Hierboven ziet u een deel van een amfoor die ooit is gevonden in de Etruskische stad Vulci. Veel aardewerk dat in het antieke Etrurië is gevonden, is geïmporteerd uit Griekenland, maar dit is een lokaal product, rond 520 v.Chr. gemaakt door de zogeheten Tityos-schilder. De vaas is tegenwoordig te bewonderen in de prachtige Antikensammlung aan de Königsplatz in München.
Hydra
Maar wat stelt het voor? Rechts herkennen we een veelkoppig fabeldier, dat we zonder veel problemen kunnen identificeren met een hydra. Dat was een vervelende waterslang, die zich nogal slecht liet bestrijden doordat voor elke afgehakte kop meer dan één kop terug aangroeide. Bovendien was een van de koppen onsterfelijk. De halfgod Herakles schakelde het ondier gelukkig uit door niet alleen de koppen af te hakken, maar de wond ook dicht te schroeien voor nieuwe koppen konden opsteken. Tot slot hakte hij de onsterfelijke kop af, en begroef die. Die moet dus nog ergens in Griekenland liggen.
Een mooi verhaal, maar evident niet wat de Tityos-schilder heeft afgebeeld. Dit is Herakles niet. Die draagt over zijn hoofd namelijk een leeuwenpels. Bovendien is hij herkenbaar aan pijl en boog of knots; bovenstaande drakendoder heeft in de rechterhand – voor u en mij links – echter een boomtak vast en houdt met de andere hand een hond (??) voor het twaalfkoppige gedrocht. Je zou geneigd zijn een verhaal erbij te verzinnen waarin een held een monster een lekker hapje voorhoudt, om het vervolgens, als het beest zich daaraan te goed wil doen, de koppen in te slaan met de boomtak.
Leentjebuur
Misschien is dat inderdaad de bijbehorende mythe. Misschien ook niet. Het is in elk geval geen Herakles, maar een ons onbekende Etruskische held.
Dat de tegenstander van de ene held tevens werd verslagen door een andere held, is overigens niet vreemd. Theseus en Herakles hebben bijvoorbeeld allebei gestreden tegen de Amazones en overwonnen ook allebei een monsterlijke ever. Dus dat een Etruskische held Herakles’ hydra doodde, is allerminst opvallend. Maar het is frustrerend dat we de naam van de Etruskische held niet kennen.
[Dit was het 490e voorwerp in mijn reeks museumstukken.]
Zelfde tijdvak
Perzen op de Krim?augustus 9, 2016
“Woestijnkunst” (bij gebrek aan betere naam)juni 1, 2019
Hanno de Zeevaarder (2): Handelsmissiejanuari 20, 2023
Het verbaast me wel. De Etrusken waren dol op de Griekse mythologie. Etruskische grafkisten konden op bestelling met de een of andere mythologische voorstelling worden uitgevoerd. Een beetje archeologisch museum heeft er wel een paar (Allard Pierson, RMO) en in het museum in Volterra valt gelukkig ook nog een aardige collectie te bewonderen. De Etruskische artiesten in de ateliers waren kennelijk goed op de hoogte van de thema’s. Dan is het toch merkwaardig dat er ineens een onbekende held opduikt?
Zou het dan niet toch een artistieke impressie kunnen zijn van de held Herakles die de hydra geen hond, maar een leeuw voorhoudt (als symbool van zijn moed) en dat de boomtak een representatie is van een knots?
“Dan is het toch merkwaardig dat er ineens een onbekende held opduikt?”
Alleen als het een bewerking van een oorspronkelijk Griekse mythe betreft, en ondanks de Griekse invloed op Italië is dat natuurlijk een volslagen aanname. Weten wij veel waar de oorspronkelijke Herakles en Hydra vandaan komen? Misschien bestond de Hydra wel separaat en kennen wij toevallig de versie met Herakles – zoals Jona al vermeldde konden ook andere helden in zulke mythen worden ‘ingeschoven’. Herakles, net zoals andere helden tot koning Arthur aan toe, zogen verhalen op als een stofzuiger naarmate ze bekender werden, daarmee ongetwijfeld de eerdere helden van die verhalen verdringend.
Mijn aanname is dat dit een Etruskische held was, genaamd Kaisie (L. Caesius, NL Keessie). Hij had zijn eigen legendarische attributen (ik doop ze ‘Cae de mopshond’ en de ‘Tarna de betoverde tak’), die hem op zijn reizen waren toegevallen (ongetwijfeld bij een side-quest) en die hem al meerdere malen uit de brand hadden geholpen. In de ‘boss-fight’ kon hij met Cae de koppen afleiden en met Tarna (die buiten beeld in de fik staat) de koppen afbranden.
Zo. Etruskische mythe over Keessie staat, nu doorvertellen tot we die Herakles vergeten zijn.