Culturele eerstes

gobekli_tepe_05_er
Göbekli Tepe

Wie in de achttiende eeuw zou hebben gevraagd waar de beschaving vandaan kwam, zou hebben kunnen rekenen op verbaasde reacties: uit Mesopotamië natuurlijk! De Bijbel was daarover immers duidelijk: de eerste hoofdstukken van de Bijbel spelen in de Hof van Eden, op de vlakte van Sinjar en in de stad Harran. Ook de steden Babylon en Ur, die wat zuidelijker liggen, worden vermeld. De vroegste mensen hadden gewoond in Mesopotamië en waren daar hun paradijselijke superioriteit kwijtgeraakt. Uitzwervend over de wereld waren ze gedegenereerd.

Je zou in de achttiende eeuw ook een ander antwoord hebben kunnen krijgen, dat een andere definitie van beschaving veronderstelt. Sinds de Renaissance was men van mening dat het vooral Rome was geweest waar de wereldgeschiedenis een sprong voorwaarts had gemaakt. Daar was getoond hoe je efficiënt moest besturen, mooie kunst kon maken, goed kon schrijven. In de tweede helft van de achttiende eeuw ontstond een derde theorie: toen kregen de Grieken de reputatie als eersten het stadium van primitiviteit te hebben verlaten en dat der beschaving te hebben bereikt. Griekenlands voortreffelijkheid werd vooral verkondigd door J.J. Winckelmann, en ook al was zijn verklaring stapelgek, dit idee bleef nog enige tijd in zwang. Het scheelde weinig of de Griekse originaliteit zou zijn vastgelegd in de preambule van de Europese Grondwet, en dat zou dan even absurd zijn geweest als de wet waarmee Indiana de waarde van pi wilde vastleggen.

Lees verder “Culturele eerstes”

Oud aardewerk

naqada_ii_3700-3200_vessel_neues_museum
Kopertijdaardewerk (“Naqada II”) uit Egypte, nu in het Neues Museum in Berlijn.

Het plaatje komt u vermoedelijk bekend voor, want het pronkte al bij mijn stukje over het immer fascinerende Chalcolithicum de immer facinerende Kopertijd. Dat is een echt interessante tijd, waarin de grondslagen zijn gelegd voor wat ik even “de beschaving” zal noemen: de levenswijze die gedomineerd wordt door steden, staten, opvallend monumentale gebouwen, beginnende metaalbewerking (eerst koper, daarna ook tin, samen brons), intensiverende interregionale handel, maatschappelijke stratificatie, koningen en uiteindelijk het schrift, dat aanvankelijk alleen werd gebruikt voor de paleis- en tempeladministratie, maar al snel ook voor literaire doelen.

Rond 3000 v.Chr. kunnen we teksten lezen en zijn we van de prehistorie overgegaan naar het volle licht van de geschiedenis. Het proces staat wel bekend als de “Rise of Civilization”, en we zullen er niet over discussiëren of deze beschaafde levenswijze wel zo beschaafd is.

Lees verder “Oud aardewerk”