Een nieuwe aflevering van de onregelmatig verschijnende reeks faits divers, met deze keer de Bronstijd, slecht nieuws uit Leiden, reclame en een leuk boek.
***
De Bronstijd
In het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden is afgelopen vrijdag de langverwachte expositie geopend over de Bronstijd. Dat is de tijd tussen ruwweg 2000 en 800 v.Chr., en het voornaamste erfgoed uit die periode bestaat uit onze genen en onze talen. Ik heb de tentoonstelling nog niet kunnen bezoeken, maar er is al één mooi effect en dat is een fijn artikel in De Volkskrant over de herkomst van het brons dat is gevonden in de Lage Landen. We hebben hier immers geen tin- of koperaders.
De Bronstijd is dus hartstikke interessant, en journalisten kunnen er ook interessant over schrijven, maar er zijn natuurlijk mensen die denken dat het verleden pas belangrijk is als het actualiteit bezit. Voor hen heb ik goed nieuws, want ook voor hen is de Bronstijd een mooi thema: de (Leidse) ontdekking van de Indo-Europese talen veranderde immers de aard van het nationalisme, dat we sindsdien definiëren in talige zin.
Laat dus niemand zeggen dat de geesteswetenschappen triviaal zijn. De resultaten hebben vormende werking op onze actualiteit. Wie desondanks niet begrijpt waarom geesteswetenschappen belangrijk zijn, moet het boek van Rens Bod over De vergeten wetenschappen maar lezen.
Een petitie
Hetgeen ons brengt bij het volgende, deprimerende item op onze lijst faits divers: de sloop van de geesteswetenschappen in Leiden, op drie minuten wandelen van het museum. Mensen met belangstelling voor de Oudheid zullen verontrust zijn over de positie van het Aramees (de derde taal van het Romeinse Rijk) en het Arabisch (een van de fronten van het oudheidkundigen onderzoek).
De instorting van de geesteswetenschappen, geïnitieerd door Wim Deetman, bereikt nu haar slotfase en omdat het offensief door gebrek aan verdediging zo succesvol verliep, heeft het Nederlandse kabinet het inmiddels verbreed tot een aanval op de wetenschap als geheel. Een eerste, algemene petitie is daar, en er zal nog wel een specifiekere petitie komen. Petities zijn niet vergeefs, dus teken. En er is een demonstratie voorzien voor 14 november.
En uiteraard is de aanval op het goede, schone en ware een internationaal verschijnsel. De afgelopen twaalf maanden waren er petities voor het behoud van het schoolvak Grieks in Vlaanderen (succesvol!), om de sluiting te voorkomen van de archeologische opleiding in Leipzig en het museum van Ename, om in Helsinki archeologie en in Kingston klassieke talen te kunnen blijven studeren, voor het behoud van geesteswetenschappen in Kent, voor het behoud van oude talen in Cardiff, voor het behoud van Latijn in Frankfurt en voor de ondersteuning van de gymnnasia in Denemarken.
Tijl Uilenspiegel
Ik heb vandaag gelukkig ook iets leuks te melden: Bas Jongenelen, de auteur van een mooie geschiedenis van de Nederlandstalige literatuur, presenteerde vorige week een hertaling van een rond 1535 in Antwerpen verschenen boek, Ulen spiegel. Van ulenspieghels leven Ende schimpelijcke wercken ende wonderlijcke avontueren die hij hadde want hi en liet hem gheen boeverie verdueren. Anders gezegd: Jongenelen heeft, samen met zes studenten, de oudste Nederlandse versie van het verhaal van Tijl Uilenspiegel ontsloten voor nieuwe lezers.
Ik heb het boek dit weekend met veel plezier gelezen. Je begrijpt weer dat esprit niet altijd het hoogtepunt van humor is geweest. Het verhaal is kluchtig, gemeen en grappig tegelijk, en in elk geval ik heb herhaaldelijk gebulderd van de lach. Aanbevolen dus, zeer aanbevolen, al was het maar om de slotopmerking van het nawoord dat wie niet weet wat typische laatmiddeleeuwse zaken als biecht en absolutie zijn, dat maar moet opzoeken met Google, Bing of ChatGPT. De auteur van een boek hoeft immers niet álles uit te leggen.
Reclame
Ik rond deze faits divers af met reclame voor drie cursussen die ik in november verzorg. In Dronten spreek ik op dinsdagavonden over antieke en middeleeuwse heldenverhalen, op woensdagavonden behandel ik in Haarlem het vroege christendom, op donderdagmiddag sta ik in Schagen te praten over het ontstaan van de islam. Meer aanbod daar.
Ook aanbevolen: de petitie op https://weact.campact.de/petitions/graben-sie-der-kultur-berlins-nicht-das-wasser-ab-berlin-lebt-von-der-kultur
Ook voor elkaar.
Ik druk op like, maar het tweede item zet alles wat likeable is in de schaduw.
“De sloop van de geesteswetenschappen, bereikt nu haar slotfase.”
Optimist. Het kan nog veel erger.
Ik zal kijken of ik er 14 november bij kan zijn.
Ga niet voor mij, want ik moet les geven in Schagen.
Ik had dat stuk van Marc Oostendorp al voorbij zien komen en ik ben het er natuurlijk mee eens, maar aan de andere kant: it’s about the economy, stupid! Al die studies met een beperkt aantal studenten moeten natuurlijk ook betaald worden en het verdienmodel van universiteiten, internationale studenten, staat op de tocht, want die willen we niet wegens verstopping van de woningmarkt en te veel Engels, wat weer leidt tot minder belangstelling voor andere talen…
Dat stond ook in dat stuk van Marc Oostendorp trouwens: “iedereen spreekt toch Engels?” Nou nee, ga maar eens op reis in Zuid Amerika… (Hoewel de studie Spaans waarschijnlijk populair genoeg is.)
Kortom: dilemma!
Is het misschien een idee om alle talenstudies samen te bundelen in één universiteit en alle historische studies in een andere? Ik zeg ook maar wat.
Maar op de één of andere manier zal er een balans moeten worden gevonden tussen kwaliteit en betaalbaar. Want anders krijg je weer figuren die een studie Baskisch met maar één student een fopstudie noemen en die kan wel weg…
Sorry, ik was “van” vergeten bij Oostendorp.
“Al die studies met een beperkt aantal studenten moeten natuurlijk ook betaald worden”
Het grappige is dat geesteswetenschappers nou net het goedkoopst zijn. Er zijn geen dure laboratoria nodig, geen satellieten, geen ziekenhuizen. Een bibliotheek met wat boeken en tegenwoordig een internetaansluiting: c’est ça.
De keuze om te bezuinigen op de geesteswetenschappen, is ingegeven door het simpele feit dat er geen verzet zal zijn. Geesteswetenschappers voeren al veertig jaar het wanbeleid uit en worden ongewild geselecteerd op meelopendheid (geen universiteit stelt iemand aan die aankondigt “we gaan weer opkomen voor het wetenschappelijk minimum” – zo iemand brengt onrust en dat wil je niet). Bovendien is er al veel gesloopt, dus eventueel verzet zal sowieso niet sterk staan.
Aan een deel van deze factoren kunnen de geesteswetenschappers weinig doen. Maar ze hadden hun belang kunnen tonen. We hebben websites als Neerlandistiek.nl, maar een website (of desnoods een boek) waar classici uitleggen wat ze nu eigenlijk doen, waar de innovatie in hun vak zit – daar haalt men de neus voor op. Idemdito de archeologie en geschiedvorsing. Dan heb je dus geen maatschappelijk draagvlak.
Als we nog pessimistischer zijn geloof ik dat de volgende stap het opheffen van bibliotheken als kostenbesparing. wie even zoekt kan zelfs internationale voorbeelden vinden.
De vroegere bibliothecaris van de gedeeltelijk opgeheven bibliotheek van het Tropenmuseum heeft hierover een wrange roman geschreven. Tientallen jaren geleden heb ik tegen de opheffing al een petitie ondertekend.
Bibliotheken worden al gesloten. En om heel eerlijk te zijn: als het materiaal is gedigitaliseerd, is het niet de allergrootste catastrofe. Maar het heerlijke zoeken naar het een en dan het ander vinden, dat zal niet meer gebeuren in de leeszalen. Maar goed, daarvoor is het internet.
“moet betaald worden” is een prachtig voorbeeld hoe politieke retoriek de feiten verdoezelt. En die zijn:
– een halve eeuw geleden gaf Nederland een kleine 7 % van de begroting uit aan onderwijs.
– tegenwoordig is dat ongeveer 3,5 %.
Het is geen kwestie van betaalbaarheid. Het is een bewuste politieke keuze. En omdat ik altijd bereid ben het slechtste van politici te denken: het kwam die verantwoordelijken heel goed uit om burgers slechter op te leiden, want dan begrijpen ze niet zo gemakkelijk waar hun belangen liggen. Met als gevolg een uiterst succesvolle, geblondeerde politieke leider die beweert op te komen voor de gewone mensen maar consequent tegen hun belangen stemt en nu het regeringsbeleid bepaalt. Daarbij wordt hij uiteraard geholpen door opponenten aan de andere kant van het volgens JonaL achterhaalde spectrum die al enige decennia geen adequaat weerwoord hebben (in mijn eigen partij willen er al veel te weinig luisteren).
Daarom mijn bovenvermeld pessimisme.
De Mare over de ingrijpende plannen aan de Leidse Universiteit https://www.mareonline.nl/nieuws/ingrijpend-bezuinigingplan-geesteswetenschappen-african-studies-verdwijnt-talenstudies-en-azie-opleidingen-fuseren/
Eindelijk, de eerste goede introductie ooit van PIE & de talenfamilie! (PS hier link je naar Boxhorn, de link noemt alleen Scaliger en Jones. Toch huiswerk voor mij dus. Komt goed.)