Literalisme

letterlijkIedereen verkeert in een “state of shock” over wat gisteren is gebeurd in Parijs. Sommigen schrijven geweldige stukken – zoals Miko Flohr, Jeroen Laemers, Cas Mudde, Arthur Goldhammer en Ahmed Aboutaleb – maar bij anderen overheerst het gevoel van ontregeling. En dan komen er minder gelukkige reacties.

De bovenstaande stoorde me. De wortel voor het geweld wordt hierin gelegd bij Mozes, want religieus geweld staat immers in de Bijbel voorgeschreven. Maar ziet de auteur dan [[krachtterm]] niet dat hij zo precies in de val loopt die de fundamentalisten voor hem zetten?!

De drie monotheïstische godsdiensten hebben heilige boeken en de gelovigen ontlenen daaraan in meerdere of mindere mate hun inspiratie. Maar ze erkennen ook allemaal dat de gelovige een persoonlijk geweten heeft. Zou dat niet zo zijn, dan hadden leerstukken over het Laatste Oordeel en dergelijke immers niet zoveel betekenis. De gelovige wordt geacht na te denken.

Dat hebben de gelovigen dan ook in overgrote meerderheid gedaan (voorbeeld). Ik denk dat 95% van de gelovigen de voorschriften beschouwt als relicten uit een vervlogen cultuur. Het voorschrift afvalligen te doden is even verouderd als de ideeën van Aristoteles over de zon die draait om de aarde, ideeën van antieke artsen over vochthuishouding of de vanzelfsprekendheid waarmee men tweeduizend jaar geleden vrouwen uit het openbare leven weg hield.

Het probleem is dat er naast die overgrote meerderheid der gelovigen een kleine minderheid is die een zuiver eigen geweten definieert als de totale onderwerping aan de regels. Deze literalisten denken dat zij als enigen wérkelijke gelovigen zijn, aangezien zij bereid zijn de regels veel letterlijker te nemen. Dat is een volkomen zwart-wit-wereldbeeld en ondanks de enorme aandacht die er in de media aan wordt gegeven (de “Everest Fallacy”), vormen de literalisten een minderheid. Bewapende literalisten zijn een nog kleinere groep.

Wat zien we nu in bovenstaande tweet? Precies. De twitteraar neemt de voorschriften letterlijk. Hij denkt als een fundamentalist: kritisch nadenken behoort binnen religie niet tot de mogelijkheden. Daarmee loopt hij dus in de val die voor hem is gezet. Wat een conflict is tussen enerzijds redelijk denkende gelovigen en ongelovigen en anderzijds literalistische terroristen, laat onze twitteraar verworden tot een conflict tussen gelovigen en ongelovigen. Bij onze twitteraar heeft Bin Laden al gewonnen.

Ik ben geen apologeet voor welke levensbeschouwing dan ook. Ik houd er wél van als mensen nadenken. De twitteraar moet in zijn eigen omgeving mensen kennen die gelovig zijn. Hij moet beschikken over de informatie waarmee hij kan vaststellen dat wat hij zegt niet waar is. Maar zijn verontwaardiging heeft het van hem overgenomen.

En dat is precies waarop de terroristen hopen. De feitelijke scheidslijn is niet die tussen gelovigen en ongelovigen, maar die tussen mensen die zich niet en wel afsluiten voor andere informatie. Fundamentalisten hopen het probleem te herdefiniëren alsof het wel gaat om een conflict tussen geloof en ongeloof, en onze twitteraar is met open ogen in de val gelopen.

11 gedachtes over “Literalisme

  1. mnb0

    “Het voorschrift afvalligen te doden is even verouderd …..”
    Een lovenswaardig standpunt dat ik elke gelovige van harte aanbeveel, maar niet canoniek. Nou houd ik volstrekt niet van Twitter, omdat dat medium elke zinnige discussie onmogelijk maakt. Mij stoort dan ook het oppervlakkige simplisme.
    Psychologisch onderzoek wijst uit dat mensen eerst een beslissing nemen en daarna pas rationaliseren. “Geef het Heilige Boek de schuld” is dan ook antiwetenschappelijk. Niettemin zou het prettig zijn geweest als papa hoog in de lucht in de heilige boeken onwenselijke rationalisaties onmogelijk had gemaakt door ze specifiek te verbieden en aanbevelingen om dat wel te doen achterwege te laten. In die zin ben ik het met de tweet eens. Waar ik als als atheïst aan toevoeg: hoe bepaalt de gelovige welke voorschriften verouderd zijn en welke niet? Middels menselijk denkwerk? Mooi, dat vind ik ook en daar heb ik god niet bij nodig.

    “Hij moet beschikken over de informatie waarmee hij weet dat wat hij zegt niet waar is.”
    Je maakt je schuldig aan wensdenken. Wat hij zegt is wel waar – het staat in Deuteronomium. Dat is de ellende met heilige boeken (ook als ze door Marx en Lenin geschreven zijn). Zo lang als er mensen zijn die ze als heilig beschouwen zullen er mensen zijn die dergelijke citaten heden ten dage evenzeer van toepassing achten als toen. De vrijzinnige heeft geen doorslaggevende argumenten om de fundie-extremist tegen te houden. Andersom ook niet, maar daar trekt de fundie-extremist zich niets van aan.
    Maar ik herhaal: zonder heilig boek hadden deze terroristen wel een andere rationalisatie gevonden. Toch ware het prettig geweest als dat heilig boek dergelijke wandaden expliciet en ondubbelzinnig had verboden. Helaas is dit geen onderdeel van de Koran en dus niet heilig:

    http://www.cracked.com/article_18911_5-ridiculous-things-you-probably-believe-about-islam_p2.html

    Nummer 2 – al is de rest ook lezenswaardig.

  2. Ik denk dat ook zo’n 95% van de leden van de NSDAP nooit zelf op het idee waren gekomen, of zelf zouden willen, of zelf in staat waren geweest om 6 miljoen Joden om te brengen. Maar zij waren wel de voedingsbodem voor de 5% die dat wel wilden en ook gedaan hebben. Daarom is de NSDAP dan ook verboden en is er door de overwinnaars een denazificatieproces op gang gebracht.
    Het is de hoogste tijd dat we ook met het mohammedanisme in Europa op vergelijkbare wijze korte metten maken.

    1. Ik denk dat die vergelijking niet opgaat. De NSDAP was nieuw en mensen wisten niet goed wat het was. Religies zijn redelijk oud en de aanhangers weten precies wat ze wel en niet accepteren van de voorschriften. Ze kunenn er daardoor over nadenken en doen dat. Ook moslims.

      Daarom zou ik kiezen voor het isoleren van de 5% en niet van een strijd tegen de islam an sich. Die is zinloos en leidt alleen tot ellende.

    2. De schuld leggen bij een religie is volkomen onzinnig, juist omdat de aanhangers hun eigen verantwoordelijkheid hebben. Daarnaast verwijt ik mensen die dit toch doen, naast egoïstisch roeptoeteren zonder inhoud, een ernstig gebrek aan objectivisme en gevoel voor consequentie. Is er bijvoorbeeld ooit opgeroepen tot het bestrijden van christendom of zelf maar katholicisme toen de IRA bijna 2.000 mensen ombracht tussen 1967 en 2001? Niets in die richting. Natuurlijk lag dat toen anders. Natuurlijk.

      Ook vraag ik mij deze dagen vaker hardop af wat dan de praktische oplossing is van die mensen die roepen dat de islam ‘ aangepakt’ moet worden (of alle moskeeën afgebrand). Willen ze soms 20 miljoen moslims op de trein zetten? En waarheen dan? Of hebben we nog wat van die kampen van vroeger om ze te interneren? Ja, dit was cynisch bedoeld.

  3. WimG

    Helemaal eens met dit betoog.
    Nico Dijkshoorn riep gisteravond in DWDD wetenschappers op om te bewijzen dat het opperwezen niet bestaat.
    Afgezien van de onmogelijkheid zulks, denk ik dat terroristen, despoten, machtswellustelingen en bullebakken altijd wel een kapstok kunnen vinden om te doen wat ze altijd al gedaan hebben.

  4. Mohammed

    Hier wordt de denkfout gemaakt dat een letterlijk “lezing” van de Qur’an door een minderheid kan leiden tot de wandaad van gisteren. Het is juist andersom. Moslims – de overgrote meerderheid – die wetende of onwetend de traditie getrouw zijn zoals overgeleverd door hun voorouders en die meer dan een millennium aan exegese omvat zullen zeer verbaasd zijn over de causaliteit die gelegd wordt tussen de letterlijke lezing van de Qur’an en deze wandaad.

    In de exegese van de Qur’an wordt elk vers voorzien van een context. Dit is geen moderne iets maar dateert al van het moment dat moslims zich voor het eerst waagden aan de exegese van de Qur’an in de 8e eeuw. Noodgedwongen omdat voor moslims in Damascus en Bagdad op een gegeven moment de tekst uit de 7e eeuw anders niet meer te begrijpen viel.

    Maar zelfs als men de exegetische context zou weglaten en men alles letterlijk zou nemen dan nog kan men een wandaad als gisteren alleen “rechtvaardigen” door selectief te grasduinen in de Qur’an.

    Om maar te zwijgen van de hadith literatuur, de exegese van die literatuur, de exegese van de exegeses en boekenkasten vol fatwa’s waar men selectief in kan grasduinen om de eigen wandaden te legitimeren.

    Wie echter de gehele religieuze literatuur van de Islam letterlijk neemt, getrouw van kaft tot kaft leest en meeneemt in zijn/haar redeneringen zal eerder verdwalen in die literatuur dan dat hij/zij met een rechtvaardiging op de proppen kan komen die rechttoe, rechtaan zonder mitsen en maren een wandaad als die in Parijs begaan is rechtvaardigt.

  5. Steven

    Natuurlijk is het verschil tussen kritisch geloven vs. de heilige boeken letterlijk nemen een fundamentele scheidslijn. Toch, denk ik, is het niet de enige. Als de religieuze boodschap er een van dienstbaarheid is, is fundamentalisme niet zo gevaarlijk –Franciscus van Assisi las de Schrift ongetwijfeld zeer letterlijk. Er is dus meer aan de hand.

  6. Steven

    Kijk eens aan, voor de twitteraars is er inmiddels een hashtag JeSuisKouachi. Ook daar, hoe kon het anders, lezen we dat jodendom en christendom even gewelddadig zijn als de islam. Men kan elke dag horen dat christenen hun mond moesten houden over moslim-geweld want zie, Leviticus en Deuteronomium de kruistochten heksenvervolgingen en noem de hele riedel maar op. Het valt niet mee kalm te blijven bij zoveel nonsens.

  7. Klaas Hielkema

    De overgrote groep rechtszinnige christenen in de NL biblebelt neemt de bijbel letterlijk, never mind de inconsequenties. De aarde is in 7 dagen geschapen. Punt uit. Brave mensen verder, hoor. Dank niet dat het maar een kleine minderheid is. Dat klopt gewoon niet. En ja: oog om oog, tand om tand enzovoort.
    Trouwens wie heeft die val eigenlijk opgezet?? ’t zal goed zelf toch niet zijn?

  8. Sen

    Als je een boek leest met een bepaalde emotie dan is de kans groot dat jouw emotie wordt versterkt en bevestigd door de woorden, de zinnen of de alinea’s uit het boek. Een romantisch boek heeft bij een verliefde lezer een totaal andere uitwerking dan bij een lezer die in een echtscheiding zit. Hetzelfde boek, dezelfde woorden maar de interpretatie is totaal anders.

    Wanneer je de Bijbel of de Koran leest vanuit boosheid of haat dan zal je voeding vinden voor je boosheid of haat. Lees je de Bijbel of Koran vanuit liefde dan zal je liefde vinden, zeker in het Nieuwe Testament. Lees je de Bijbel om te bewijs dat geloven in God onzin is dan zal je het bewijs vinden.

    Mijn antwoord op Deuteronomium 17 zou zijn: Johannes 8:7 – Toen ze bleven aandringen, richtte hij zich op en zei: ‘Wie van jullie zonder zonde is, laat die als eerste een steen naar haar werpen.’

  9. Ger

    Aardig, het trachten te maken van een analyse, eentje gebaseerd op de door de fantastische hoofdstroom media gegeven ‘feiten’. Maar kan het ook anders geweest zijn? Dit met de merkwaardige dood van Helric Fredou indachtig. Allicht heeft het helemaal niets met geloof te maken, maar eerder met zaken die door historicus Ganser worden onderzocht. Was wissen wir wirklich? Juist van een kritische classicus had ik wel een link met het kortzwaard verwacht…

Reacties zijn gesloten.