Hij was een jaar of achttien toen hij voor het eerst naar Spanje liftte, vroeg in de jaren vijftig van de vorige eeuw. El Generalisimo Francisco Franco en zijn fascistische kliek hadden het land nog stevig in hun greep, de wurgpaal was nog in gebruik en zou dat nog meer dan twintig jaar blijven. Spanje, die vreemde, onheilspellende, anachronistische tijdcapsule, liet Cees Nooteboom niet meer los, het greep hem bij zijn kladden. En aangezien hij schreef leverde ieder bezoek aan Spanje een nieuwe schat aan verhalen op.

In De omweg naar Santiago beschrijft Nooteboom een aantal zwerftochten uit de eerste helft van de jaren tachtig. Hij reist heel Spanje door en maakt je deelgenoot van zijn diepe kennis van het land en zijn geschiedenis, zijn fascinatie met de soms oeroude kerken en kerkjes in het achterland. Kerkjes die door hun barre omgeving lijken opgenomen, als bakens van een ongekende, barse tijd. De essentie van reizen, door zongeblakerde, uitgestorven landschappen met hier en daar het leven van een dorp of stad. Spanje is inmiddels flink veranderd en Nootebooms verhalen zijn soms zelf alweer een tijdcapsule geworden.

Waarom schrijf ik dit? Eigenlijk vanwege één alinea, onderaan op bladzij 130. Mainzer Beobachter gaat over de klassieke oudheid en oudheidkunde als wetenschap. Een geschiedenisblog. Maar wat is geschiedenis? Cees Nooteboom denkt er verhalen, boeken lang over na. Deze passage vond ik zo mooi dat ik hem graag mee wil geven voor het nieuwe jaar. Als een soort tegengif voor alle urgenties en afschuwelijkheden van onze oververhitte wereld. Voor alle meningen die over ons worden uitgestort.

Geschiedenis, dat wat geschied is. De optelling van deeltjes die zo klein zijn, dat ze nooit meer gemeten kunnen worden. Alleen de grote, lompe feiten blijven over, hakend aan jaartallen die een leerling uit zijn hoofd kan leren. Of aan gebouwen, monumenten. Misschien dat we ze daarom zo omzichtig benaderen, reisgids in de hand, omdat zij op de een of andere manier het bewijs vormen dat er een opgeteld vroeger is geweest. Maar hoe moet dat opgeteld worden? De slaaf die aan het aquaduct bouwt, de centurio die heimwee naar Rome heeft, het verval van het Romeinse Rijk en de gevolgen die dat voor de naamloos verdwenenen had die hier woonden. Al die individuele lotsbestemmingen, ingekookt tot een regel in het boek der gebeurtenissen, aan elkaar gemetseld in het onzichtbare labyrint van de tijd, schijnbaar solide (…) maar gedoemd om onder te gaan in de springvloed van opgetelde feiten en gebeurtenissen die elke afzonderlijke gebeurtenis steeds opnieuw van inhoud zal doen veranderen.’

De schouders eronder! Laten we er een goed jaar van proberen te maken.

• Cees Nooteboom, De omweg naar Santiago (1992; €21,99)

Op mijn uitnodiging aan de vaste lezers van deze blog om geliefde boeken te delen, ging Saskia Sluiter, de auteur van De Staalwoestijn, voor de vijfde keer in. Dank je wel Saskia!