Er is een nieuwe oudheidkundige film in de bioscoop, Gladiator II. Of, zoals de makers het niet ongeestig spellen, GladIIator. Deel één ben ik ooit samen met classica Simone Mooij wezen kijken en we liepen destijds de bioscoop uit met het gevoel dat de film precies dat bood wat ook de mensen destijds naar het amfitheater bracht: het geweld. En anders dan bijvoorbeeld de films van een Sam Peckinpah (Straw Dogs of Cross of Iron) had Gladiator daarover niets te melden. Het geweld was er en dat was dat. Dat is niet erg, maar de overeenkomst tussen Romeins en hedendaags amusement frappeerde Simone en mij.
En nu dus Gladiator II. Een journalist belde me gisteren met de vraag wat ik ervan vond. Nou daarvan vond ik niks, want ik had die film nog niet gezien en ik had er ook geen tijd voor. Maar had ik een quote? Nou nee, ook die had ik niet. Maar ik had wel een antwoord. Namelijk dat historici beter geen oordeel over historische films kunnen geven.
De werkelijkheid is saai
Reden één: een accurate film over de Oudheid gaat niet over gladiatoren, maar over mensen die wél representatief zijn voor de antieke samenleving. Zo’n film gaat dus over de boeren en toont het verplaatsen van kuddes van de winter- naar de zomerweiden en weer terug. Meer valt er niet van te maken. Een accurate historische film is zo saai als het menselijk leven.
Een speelfilm is bovendien boeiend als ’ie een plot heeft met een kop en een staart. Daarmee staat een film vrijwel per definitie haaks op het menselijk leven, waarin doorgaans weinig lijn of plot of structuur valt te ontwaren.
Geschiedwetenschap en film zijn dus twee dingen en hoewel een historicus een oordeel kan hebben over een film als film, moet je hem niet vragen om zijn mening over een film als weergave van het verleden. Een journalist doet ook het omgekeerde niet – hij vraagt nooit aan een regisseur of de oorzaken van de Tweede Wereldoorlog esthetisch verantwoord zijn.
Wetenschap versus trivia
Een tweede reden waarom een historicus beter niet over films kan praten, is dat ’ie daarmee een verkeerd beeld geeft van zijn vak. Historici hebben wel belangrijkere dingen te vertellen dan dat Napoleon niet vooraan reed bij een cavaleriecharge, dat de middeleeuwers zelden heksen verbrandden en dat gladiatoren niet vochten tegen neushoorns. Op dit moment beginnen oudheidkundigen te begrijpen dat ze kampen met een grondslagencrisis – dáár zouden ze graag over praten. Niet over de trivia die aan bod komen in een commentaar op een film.
Ik begrijp ook niet goed waarom journalisten de vraag überhaupt stellen. Ik beantwoord dagelijks vragen over de Oudheid, en vragen over de historische accuratesse van deze of gene film zijn heel zeldzaam. Voor zover ik kan zien beantwoordt een stukje over het al dan niet kloppen van Gladiator II geen publieksvraag. Zelf kijk ik deze dagen naar het tweede seizoen van La legge di Lidia Poët, en hoewel ik weet dat zij een historisch personage is, heb ik niet de indruk dat het publiek denkt dat ze werkelijk zo heeft geleefd.
Een verkeerd format
Onaardiger geformuleerd dan ik het bedoel: ik vind zo’n wat-vinden-historici-van-een-film-stukje eigenlijk luie journalistiek. Het is een makkelijk format dat resulteert in een stukje waar niemand om vraagt, en wél een verkeerd beeld geeft van de geschiedwetenschap.
Lieve journalisten: mijn vak kampt met een grondslagencrisis. Schrijf daar over. Of schrijf over het vorige week verschenen Nieuwe Testament met joodse toelichtingen. Het christendom is bepaald geen niche-onderwerp, er zijn vooroordelen weg te nemen en het is zinvol het joodse karakter van het vroege christendom te benadrukken. En dat onderwerp moet niet slechts worden behandeld door gelovigen. Dus schrijf, nu Kerstmis en Chanoeka in zicht zijn, eens over een boek dat het publiek bijpraat over de Oudheid.
Of schrijf over een ander écht historisch onderwerp. Maar bespaar de lezers stukjes over de historische accuratesse van speelfilms.
Zelfde tijdvak
Ochtend in Aleppojuni 14, 2012
Verder met het tijdschriftmei 14, 2015
Exit Trismegistosjanuari 6, 2020
“Ik begrijp ook niet goed waarom journalisten de vraag überhaupt stellen.”
Natuurlijk begrijp je dat wel. Ze hopen op “Bekende oudheidkundige brandt historische film van Oscarwinnaar af”. Dus heb je juist gereageerd.
Ter aanvulling: de beste historische films gaan over het (recente) heden. Mijn favoriete voorbeeld blijft The Good, The Bad and the Ugly, dat over het Italië van 1944-1948 gaat. Sleutelscene: de confrontatie van de broers Tuco en Pablo.
https://www.moviemeter.nl/nieuws/meest-geprezen-westerns-aller-tijden-werden-op-een-heel-bijzondere-manier-geschoten-kijk-naar-mij-15968
Als we het toch over Sergio Leone hebben: binnenkort komt er dus een nieuw boek over hem uit van kenner Christopher Frayling, die al een biografie getiteld Something to do with Death heeft geschreven.
Mag zo zijn. Maar nog niet eerder zag ik zo’n massale aanval met schepen zo prachtig in beeld (overtreft zelfs het begin van Troy), net als de indrukwekkende naumachie in het Colosseum.
Ook een gladiator op een vervaarlijke neushoorn was adembenemend. Prachtige film, met citaten uit Lucretius (over de dood) en Vergilius (over de toegang tot de onderwereld.
Zeer de moeite waard, naar dat is dan ook maar de mening van een classicus.
Hans Smolenaars
Ik denk dat Clint Eastwood een prachtige film zou kunnen maken over een Romeinse boer die zijn vee naar de winterweide brengt en weer terug
Om eerlijk te zijn, ik vind het wel aardig als filmmakers in ieder geval een poging wagen een en ander historisch zo juist mogelijk weer te geven. De slag bij Gaugamela in de film van Oliver Stone is zo’n voorbeeld. Of de algehele sfeerzetting in de serie Rome. Natuurlijk zijn hier genoeg onjuistheden te vermelden, maar zo bont als bij Gladiator 2 heb ik het zelden gezien, of het moeten die idiote christen verheerlijkende producten uit de zestiger jaren zijn zoals The Robe en Quo Vadis.
Vaak is een historische film een aanzet voor mensen om over de echte geschiedenis te lezen. Dat doe ik toch telkens het ook maar enigszins gebaseerd is op de werkelijkheid. Die confrontatie geschiedenis en fictie is interessant. Mijn vrouw vindt het boeiend om de verschillen met geschiedenis te horen na de film, maar bijzonder ergerlijk als ik me er tijdens het kijken aan bezondig.
“en dat gladiatoren niet vochten tegen neushoorns.”
Ehh.. als je benoemt dat venatores strikt genomen geen gladiatoren waren dan wel. Maar er vonden gevechten tegen dieren in de arena plaats en daar worden ook neushoorns genoemd.
Natuurlijk kunnen we stellen dat gladiatoren niet óp neushoorns vochten. 😉
Ik weet nog zo net niet of historici niets moeten doen met ‘historische’ films en series. Je moet in ieder geval (een beetje desnoods) bijhouden wat er door die films aan ideeën over het verleden onder het publiek worden verspreid. Dat is vaak niet best.
Inderdaad, dat is vaak het geval.
Het gerucht gaat dat er in Gladiator II een grafitto te zijn is “Romani ite domum”. Ik hoop dat het waar is.
Ik zag een graffito prominent in beeld komen ergens tijdens de film, maar ik heb het niet zo snel gelezen, dat zal hem geweest zijn!
Verschrikkelijk. Die Ridley Scott verpest tegenwoordig alles.
Verduidelijking: ik heb de film dus donderdag gezien. Een aanfluiting. Elk element uit de eerste film wordt uitgemolken en grotesk tot in cliché herhaalt. De rol van Lucilla is nu een aanfluiting. Ik vindt het karaktermoord op de eerste film.