[Tweede deel van een blogje over de Bulgaars-Roemeense grens. Het eerste was hier.]
De Balkanoorlogen
Dankzij de Russische invasie waren enkele prinsdommen aan de Beneden-Donau onafhankelijk geworden, die zich nu aaneensloten tot één koninkrijk: Roemenië. Daarbij hoorde ook het gebied dat bekendstaat als Besarabië, zeg maar het zuidoosten van het huidige Moldavië. De Russen vonden dat zij dat wel verdiend hadden als beloning voor hun krijgsinspanningen. De Roemenen stonden het af en werden gecompenseerd met het grootste deel van de tot dan toe Ottomaanse Dobruja. Hier lag onder meer de havenstad Constanța (het antieke Tomis). Alleen het allerzuidelijkste deel, met de havenstad Balchik, kwam in Bulgaarse handen.
De meeste bewoners van het gebied waren Tataren en Turken, met Roemeens- en Bulgaarstalige minderheden. Tijdens de oorlog waren veel mensen naar het zuiden gevlucht, wat de nieuwe autoriteiten de mogelijkheid bood om Roemenen te vestigen in de Dobruja. Dat zat de Bulgaren niet lekker. Ooit had de Dobruja namelijk behoord tot het tweede van de middeleeuwse koninkrijken, en zoals men in de negentiende eeuw dacht: zoiets vormde een historische aanspraak op een gebied. De achtergebleven Bulgaren bouwden nieuwe kerken, als centra van de Slavische taal en orthodoxie in een nu Roemeens gebied.
De situatie veranderde in 1912, toen de Eerste Balkanoorlog uitbrak, waarin Bulgarije, Griekenland, Servië en Montenegro vrijwel alle Europese delen van het Ottomaanse Rijk veroverden. Bulgarije grensde opnieuw aan de Egeïsche Zee en de zuidoostgrens van Bulgarije was zichtbaar vanaf de aloude Byzantijnse stadsmuren van Constantinopel. En opnieuw bleek het Bulgaarse succes tijdelijk, want de gebiedsuitbreiding wekte nogal wat afgunst op en in de Tweede Balkanoorlog werd het land van alle kanten aangevallen. Roemenië pikte nu ook het zuidelijkste deel van de Dobruja in, met de havenstad Balchik.
Revanchisme
Revanchisme was onvermijdelijk en toen in 1914 de Derde Balkanoorlog niet gelokaliseerd kon blijven en escaleerde tot wereldoorlog, belandden Bulgarije en Roemenië aan tegengestelde zijden. In 1915 koos Bulgarije partij voor de Centralen, en bezette de Dobruja toen Roemenië zich schaarde aan de zijde van de Entente. Omdat de Entente uiteindelijk de oorlog won, moest Bulgarije het veroverde gebied in 1919 weer afstaan. Dit is de situatie op het landkaartje waarmee ik het vorige blogje opende.
Tussen de twee wereldoorlogen bouwde koningin Maria van Roemenië bij Balchik een klein koninklijk paleis, compleet met een kapel en een haventje. Ze beschouwde het als een vreedzaam oord, alsof er in deze jaren in de Dobruja geen organisaties actief waren die aansluiting zochten bij Bulgarije of streefden naar autonomie binnen het Roemeense staatsbestel. Het gistte.
In de Tweede Wereldoorlog probeerde Bulgarije opnieuw om de Dobruja in handen te krijgen. En dit keer hadden de Bulgaren succes. In 1940 dwong Nazi-Duitsland de regering van Roemenië tot diverse territoriale concessies: noordelijk Transsylvanië aan Hongarije, Bessarabië (het huidige Moldavië) aan de Sovjet-Unie en het zuidelijke deel van de Dobruja aan Bulgarije. Dit werd bekrachtigd in het Verdrag van Craiova.
De Roemenen die voortaan in Bulgarije woonden, kregen opdracht het land te verlaten; omgekeerd moest de Bulgaarse minderheid in het noordelijk deel van de Dobruja verhuizen naar het zuiden. Na de Tweede Wereldoorlog bevestigden de twee landen, die nu allebei in de Sovjet-invloedssfeer lagen, de overeengekomen grens. Daarom ligt het paleis van de Roemeense koningin Maria in Balchik binnen de grenzen van het huidige Bulgarije.
De Dobruja vandaag
Maar om nou te zeggen dat de situatie helemaal tot rust is gekomen, dat gaat een stap te ver. In het paleis in Balchik, dat ligt binnen de grenzen van Bulgarije, kun je lezen dat de Bulgaarse troepen die in 1940 het zuidelijk deel van de Dobruja innamen, werden onthaald als bevrijders. Zoiets schrijf je alleen als dit punt benadrukt dient te worden. Roemeense nationalisten vinden namelijk nog steeds dat Balchik, dat ze veroverden in 1913 en verloren in 1940, eigenlijk Roemeens had moeten zijn, en dit is voor Bulgaren een open zenuw. Het is niet het enige punt waar de grenzen nog steeds discutabel zijn: toen ik onlangs door de Dobruja reed, zag ik diverse keren graffiti met de opmerking dat Bessarabië Roemeens was.
Wij West-Europeanen nemen de bestaande grenzen aan als vanzelfsprekend. Een en ander is ook vastgelegd in de Helsinki-akkoorden. Het uiteenvallen van Joegoslavië en de oorlog in Oekraïne tonen echter dat die vanzelfsprekendheid niet overal bestaat. Desondanks heb ik niet de indruk dat Roemenië en Bulgarije nog eens ten oorlog zullen gaan omwille van de Dobruja.
Zelfde tijdvak
Biografisch mysteriejuli 26, 2012
Graf te Tobroekjuli 5, 2012
Albiobola, of: het Nachleben van een soepkapelfebruari 20, 2024
“Desondanks heb ik niet de indruk dat Roemenië en Bulgarije nog eens ten oorlog zullen gaan omwille van de Dobruja.”
Met dank aan de EU, die twee principes hanteert.
Aan grenzen wordt alleen getornd als beide partijen het eens zijn.
Buurlanden hebben het recht culturele / linguïstische minderheden te beschermen. Ze moeten wel betalen.
Een aardig effect daarvan is het dat het Frans-Vlaams weer aan populariteit wint.
“Het uiteenvallen van Joegoslavië en de oorlog in Oekraïne tonen echter dat die vanzelfsprekendheid niet overal bestaat. ”
Absoluut.
Hongarije onder de verjaagde Orbaan probeerde niet voor niets een deel van Oekraïne op te stoken. Dit soort conflicten zijn het resultaat van twee eeuwen nationalisme en dat gif blijft maar doorwerken.
Oostenrijk spreekt niet meer over Alto Adige (Südtirol), en dat is wel goed denk ik. Net zoals ik hoop dat onze zuiderburen hun aanspraken op Zeeuws-Vlaanderen inmiddels hebben opgegeven.
Overigens eis ik nog steeds de mosasaurus terug uit Parijs.
Bessarabië (nu Moldavië sinds 1991 maar toch niet helemaal) was al sinds 1812 Russisch (wel moest Rusland na de Krimoorlog de Donaudelta afstaan). Walachije en Moldavië (níet het Moldavië van nu sinds 1991 dus) als de Donauvorstendommen kondigden in 1861 hun vereniging als Roemenië af.
Orbán heeft gewoon verkiezingen verloren, uiteindelijk.