteller Matvei Golovinski eerdere bronnen heeft overgeschreven, is ook het bewijs dat er geen echte vergadering is geweest waarin Wijzen van Zion de voortgang van hun greep naar de wereldheerschappij hebben besproken. Het is dus belangrijk. Maar het plagiaat is de crux van de zaak niet. Terecht wijst Smelik erop dat meer dan de helft van de tekst geen letterdieverij is, dat Golovinski in de sporen treedt van christelijk antijudaïsme en dat de Protocollen ’s mans eigen ideeën over een autocratische heerschappij documenteren.

De crux is dat de tekst steeds weer nieuwe fans vindt. Dat is logisch. U herinnert zich het mechanisme van het schoolplein: kinderen met een brilletje of rood haar werden gepest. Niet omdat die attributen het kind slecht zouden maken, maar omdat de stereotypen al klaarlagen en pestkoppen nou eenmaal geen originele geesten zijn. Ze nemen bestaande stereotypen over en passen ze toe. Het is ook niet heel anders dan de vragen en verwijten die een vrouwelijke bestuurder voor de kiezen krijgt: de clichés liggen al klaar en het is voor critici teveel inspanning iets origineels te bedenken. Idemdito met de joden: jodenhaters zijn weinig creatief en benutten wat voorhanden is.

Islamitisch antisemitisme

Smelik toont dit het beste in zijn hoofdstuk over het islamitische antisemitisme. In de wereld van de islam mogen de volken van het boek dan beschermd zijn, de islamitische autoriteiten konden ook optreden tegen deze minderheden. (Ik blogde al eens over Al-Hakim en over de wijze waarop de onderdrukking radicaliseerde na de Mongolenstorm.) Zolang de minderheden politiek machteloos waren, volstonden tradities over de wijze waarop Mohammed tegen joodse stammen was opgetreden, maar de gebeurtenissen in 1948 maakten hieraan een einde. Smelik:

In de propaganda tegen het zionisme en de staat Israël waren daarom nieuwe uitdrukkingsvormen nodig, die de islamitische traditie zelf niet kon verschaffen.

De Protocollen kwamen als een godsgeschenk en zijn waanzinnig populair in het Midden-Oosten, net als cartoons met het bloedsprookje die ook in de Völkischer Beobachter hadden kunnen staan. Smelik wijst erop dat de interpretatie van de Protocollen in de Arabische wereld niet zelden beïnvloed is door socialistische, anti-kapitalistische agitprop. (Dit laatste is geen Arabisch privilege overigens; hier en daar is meer over de wijze waarop in Nederland een alleszins respectabel streven naar gelijke kansen niet zó inclusief is dat het ook joden helpt.)

Antizionisme

Wat Smelik schrijft over de populariteit van de Protocollen kan ik bevestigen. Ik heb hoogopgeleide Libanezen en Iraniërs ontmoet die zeker wisten dat de staat Israël was gesticht als eerste stap naar wereldheerschappij. Uit Libanon herinner ik me een gesprek waarin al snel bleek dat de authenticiteit van de Protocollen eigenlijk geen thema was en dat mijn gespreksgenoten ook niet werkelijk geloofden in een eeuwenoud joods streven naar de wereldheerschappij, maar dat zij vooral gefrustreerd waren over de oorlog van 2006. Men is boos, bekreunt zich niet om echte argumenten en herhaalt wat voorhanden is.

En dus bedient een politieke afkeer van de staat Israël – laten we het “antizionisme” noemen – zich in het Midden-Oosten van een oude antisemitische tekst vol negentiende-eeuws, christelijk antijudaïsme. Anders geformuleerd: het moderne antizionisme mag dan zijn bevorderd door de stichting van de staat Israël, het gebruikt ideeën en verwijten die ouder zijn dan het zionisme. Antizionisme is niet los te zien van antisemitisme.

Informatie, informatie, informatie

Goede wetenschapscommunicatie is proactief, legt wetenschappelijke methoden uit en verhindert dat kwakgeschiedenis en pseudowetenschap ontstaan. Als die zijn ontstaan, is tweedelijnsinformatie in negen van de tien gevallen voldoende. Er zijn echter mensen die niet willen aannemen dat de wetenschappelijke methode werkelijk de meest redelijke is. Daarvoor is de derde lijn, waarin we een onderscheid aanbrengen tussen enerzijds het wetenschappelijke probleem en anderzijds de bezorgdheid of gekrenktheid die iemand ervan weerhoudt zich te laten overtuigen.

Smelik heeft een soortgelijke conclusie over het antisemitisme. Er zijn werkelijke antisemieten, schrijft hij, en omstanders. De eerste groep wil zich niet laten overtuigen; antisemitisme vervult een psychologische behoefte. (Wil je deze mensen toch overtuigen, dan kom je in het gebied van de derdelijnsvoorlichting.) De omstanders (waarvoor de tweedelijnsvoorlichting dient) is wel te bereiken.

Op hen kan het geven van betrouwbare informatie … een gunstige uitwerking hebben, vooropgesteld dat er wordt geprobeerd het latente antisemitisme … op een vriendelijke wijze bloot te leggen en te ontmaskeren. Dit antisemitisme vervult bij hen immers geen psychologische behoefte, maar is eerder het gevolg van onkunde en onnadenkendheid.

De zeven levens van de Protocollen van de Wijzen van Zion is Smeliks poging tot ontmaskering. Het is een belangrijk boek en zou verplichte literatuur moeten zijn, minimaal voor de redactie van de website van de NOS.

11 gedachtes over “De Protocollen van de Wijzen van Zion

  1. Jort Maas

    “I may be wrong and you may be right, and by an effort, we may get nearer tot the truth”

  2. Sara

    Het is verbazingwekkend hoe lang de levensduur is van de stereotypen uitgedragen door het christelijk antijudaïsme. En hoe deze steeds maar weer van stal worden gehaald als er een zondebok aangewezen moet worden.

    Spiegel Geschichte (ausgabe 3/2021) is geheel gewijd aan het antisemitisme. Zeer lezenswaard.

  3. Frans Buijs

    Even doorgeklikt naar dat stuk uit Vrij Nederland. Afgezien van het irritante gebruik van het woord wit was het wel lezenswaardig en laat het zien hoe antisemitisme dwars door de politiek loopt. Voor linkse activisten is Israël de boeman en op rechts heb je dan weer lui die pro Israël zijn en tegelijkertijd meegaan in die verhaaltjes die van Soros een boeman maken.

    1. FrankB

      “het irritante gebruik van het woord wit”
      Het is maar een woord. Onverschilligheid is een betere remedie.

      “Voor linkse activisten is Israël de boeman”
      Wat ik nou irritant vind is dat die linkse activisten plotseling collectieve verantwoordelijkheid van stal halen – elke jood is automatisch verantwoordelijk voor de wandaden van dat land. Dat komt doordat ik zelf een linkse activist ben. Het principe van collectieve verantwoordelijkheid was in Nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie ook populair; in Noord-Korea nog steeds.
      Er spelen hier een heleboel dingen: slachtoffers kunnen snel daders worden (en omgekeerd) en dat ondermijnt simpele goed-kwaad schema’s; Girard’s Zondebokprincipe; in het VN-artikel viel tussen de regels door al te lezen dat islamofobie, antisemitisme, misogynie en blanke suprematie (oftewel white supremacy – dit gebruik van white irriteert u vast niet) gecorreleerd zijn.
      Afijn, het belang van geestes- en sociale wetenschappen is hiermee zonneklaar.

  4. FrankB

    “invloedrijke bemoeial met tentakels in de wereldpolitiek”
    Het is typerend voor mensen die willen discrimineren dat dit als iets negatiefs wordt opgevat. Politiek draait per definitie om invloed en bemoeizucht, of het nou de ANWB is met zijn autolobby of XR met blokkades van kruispunten.

    De omschrijving van “wit privilege” in het VN-artikel is niet helemaal correct. Kort en goed komt het er op neer dat in westerse samenlevingen en ook vele daarbuiten mensen allerlei voordelen genieten simpelweg omdat ze blank en man zijn. Het is geen verwijt; ik heb er ook niet om gevraagd toen ik geboren werd. Wat ik wel kan doen is dat privilege gebruiken om mensen te helpen die het niet hebben, bv. door mij categorisch tegen waanideeën van westerse suprematie uit te spreken. Daar valt antisemitisme dus ook onder. Toepasselijk:

    https://www.youtube.com/watch?v=FQccC7ATJbE

    Ik voeg er aan toe dat Europees antisemitisme tm de 18e eeuw religieus van aard was. Het is opmerkelijk hoe snel het in de 19e eeuw “wetenschappelijke” steun kreeg. Wie net als ik van onbedoelde slechte humor houdt kan ik het lemma Deutsche Physik op de Duitse Wikipedia aanraden, met als hoofdidioot Nobelprijs winnaar Johannes Stark.
    Wat mij treft – en het bevestigt volledig je analyse – is hoeveel antiwetenschappers (creaionisten, jezusmythologen, antisemieten) met elkaar gemeen hebben. Hun “methodes” komen voor een heel groot deel overeen.
    Daarom nog een ideetje: op middelbare scholen zou een cursus drogredenen herkennen (op internet zijn er allerlei websites met lijsten en voorbeelden) veel goeds kunnen doen.

    1. Jacob Krekel

      Het onderkennen van drogredenen behoort tot de examenstof van het vak Nederlands, en wordt in ieder centraal examen nederlands vwo en havo getoetst.

    2. Jort Maas

      Ik stem voor introductie van de ‘baloney detection kit’ (Sagan) in middelbaar onderwijs. En niet alleen vwo/havo.

  5. Saskia Sluiter

    Tja. De kanariepiet in de kolenmijn. En het houdt maar niet op.
    Toch zou ik, als ik een Palestijn was, In Israël een bezetter zien en in Joden dus bezetters. Grieks drama van internationale proporties. Maar om daar nou de wijzen van Zion bij te halen… mensen zijn kennelijk dol op smerige complottheorieën. Terwijl de wereld op zich al ingewikkeld genoeg is zou je denken.

Reacties zijn gesloten.