Wie was Nikolaas van Myra?

Sint-Nikolaas grijpt in bij een executie (Antivouniotissa-museum, Korfu)

Van Godfried Bomans is de uitspraak dat er één Sinterklaas is, maar in meerdere personen. En het is krek zo. Om te beginnen is er de man die vandaag in Texel aan land gaat; er is de man waar ik morgen in Diemen naar zal gaan kijken; er is de Amelandse Sunneklaas; er is een kerstman; er is de beschermheilige van apothekers, bankiers, berouwvolle dieven, brouwers, gevangenen, Griekenland, hoteliers, kinderen, kooplieden, kuipers, Lotharingen, officieren, pasgehuwden, reizigers, Rusland, sekswerkers, slagers, speelgoedmakers, studenten, vissers, zeelieden en alle mensen die Klaas heten of iets dat daarop lijkt.

En er is, helemaal aan het begin van de traditie, een Romeinse bisschop uit de vierde eeuw. Het leuke is: oudheidkundigen ontdekken nog weleens iets nieuws over die Nikolaas van Myra.

Lees verder “Wie was Nikolaas van Myra?”

Nikolaas van Myra

De dood van Nikolaas van Myra (Antivouniotissa-museum, Korfu)

Ik heb wel vaker geschreven over Nikolaas, de bisschop van de Lycische havenstad Myra die overmorgen ongeveer 1681 jaar geleden is overleden. Die datum, zes december dus, is eigenlijk het enige dat we met zekerheid weten, al zal het jaar 342 niet ver bezijden de waarheid zijn. Aannemend dat hij een jaar of vijftig, zestig is geworden, zal hij herinneringen hebben gehad aan de christenvervolging van Diocletianus. Wellicht is hij in 325 aanwezig geweest op het Concilie van Nikaia. Daar is een beroemde legende over – de pastorale pets die hij een andersdenkende zou hebben gegeven – maar dat verhaal is betrekkelijk jong.

Dat was, in volgorde van afnemende waarschijnlijkheid, alle historische informatie over Nikolaas van Myra. We kunnen nog toevoegen dat in de zesde eeuw zijn graf even buiten de stad werd aangewezen; daarvandaan is het gebeente later overgebracht naar Bari. Je leest weleens dat een koolstofdatering zou hebben bewezen dat dit materiaal uit de vierde eeuw stamde, en uitgesloten is dat niet, maar het is bij mijn weten nooit in een wetenschappelijk tijdschrift gepubliceerd. Tot slot: in de eerste helft van de vierde eeuw is in de haven van Myra een kerk gebouwd. Misschien was Nikolaas betrokken, misschien niet.

Lees verder “Nikolaas van Myra”

Waarom dat wonderlijke middeleeuwse feest van Sinterklaas dus gewoon nog altijd actualiteit bezit

Sinterklaas (Gevelsteen in de Amsterdamse Sint-Nicolaassteeg)

In weerwil van het liedje dat behelst dat Sinterklaas jarig is en dat we om die reden onze schoen vast klaar moeten zetten, wordt op 6 december het overlijden herdacht van de bisschop van Myra. Zijn sterfjaar is niet bekend, maar 343 is een mogelijkheid.

Nikolaas’ biografie bestaat grotendeels uit legendarische anekdotes, die suggereren dat hij al tijdens zijn leven zou hebben beschikt over de gave der bilocatie. Vrijwel al deze legenden zijn terug te leiden tot de volkstradities van het Turkije van de Romeinse tijd, en hebben geen historische waarde.

Lees verder “Waarom dat wonderlijke middeleeuwse feest van Sinterklaas dus gewoon nog altijd actualiteit bezit”

Een heidense Sinterklaas

Masaccio, Sint-Nikolaas (Gemäldegalerie, Berlijn)

Een triest verhaal van lang geleden: een man verliest zijn vrouw, heeft enkele financiële tegenslagen, kan zijn drie dochters geen bruidsschat meegeven, ja, moet de meisjes zelfs naar het bordeel sturen. Geheel onverwacht – hoewel: in een sprookje verwacht je zoiets – duikt er een wijze weldoener op die de bruidsschat regelt, ervoor zorgt dat de meisjes nette echtgenoten vinden en zo bewerkstelligt dat men verder nog lang & gelukkig leeft.

Misschien herkende u het verhaal. Het is inderdaad een van de legenden over Sint-Nikolaas. Hij wordt – behalve als kindervriend en patroon der zeevarenden – vereerd als beschermer van prostituees. Ik heb het altijd een poëtisch toeval gevonden dat op een steenworp van de Amsterdamse Wallen niet minder dan drie Sint-Nikolaaskerken zijn (1, 2, 3). Vroeger werd Nikolaas ook aangeroepen door vrouwen die geen man konden vinden: het schijnt dat ons “goedheiligman” een verbastering is van “goedhuwelijksman”.

Lees verder “Een heidense Sinterklaas”

De echte Nikolaas van Myra (3)

De Germaanse oppergod Wodan/Odin op zijn paard Sleipnir, op een steen uit Ardre (Zweden): niet het model voor Sinterklaas waar men weleens aan heeft gedacht.

[Als contrapunt bij het kapitalisme is de heilige Nikolaas van Myra onverminderd relevant. Het eerste deel van dit artikel is hier.]

Vrijwel niets in uit de legende (zie vorige aflevering) is origineel, en – erger nog – er zijn vooral niet-christelijke parallellen. In de vroege derde eeuw schreef de Griekse belletrist Filostratos een vie romancée van de Pythagorese wijze Apollonios, afkomstig uit het niet heel ver van Myra gelegen Tyana. Ook deze leeft een kuis leven (uniek in de heidense wereld), schenkt zijn bezittingen weg, zorgt ervoor dat een verarmd heerschap zijn vier dochters een bruidsschat kan meegeven, intervenieert in rechtszaken, redt een ter dood veroordeelde en bezit het vermogen der bilocatie.

Lees verder “De echte Nikolaas van Myra (3)”

De echte Nikolaas van Myra (2)

notre_dame_nicholas
Nikolaas van Myra (Notre-Dame, Parijs)

[Als contrapunt bij het kapitalisme is de heilige Nikolaas van Myra onverminderd relevant. Het eerste deel van dit artikel is hier.]

Michaëls Leven, werken en wonderdaden van onze heilige vader Nikolaas, aartsbisschop van Myra in Lycië is een korte tekst. De Nederlandse vertaling van Aart Blom, opgenomen in zijn prachtige boek Nikolaas van Myra en zijn tijd (1998), telt slechts tien bladzijden. Nikolaas zou zijn geboren in Patara (§3), en zou een voorbeeldige jeugd hebben gehad (§8); vooral zijn kuisheid sprong in het oog (§4). Zijn heiligheid bleek al vroeg toen de zuigeling elke week op vrijdag, de dag waarop Jezus is gekruisigd, de moederborst weigerde (§5). Nikolaas’ als voorbeeldige christenen levende ouders overleden toen Nikolaas nog jong was, en hij schonk meteen al zijn bezittingen weg (§9).

Lees verder “De echte Nikolaas van Myra (2)”