Vandaag een kort blogje. Het gaat over de Rijn maar niet over de waterstanden. Het gaat wel over Duisburg, een stad in het Roergebied die u zult kennen als u weleens met de trein naar het zuiden spoort. Niet bepaald de eerste stad waaraan u denkt als het gaat om het antieke verleden. De oudste vermelding is middeleeuws, uit 883.
Maar er waren daarvoor al Romeinen. Logisch, want aan de andere kant van de Rijn lag het fort Asciburgium ofwel Moers-Asberg. De daar gelegerde soldaten zorgden ervoor dat er aan de Germaanse kant van de stroom geen al te grote nederzetting was – of het moest iets zijn dat de Romeinen controleerden. Een dergelijke nederzetting is nooit gevonden, maar dát er Romeinen in Duisburg waren, staat vast. Stenen die zijn gevonden in Krefeld en nu zijn te zien in het mooie museum Burg Linn, zijn gewonnen in wat nu Duisburg is.
Bovendien: de Romeinen hielden vanaf pakweg 13 v.Chr. de oostelijke oever bezet. Lange tijd is gedacht geweest dat ze er weg zijn gegaan na de slag in het Teutoburgerwoud (in 9 na Chr.) maar dat is gebaseerd op een redenatiefout. De archeologen dateerden namelijk lange tijd alle vondsten op de oostelijke Rijnoever automatisch vóór 9, want er stond immers in een tweede-eeuwse bron dat de Rijn na de slag in in het Teutoburgerwoud een grens was geworden, waarop classici en oudhistorici zeiden dat die bron correct was, omdat er geen archeologische vondsten van na 9 waren. Inmiddels weten we zeker dat de Romeinen nog aanwezig zijn gebleven in Haltern. En voor de goede orde: de enige met de slag in het Teutoburgerwoud contemporaine geschiedschrijver, Velleius Paterculus, meldt expliciet dat de Romeinen hun posities in het jaar 10 herstelden.
Terug naar Duisburg. Het hier boven afgebeelde voorwerp is gevonden in de rivier. Het is een loden ankerstok, dus de onderste dwarsstang van een anker. De verticale schacht en de bovenste dwarsstang zijn niet gevonden, vermoedelijk omdat ze waren gemaakt van hout. Het loden ding weegt een lieve 150 kilo, wat suggereert dat het bedoeld is geweest voor een heel groot schip.
Dat lijkt te zijn bevestigd door de inscriptie: de letters L en V, ofwel Legio V. Het Vijfde Legioen Alaudae was van 15 tot 70 gestationeerd in Xanten, en het had zeker transportschepen en graanschepen. Er is dus misschien een keer een schip vertrokken uit pakweg Asciburgium, stroomafwaarts gegaan en onderweg zijn anker kwijt geraakt. Of het werkelijk zo is gegaan, weten we niet, maar we hebben zo dus wel een Romeinse ankerstok uit Duisburg.
[Dit was een 549e voorwerp uit onze reeks museumstukken.]
Zelfde tijdvak
“Nederland in de Romeinse tijd”september 3, 2018
Godvrezenden en de Theos Hypsistosseptember 4, 2022
De Rechte Wegjanuari 24, 2021
“De archeologen dateerden namelijk lange tijd alle vondsten op de oostelijke Rijnoever automatisch vóór 9, want er stond immers in een tweede-eeuwse bron dat de Rijn na de slag in in het Teutoburgerwoud een grens was geworden, waarop classici en oudhistorici zeiden dat die bron correct was, omdat er geen archeologische vondsten van na 9 waren.”
Archeologen en historici.
De kip en het ei.
Schoolvoorbeeld van een cirkelredenering.
Noem die “tweede eeuwse bron’ gewoon Tacitus?
Wat jer ook over leest, ook Paterculus (Lacus Curtius) en de Livius website bijvoorbeeld, nergens is te vinden dat de Romeinen na 9 na Chr. Germanië nog als een provincie beschouwden, ondanks de strafexpedities van Tiberius en Germanicus en ‘uitstulpingen’ over de Rijn die dan nog iets langer in stand werden gehouden.
Nee, die tweede-eeuwse bron is Florus. Elke Duitse gymnasiast las die. De passage in kwestie komt erop neer dat na de gevechten in het TBW de Rijn, slechts een rivier, een groter obstakel voor de Romeinse expansie was dan het Nauw van Calais. Dat wekt de indruk dat het ook was ten gevolge van de slag in het TBW, maar het staat er niet. Maar daar is het misverstand ontstaan.
Waldgirmes, de nederzetting die flink over de Rijn lag en lijkt te zijn ontruimd bij het opgeven van Germania, daar moest ik aan denken https://www.livius.org/articles/place/waldgirmes/ al moest Google me weer aan de naam helpen.
De ontdekking hiervan wekte toch verbazing bij historici en archeologen – de Romanisering van Germania werd toch serieuzer aangepakt dan gedacht?
Één zin, zo’n oudheidkundige boosdoener …?🤔
Florus, Boek XXX, slotzin, Lacus Curtius wensite
“The result of this disaster was that the empire, which had not stopped on the shores of the Ocean, was checked on the banks of the Rhine.”
Yep. En het is niet zomaar een zin. Dit is een zin uit een tekstje dat elke gymnasiast een keer vertaalde.
Het is niet perse onwaar, lijkt me.
Dat de nuancering wegvalt dat er nog legerkampementen en nederzettingen waren die het uithielden tot – 16 n. Chr? Waldgrimes tot wanneer?
Maar antieke auteurs en nuancering…
website