Het stadion in Olympia was 192,27 meter lang, ofwel één stadion, zoals de Griekse lengtemaat heette. Die werd gedefinieerd als 600 voet ofwel pous. Helaas gebruikten niet alle stadstaten dezelfde voet: bij de Ioniërs in westelijk Turkije was de lengte 29,6 cm (net als bij de Romeinen) en bij de Atheners 31,5 cm. In Olympia ging men uit van de voet van Herakles, die 32,1 cm lang was geweest. Welk gegeven, zo lezen we in Asterix en de Olympische Spelen, ons in staat stelt te bepalen dat de halfgod ongeveer schoenmaat 46 heeft gehad.
Tegenwoordig is dat maat 49. Uderzo en Goscinny maakten deze grap omdat het Europees Comité voor Normalisatie in 1968, toen dit album verscheen, bezig was met de grote harmonisatieslag. Dat leidde in ambachtelijke kringen, zoals bij de schoenmakers, nogal eens tot gemopper. En Asterix is natuurlijk in de eerste plaats altijd commentaar op Frankrijk in de jaren zestig en zeventig. Althans, ik dacht dat het zo zat. Maar de grap blijkt al vijfentwintig eeuwen oud.
De Romeinse auteur Aulus Gellius maakte rond het midden van de tweede eeuw na Chr. een reis door Griekenland, verzamelde daar anekdotes die hij hier eens hoorde en daar eens las, en schreef die op tijdens een verblijf in Athene. Zo ontstond iets dat wij een essaybundel zouden noemen: de Attische Nachten. De materie is overigens gevarieerder dan alleen Grieks, maar dat terzijde.
Het eerste boek begint met een verhaal over Pythagoras,noot afkomstig van het Ionische eiland Samos, die wist dat de renbaan in Olympia aanzienlijk langer was dan een renbaan in zijn eigen land. Blijkbaar was 600 Heraklesvoeten meer dan 600 Ionische voeten. In onze termen: een schoenmaat 49 versus een schoenmaat 45.
Het was Pythagoras – althans volgens Aulus Gellius – verder opgevallen dat het menselijk lichaam vaste verhoudingen kende. We weten wel ongeveer wat de Grieken zich daarbij voorstelden, omdat ook beeldhouwers deze verhoudingen benutten. Polykleitos legde deze verhoudingen later vast in het beeld dat Doryforos heet, de “speerdrager”. Het hoofd is bijvoorbeeld één zevende van het hele lichaam, de benen en de romp zijn elk drie zevende, en zo voort. Helaas kennen we noch Polykleitos’ noch Pythagoras’ aanname voor de verhouding tussen schoenmaat en lichaamslengte, maar in elk geval was Herakles 32,1/29,6 langer dan de gemiddelde Griek, ofwel ruim 8%. Dus iets meer dan een half hoofd.
Daarmee was Herakles eigenlijk maar een klein manneke. De Griekse onderzoeker Herodotos van Halikarnassos weet namelijk dat de legendarische held Orestes zeker drie meter lang was.noot
Zelfde tijdvak
Dikke gladiatoren (2): Eerste conclusiesapril 9, 2024
De Romeinse kameelaugustus 12, 2019
De wierookroute (3)mei 4, 2018
Ik heb ook schoenmaat 46. Maar ik ben (net) geen 6 voet. 😉
Er wordt opgegeven dat Heracles ongeveer een voet langer was dan de gemiddelde Griek.
Hoe lang was de gemiddelde Griek? Is dat uit te vinden aan de hand van teruggevonden bepantsering?
Stel 1.65m? Of 1.60 m? En Heracles ergens tussen 1,85 en 1.90?
Volgens mij is de lengte van mensen afhankelijk van hun dieet. Een Griek die gezond en voldoende at, zou net zo lang zijn als wij. Omdat er regelmatig misoogsten waren, zullen de meesten wel korter zijn geweest dan wij. Er is echter weinig botmateriaal (de Grieken cremeerden hun doden), dus ik geloof dat we die categorie bewijs moeten laten wat ze is.
‘Volgens mij is de lengte van mensen afhankelijk van hun dieet.’
Volgens mij wordt lengte genetisch ook bepaald door andere factoren.
Lengte hoeft ook niet perse te betekenen dat mensen gezond leven. En dan hangt het er ook maar net vanaf op welke breedtegraad je ter wereld komt.
Is een kleine Inuït ongezonder dan een lange Maori terwijl ze allebei een eitwitrijk dieet hebben?
Genen beïnvloeden de lengte van een individu. Dieet – en in het algemeen leefstijl – bepalen de gemiddelde lengte van een populatie. Dat laatste is waargenomen over de gehele wereld. Zelfs in Nederland is dit waar te nemen.
Lengte is zowel afhankelijk van dieet als van genetische achtergrond. Een huidige Griek of Zuid-Spanjaard wordt bij zelfde goede dieet niet even lang als een Nederlander.
Ik zou de genetica terug moeten zoeken maar de invloed van dieet etc is heel goed gedocumenteerd. Hier in Nederland zijn er de lengtes van 18-jarigen die opgeroepen werden voor de dienstplicht: van gemiddeld 160 0f 165 cm in de tijd van Napoleon tot 183 gemiddeld nu. Zelfs de laatste 50 jaar gaf een duidelijk verschil. Ik vroeg studenten biologie naar hun lengte, en op de ouderdag naar de lengte van hun ouders. Daar zat gemiddeld 5 cm verschil tussen. Dat zijn de campagnes voor melk drinken, en de centrale verwarming.
Nu zijn Nederlanders erg lang, en ik denk toch niet dat ze zoveel beter eten dan Italianen of Grieken. Wat me altijd verbaasde op conferenties is dat Amerikanen relatief klein zijn.
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Christopher_D._Gardner
De gemiddelde lengte van individuen wordt in zeer belangrijke mate bepaald door genetische factoren. Zie onderstaand artikel uit de Scientific American. Misschien wel 60 tot 80 % is genetisch. De rest komt door het dieet. Zie:
https://www.scientificamerican.com/article/how-much-of-human-height/#:~:text=This%20question%20can%20be%20rephrased,is%20determined%20by%20genetic%20factors%2C
Gemiddelde lengte gaat over populaties, niet over individuen.
Dat is waar en dat had ik niet moeten schrijven. Binnen de verschillende regio’s in NL zijn er ook verschillen. Maar door de mobiliteit van de NLers is de bevolking van de diverse regio’s zo heterogeen dat er minder sprake is van populaties. Ik heb ook nog getwijfeld of ik niet populatie zou schrijven.
In ieder geval dank voor je correctie. Maar dat laat onverlet dat de lengte van een populatie voor een zeer groot gedeelte bepaald is door genetische factoren.
Overigens, de ‘environmental factors’ zijn iets ruimer dan de voeding en de ‘life style’ factoren. Denk aan het groeihormonenschandaal. Zelfs geneesmiddelen kunnen een rol spelen. Toen ik vijftien jaar oud was heb ik met een ernstige ziekte 3 maanden in het ziekenhuis gelegen. Ik kreeg veel corticosteroïden toegediend.
Mijn lengte is 174 cm. Mijn twee ander broers zijn beide ruim 10 cm groter. Corticosteroïden systemisch toegediend en in mindere mate als ze lokaal worden toegediend doen op jonge leeftijd de zgn. groeischijven eerder sluiten dan normaal en de lichaamslengte wordt minder.
Dit vond ik een heel grappig stukje. En ik hou niet eens van Asterix.
Jona, ik begrijp niet waarom voor sommige reacties als avatar een rode bol verschijnt. Ik volg deze blog al heel lang, maar ik begrijp het niet. een soort ‘rode kaart’?
Goed dat je het zegt. Het was me niet werkelijk opgevallen en je hebt gelijk: het kan leiden tot het idee dat er een “rode kaart” is uitgedeeld. Ik heb nu even iets anders neergezet.
Ik meen mij te herinneren dat de “lange Romein uit de put te Velsen” opmerkelijk kleine voeten had (zoals niet alleen bleek uit de botten, maar ook uit het teruggevonden schoeisel) 🙂