Een nieuwe aflevering in de onregelmatig verschijnende reeks faits divers, met ook deze keer weer enkele niet-samenhangende berichtjes.
Het Antikythera-mechanisme
Het Antikytheramechanisme was een mechanische rekenmachine annex planetarium waarmee onder meer zonsverduisteringen en de data van de diverse Griekse atletiekwedstrijden konden worden berekend. Het is gevonden op een scheepswrak bij de Peloponnesos en is maar gedeeltelijk bewaard, zodat niet helemaal duidelijk is hoe het voorwerp precies gereconstrueerd zou moeten worden. Dat neemt niet weg dat er verschillende knappe voorstellen zijn gedaan en dat instrumentmakers reconstructies hebben gebouwd. Sinds kort is er ook een in eigen land, en daarover leest u hier meer.
De villa van Dolabella
Zomaar een lief berichtje: in Italië zijn wat bezittingen van de georganiseerde misdaad onteigend en daarbij was ook een landgoed waarop de ruïne ligt van een Romeinse villa. Die is – met een slag om de arm – toegeschreven aan Publius Cornelius Dolabella, die na de moord op Julius Caesar met succes diens vrijgekomen consulaat opeiste en zich naar het opstandige Syrië liet uitzenden. Zijn reis naar het oosten kenmerkte zich vooral door zó veel moord, plundering en afpersing, dat het zelfs de Romeinse Senaat te gortig werd. Hij werd tot staatsvijand verklaard, waarna Cassius (de moordenaar van Caesar) hem uitschakelde.
De villa werpt vanzelfsprekend geen enkel licht op deze gebeurtenissen. Het is echter altijd fijn als we archeologische vondsten kunnen koppelen aan andere vormen van oudheidkundig bewijs, zelfs als dat met een slag om de arm moet gebeuren.noot
Oude talen
De leukste website op het terrein van de geesteswetenschappen is Neerlandistiek, en dat vakgebied heeft in de bestudering van de Germaanse talen natuurlijk een overlap met de oudheidkunde. Dat levert leuke blogs op, zoals over de continuïteit van de metaforen die we gebruiken voor leren en aanleren. Meer germanistiek vanzelfsprekend op de blog Taaldacht.
Zionistische archeologie
U weet het: in de archeologie is de politiek nooit ver weg. Martine van den Berg, tevens auteur van een urgente roman over de cultuurstrijd tegen de geesteswetenschappen, pakt in De Groene Amsterdammer uit over de nationalistische archeologie van Israël: die “staat steeds vaker ten dienste van een nationale, racistische en essentialistische agenda”.
Spookschrijver
Een grappig (maar niet heus) verhaaltje: u kunt online oudheidkundige boeken kopen van een zekere Blake Whiting. Alleen: die bestaat helemaal niet. Het is een AI-robot die boeken plundert en in een andere vorm navertelt. Het is feitelijk een nieuwe vorm van plagiaat.
Het komt overigens niet alleen door Die Grote Boze Techbro’s. Door de combinatie van onvoldoende brede opleidingen en publicatiedruk schrijven wetenschappers doorgaans artikelen waarin ze nooit heel ver buiten de lijntjes kleuren. Dat is ook niet heel erg: wetenschap gaat nu eenmaal stapje voor stapje vooruit. Veel artikelen delen dus dezelfde aannames, data en methoden. Zodoende is er een brede basis waarop de artificiële intelligentie zich kan baseren.
Manuscripten
Er is zó veel vakliteratuur dat wetenschapsjournalisten maar moeilijk een heel vakterrein overzien. Los daarvan: veel vakliteratuur blijft verborgen achter de academische betaalmuren. Omdat de journalisten dus geen overzicht hebben, reageren ze bij hun onderwerpkeuze nogal eens op de persberichten die hun worden toegestuurd. Daardoor lopen ze aan de leiband van de universitaire PR en krijgen u en ik allerlei nieuws toegeworpen dat helemaal geen nieuws is. Hier is een voorbeeld: DNA-onderzoek naar het perkament en leer waarop manuscripten zijn geschreven.
U las over die methode al in mijn boek Bedrieglijk echt. Dat is niet omdat ik zo slim ben. Het is omdat wetenschapsjournalisten het terrein niet overzien en manipuleerbaar zijn.
Museumnieuws
Nederlanders denken vaak dat ze nog weleens in België zullen komen, en rijden er doorheen op weg naar een “echt” buitenland. Ze gaan zelden echt eens een kijkje nemen in België. En zo komt het dat belachelijk weinig Nederlanders vertrouwd zijn met de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis in Brussel. Mocht u hebben besloten uw kennislacune te vullen, dan heeft u pech.
Log in met je uitgenodigde account of vraag lidmaatschap aan bij de redactie.