De leukste voorwerpen uit de Oudheid zijn standaardobjecten die nét even anders zijn dan je verwacht. Zoals het bovenstaande reliëfje uit het Staatliches Museum Ägyptischer Kunst in München. Al beken ik dat ik me wat beschroomd voel om dit vierde-eeuwse kindergraf uit Antinoupolis “leuk” te noemen. Er zit zoveel verdriet achter.
Maar toch. Van dit soort Romeinse reliëfs gaan er dertien in een dozijn. Ze staan dan ook in een eeuwenoude traditie. De Egyptenaren maakten al sinds mensenheugenis standbeelden voor degenen die ze begroeven. In de Romeinse tijd gingen ze daar gewoon mee verder. De enige aanpassing was dat die afbeeldingen niet langer vrijstaand waren, maar dat de beelden waren geplaatst in een kader of nis. Zo’n nis kon duiden op vergoddelijking – ik blogde er al eens over – of op opname onder de hemelingen.
De hier afgebeelde jongen is niet oud geworden. Hij draagt om zijn nek nog een bulla, een amulet. Een andere aanwijzing dat dit een kindergraf is, is het feit dat de jongen op een kussen zit: een pose die hij deelt met de jonge godheid Harpokrates.
De druiventros is een gangbaar attribuut in de Romeinse grafkunst. Ook de duif is, zeker op kindergraven, een traditioneel attribuut. Alleen heeft de Egyptische beeldhouwer het niet helemaal begrepen. Wat de overleden jongen in zijn linkerhand heeft (voor ons rechts), dat is heel geen vogel. Het lijkt meer op een varken dat netjes opzit.
[Dit was het 475e voorwerp in mijn reeks museumstukken. En wie het Egyptische museum van München ook eens wil bezoeken, zou met mij mee kunnen gaan op de reis naar Beieren.]
Zelfde tijdvak
Constantinopel (niet Istanbul)mei 4, 2012
Het evangelie van Thomas (3)februari 26, 2023
Valentinus ofwel Sint-Valentijnfebruari 14, 2025
Kom op Jona, een vergissing ? Een beeldhouwer die zo duidelijk een diertje gemodelleerd heeft, wellicht een varkentje, maar het kan ook een ander zoogdiertje zijn.
Truus Pinkster
Het is een mooi, aandoenlijk grafmonumentje. Zoals je zelf al aangeeft, zitten dergelijke monumenten vaak voi symboliek, zoals de duif, of de druiventros die het kind in de rechterhand houdt. Het varken staat bij mijn weten in de Egyptische kunst symbool, voor vet, vraatzucht en onreinheid. Dat lijkt me nu niet iets waar je je overleden kind mee wilt associëren. Bovendien heeft de artiest aan de linker voet van het diertje tenen weergegeven en geen hoefjes. Gezien de houding lijkt het mij eerder een hondje. In dat geval zou het symbool kunnen staan voor Anubis, de Egyptische god van de onderwereld. Die staat immers bekend om zijn rol als beschermer van de doden en begeleider van zielen naar het hiernamaals.
“Aandoenlijk”: dat is het woord dat ik zocht.