[Dit is het derde van zes blogjes van de hand van Françoise Hbeyka uit Beiroet over haar ervaringen tijdens de Libanese Burgeroorlog. Het eerste van haar blogjes was hier.]
Aan het begin van een nieuwe golf van gevechten – die altijd onverwacht uitbrak – waren er meedogenloze bombardementen en beschietingen. Die gingen vierentwintig uur per dag door. Soms hadden we het geluk om thuis te kunnen komen; bij andere gelegenheden was dat onmogelijk. De scholen waren gedwongen te verklaren dat ze niet langer verantwoordelijk konden zijn voor de veiligheid van de leerlingen en vroegen ouders om hun kinderen zelf te komen halen.
Hoe zou ik de tweeling kunnen vergeten, die op school was toen de chaos uitbrak? Ze wachtten niet op hun ouders, maar renden in paniek, alleen, terug naar hun huis. Toen ze een rotonde bereikten, waren ze getuige van een bloedbad: een vrouw was door granaatscherven getroffen en gedood, haar lichaam lag daar, doorboord, recht voor hun ogen doorboord. Even verderop had een man zijn benen verloren. Projectielen en bommen vielen overal om hen heen neer.
Eén van de tweelingen raakte van angst zo verlamd dat haar lichaam in ineenkromp, als in een omgekeerd U. Pas uren later, toen ze eindelijk thuis kon komen, kon ze weer rechtop lopen. Haar tweelingzus had uit wanhoop hun schooltassen weggegooid en had haar naar huis gedragen. Daarna kon ze lange tijd geen stap buiten zetten. Ze bleef binnen, tot op het bot geschokt.
We verloren veel vrienden en elk verlies was pijnlijk. Soms waren het mensen waarvan we weliswaar de naam niet kenden, maar die deel uitmaakten van ons dagelijks leven. Het waren de mensen die we elke dag passeerden op weg naar of van de universiteit, naar school, naar ons werk…
Ik herinner me een kleine kruidenierswinkel die werd gerund door een ouder echtpaar dat altijd op een krukje bij de deur zat en rustig met elkaar praatte. Ik begroette ze altijd met een simpel hoofdknikje. Er was ook een jong, lief stel dat altijd hand in hand van en naar de universiteit liep. Er waren gezinnen die hun kinderen naar school brachten. Het werd voor mij een stil ritueel te voorspellen wanneer ik ze terug zou zien.
Ze hoorden er allemaal bij en het was pijnlijk om, als ze overleden, hun overlijdensberichten met foto’s te zien hangen op straat of aan de muren. Dat voelde als het verliezen van een vriend. De mensen die we elke dag tegenkwamen maar die we nooit echt kenden, waren deel van ons leven geworden en hun afwezigheid liet een leegte achter.
Sommigen kwamen om het leven tijdens relatief rustige periodes, vaak door een sluipschutter. Onze collega Roger Kahil, een stralende, warme, briljante en gepassioneerde man, was een van de slimste studenten van de afdeling Kunstgeschiedenis en Archeologie aan de Libanese Universiteit in Fanar. Misschien was hij wel de slimste van allemaal. Tragisch genoeg werd hij tijdens een periode van betrekkelijke vrede, op Paasavond, bij de ingang van zijn gebouw doodgeschoten door een sluipschutter. Zijn vroegtijdige dood blijft voor mij een pijnlijke herinnering aan de kwetsbaarheid van alle leven in die turbulente tijden.
[Een gastbijdrage over de Libanese Burgeroorlog van Françoise Hbeyka uit Beiroet. Straks meer. Dank je wel Françoise!]
6. Uit de fuik?
Monsignor Quixote (2)
Het Getty Museum (2)
Sluipschutters die op individuele burgers schieten. Gewone mensen die over straat lopen, naar school, naar de markt. Oud, jong, man vrouw, maar allemaal onbekend. Individueel op de korrel genomen, hun gezichten ingezoomd in een objectief. Hoe erg moet je mensen haten om dan de trekker over te halen. Libanon, Bosnië.. ik kan er niet bij, nooit.