De hervormingen van Josia (4)

Offerhoogte in Petra

[Laatste van een vierdelige blog over de hervormingen van Josia. Het eerste deel was hier.]

Deuteronomium

We weten toevallig wat er in de teruggevonden boekrol stond waarover we lazen in het vorige blogje. Het Verbond vormt namelijk de kern van het Bijbelboek Deuteronomium, de hoofdstukken 12 tot en met 26, met nog een appendix in hoofdstuk 28. Gepresenteerd als een toespraak van Mozes die vooruitblikt naar wat nog te gebeuren staat, bestaat dit uit allerlei instructies die perfect overeenkomen met het beleid van Josia. Zo is er een verbod op het brengen van offers op andere plekken dan “de plaats die de Heer, uw God, zal kiezen”.noot Deuteronomium 12.4-5. Er is een verbod om zelfs maar belangstelling te hebben voor andere volken en hun goden:

Als u het land eenmaal in bezit hebt gekregen en er bent gaan wonen, zorg er dan voor dat die volken, die voor u zijn uitgeroeid, niet alsnog uw ondergang worden. Wees niet nieuwsgierig naar hun goden.noot Deuteronomium 12.29-30.

Er volgen allerlei voorschriften en verboden, zoals het verbod op de waarzeggers die Josia het werken onmogelijk maakte, en er zijn regels voor bijvoorbeeld een nationaal Pesachfeest in het ene heiligdom. Dit deel van Deuteronomium is dus, in de vorm van een toespraak van Mozes, de legitimatie van de religieuze hervormingen. Andere delen van de Bijbel hebben er minder moeite mee dat er ook buiten Jeruzalem cultusplaatsen waren. Die zijn dan ook opgegraven, maar kwamen in de het laatste kwart van de zevende eeuw ten einde.

Na dit alles volgt in Deuteronomium nog hoofdstuk 28: vervloekingen en zegeningen. Deze vorm (overeenkomst, vloek en zegen) is de aanleiding voor de theorie dat het Verbondsboek de structuur heeft van een Assyrisch vazalverdrag, zoals ik in het eerste van deze vier blogjes noemde. Zo bezien ruilde Josia de ene, Assyrische opperheer in voor een hogere in de hemel, en vond hij en passant datgene uit wat het jodendom onderscheidde van andere religies, namelijk een op schrift gesteld Verbond. Ik vind dat plausibel klinken, maar er zijn kenners van Assyrisch staatsrecht die vraagtekentjes plaatsen. Trouwens, ongeveer bij elke zin die ik in deze blogjes noteer, is wel iemand die met meer of minder doordachte argumenten commentaar heeft. Over deze materie wordt al een eeuw of drie gedebatteerd en dat zal ook nog wel een eeuw of drie verder gaan.

De hervormingen en daarna

De hervormingen van Josia behelzen dus:

  • Er is maar één tempel voor Jahweh, Jeruzalem
  • De Judeeërs (Joden) zijn het uitverkoren volk
  • Het Huis van koning David is de legitieme dynastie van Judea
  • De Judeeërs mogen maar één god vereren, Jahweh
  • In ruil garandeert Jahweh hun het bezit van Israël; er is een claim op dat land
  • In de joodse religie spelen geschreven teksten een rol, zoals Deuteronomium en het Deuteronomistisch Geschiedwerk

Kortom: één God, één tempel, één uitverkoren volk, één onverdeeld land, één legitieme dynastie, en dat alles zwart op wit. Dit was echter het laatste woord niet. Om te beginnen bleven er plaatsen waar men meende dat Jeruzalem niet zomaar het monopolie op de Jahwehverering kon claimen: Elefantine is uitstekend gedocumenteerd, Beiroet wat minder. Verder kreeg het woord “Israël” al snel een andere betekenis. De Judeeërs die in 587/586 waren gedeporteerd naar Babylonië, verlangden terug naar “Israël” en bedoelden Juda. Later werd het woord “Israël” de naam voor intern gebruik van het volk dat naar buiten toe “de Joden” heette, ongeveer zoals het volk dat door iedereen “Hollanders” wordt genoemd, zichzelf aanduidt als “Nederlanders”.

Ondanks alle onduidelijkheid, is er een conclusie: de ontwikkeling van het koninkrijk Israël en het koninkrijk Juda was een reactie op het Assyrische imperialisme, en de hervormingen van Josia van Juda waren de religieuze reactie op het einde van datzelfde imperialisme. Zoveel lijkt me duidelijk, maar de materie is complex en er is veel discussie. Alleen al om die reden is het raadzaam de Oudheid niet in te zetten als argument voor hedendaagse politiek. En omgekeerd: de hedendaagse politiek moet geen eisen stellen aan de bestudering van het verleden.


Fenicisch Cádiz

augustus 14, 2023

Naukratis (1)

mei 27, 2015

Antiek glas

januari 5, 2024
Deel dit:
Reageren is alleen mogelijk voor site‑leden.
Log in met je uitgenodigde account of vraag lidmaatschap aan bij de redactie.