Een nieuwe aflevering van de onregelmatig verschijnende reeks “faits divers”, met ook deze keer een veelvoud aan onderwerpen. We gaan meteen van start.
Barry Kemp
In de eerste plaats: Barry Kemp is overleden. Hij heeft bijna een halve eeuw – zevenenveertig jaar, om precies te zijn – gewerkt in Amarna, de hoofdstad van Egypte ten tijde van koning Echnaton. Zoals de meeste oudheidkundigen van de vorige generatie lag zijn belangstelling in het laatste kwart van de vorige eeuw vooral bij de gewone mensen. Over de grote mannen en vrouwen was al te veel geschreven. Dat weerhield hem overigens niet om de monumentale architectuur van Amarna te conserveren, wat toch wel bij uitstek elitebouwwerken waren. Ook was hij, zoals zo veel archeologen, van mening dat onderzoekers wat meer tijd moesten besteden aan de materiële cultuur en wat minder aan de historische vragen. Kemps betekenis oversteeg dan ook de egyptologie. Voor iedereen die zich verdiept in de Oudheid, of dat nu Egypte betreft of een andere deel, en of dat nu gaat om archeologie of niet, is zijn boek Ancient Egypt. Anatomy of a Civilisation verplichte literatuur. Kemp werd vierentachtig.
Online woordenboek
Een van de aardigste projecten op het Nederlandse internet, momenteel, is de ENSIE. Dat was ooit, in de papieren tijd, de Eerste Nederlandse Systematisch Ingerichte Encyclopedie, tegenwoordig is het een project om woordenboeken en encyclopedieën online te plaatsen. Dat is weliswaar vaak wat ouder materiaal, maar er zat een redactie achter die doordachte keuzes maakte. Dat is een nadeel van de Wikipedia, die weliswaar groter en actueler is, maar die tevens een ongedifferentieerde nevenschikking biedt van doorwrocht en ondoordacht. Nu leverbaar op de ENSIE-website: het een eeuw oude Woordenboek der Grieksche en Romeinsche Oudheid. Verouderd? Ja. Zinvol als referentie? Dat ook.
Overigens schreef ik zelf ook een blogje voor de ENSIE-website. De gelijktijdigheid is toeval. Ik kreeg er een prachtig bloemstuk voor. Daarvoor nogmaals dank.
Elgin Marbles
Een aflevering “faits divers” is incompleet zonder gemopper op de onprofessionele berichtgeving over de Oudheid. Dit keer giet ik de fiolen van mijn toorn uit over The Guardian. De Britse krant weet te melden dat de Ottomaanse overheid geen toestemming heeft verleend aan Lord Elgin om uit Athene oudheden mee te nemen. Zoals u weet deed hij dat toch en daarom staat de sculptuur uit het Parthenon in het British Museum in Londen. Maar weet u, we wisten allang dat sultan Selim III geen toestemming heeft verleend. Het staat bijvoorbeeld keurig vermeld in het boekje dat Brian Cook, in de jaren zeventig conservator van de afdeling Griekse en Romeinse oudheden van het British Museum, wijdde aan de Elgin Marbles.
Cook vertelt ook dat Lord Elgin de Atheense gezagdragers niet vertelde dat hij in Constantinopel geen toestemming had gekregen. Doodleuk vroeg Lord Elgin dus opnieuw toestemming aan, nu bij een lagere overheid, die het hem wel toestond. Ik voorspel dat de Britse media binnenkort melden dat de Atheense autoriteiten verantwoordelijk zijn geweest voor het wegnemen van de Elgin Marbles. En dat is dus evenmin nieuws.
Bernini
Je kunt niet zomaar zeggen wie de beste beeldhouwer aller tijden was, maar als iemand de Italiaan Gian Lorenzo Bernini zou noemen, dan is niemand daarover verbaasd. Marmer veranderde, zoals men pleegt te zeggen, in zijn handen in was. En dat is te zien op een paar toffe filmpjes:
- Aeneas en Anchises (1619; gebaseerd op Vergilius);
- Pluto en Proserpina (1622; gebaseerd op Ovidius);
- David (1624; gebaseerd op de Bijbel);
- Apollo en Daphne (1625; gebaseerd op Ovidius).
De filmpjes zijn vervaardigd door Alexander Smarius, die ook weleens schrijft op deze blog. Leuk detail: de spreekstemmen zijn gemaakt met artificiële intelligentie. Als je bedenkt hoe onnatuurlijk de geautomatiseerde stemmen klinken waarmee in het openbaar vervoer de haltes en de vertragingen worden omgeroepen, en als je de stemmen hoort in Smarius’ filmpjes, dan weet je welke vooruitgang de laatste jaren is geboekt.
En met deze optimistische constatering rond ik deze aflevering uit de reeks “faits divers” af. Heb een fijne dag!
Nog een fait divers:
https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/06/11/onbekend-stuk-romeinse-muur-blootgelegd-in-tongeren/
Dat is geen echt nieuws, overigens. Dát de muur daar liep, was al bekend. Maar nu is het zichtbaar en dat is ook leuk.
“Als ze helemaal om de stadsmuur heen moeten werken, moet de hele straat opengelegd worden om een grote bocht te maken”, zegt Pauwels. “En dat is niet haalbaar.” Triest, het mag niks kosten.
Het is een afweging. We hebben weten nodig, we hebben archeologie nodig. Maar een wetenschappelijk onderzochte Romeinse muur in ren stad die al een stuk Romeinse muur heeft, voegt minder toe dan een weg. Dus de muur moet wijken. Zolang het onderzoek goed wordt gedaan, zolang die andere muur er is, en zolang de weg moet wijken bij een wél belangrijke vondst, is dit acceptabel.
En de muur hoeft niet eens te wijken, die blijft gewoon in de grond zitten. Als het onderzoek maar gedaan wordt. In dat boek dat jullie vast wel kennen, je weet wel, over oudheidkunde=wetenschap wordt dat ook besproken.