Sevilla! Het is de laatste stad in onze Spaanse zwerftocht, want morgenochtend begint terugreis. Ik ben eind jaren tachtig hier geweest, kort na de ontdekking van de Lex Irnitana (de meest complete versie van de Romeinse gemeentewet), die hier in het museum zou zijn. Een paar dagen daarvoor had ik de plek bezocht waar de bronzen tabletten waren gevonden. Ze bleken destijds echter niet aanwezig in Sevilla, maar zouden worden geëxposeerd in Madrid. Toen ik later daar aankwam, bleek de tentoonstelling nog niet geopend. Nu ik opnieuw in Sevilla ben, is het plaatselijke archeologische museum gesloten. Dat wisten we al vóór we de reis planden, dus dit is geen teleurstelling.

Stad aan een rivier

En we hebben gewoon een leuke dag gehad. Zoals de trouwe lezers van dit narcistische winterfeuilleton weten, staat deze reis een beetje in het teken van de Oudheid en de Arabische Middeleeuwen, en daarover valt in Sevilla genoeg te zien. De stad ligt aan de benedenloop van de Guadalquivir; antieke en middeleeuwse zeeschepen konden tot hier komen. (Dit is dan ook de stad waar Christoffel Columbus vertrok.) Er was dus altijd een basis voor welvaart. De vroegste geschiedenis is onduidelijk, maar de schat van El Carambolo, die ik al eens noemde, is vlakbij Sevilla gevonden.

De stad was in de Romeinse tijd een knooppunt voor de handel, werd in de zesde eeuw na Chr. een belangrijk centrum van het Chalkedonische christendom en beleefde een gouden eeuw na de ondergang van het Kalifaat van Córdoba. Achtereenvolgens heersten toen de Almoraviden en de Almohaden over El-Andalus, en laatstgenoemden maakten Sevilla in 1149 tot hoofdstad. Een eeuw later, in 1248, nam koning Ferdinand III de Heilige van Castilië de stad in.

De Almohaden

Er zijn diverse resten uit de Almohadische tijd. Na de betrekkelijke eenvoud van Córdoba en de al wat complexere decoratie van Madinat al-Zahra, zijn de muren uit deze periode helemaal rijk en verfijnd versierd.

Om te beginnen staan er her en der nog resten van de stadsmuur, met in het noorden van het historische centrum de Puerta de Córdoba. Tot mijn plezier ontdekte ik dat ernaast een ere-inscriptie was aangebracht voor de Hermenegild waarover ik onlangs blogde. Dit stuk van de stadswal was overigens eeuwen later het decor van nog een gewelddadige gebeurtenis: tijdens de Spaanse Burgeroorlog plaatsten de nationalisten hier de republikeinen tegen de muur.

Een ander deel van de Almohadische verdedigingswerken is de Torre del Oro, vlakbij de rivierhaven. Er is een museum voor de Spaanse vloot. Elders in de stad is een café, de Cervecería Giralda, ingericht in een voormalig Arabisch badhuis. Je herkent de pilaren en de koepel in een oogopslag. In de koninklijke paleizen, de Reales Alcázares, zijn her en der Arabische resten te vinden, variërend van kapitelen afkomstig uit Madinat al-Zahra in de Salón de los Embajadores via een op een Almohadisch origineel teruggaande tuin in de Patio del Crucero naar het hof van de Palacio del Yeso. Hoewel deze resten er dus zijn, is het paleizencomplex als geheel grotendeels recenter ontstaan.

Het voornaamste Almohadische erfgoed is iets anders: de Giralda ofwel de klokkentoren naast de immense kathedraal. Het is volgens een van de personages uit de Quichot een reuzin de oude minaret, bijna honderd meter hoog. De kathedraal zelf staat op de plek van de oude Vrijdagsmoskee, maar is een complete nieuwbouw uit de Late Gotiek. Het gebouw valt in de categorie “mooi maar geen Toledo”. Ik vond het leuk dat er kapellen waren ingericht voor Leander van Sevilla (over wie ik onlangs blogde) en Isidorus van Sevilla (de encyclopedist). Minder leuk was dat de kapel met het graf van Ferdinand III wegens verbouwing was gesloten. In deze kathedraal is overigens ook het graf van Christoffel Columbus.

Meer Sevilla

Sevilla heeft ook een antiquarium, dat wil zeggen dat onder een plein de archeologische resten uit de Romeinse tot en met Almohadische tijd zijn ontsloten. Romeinse huizen met mozaïeken, laatantieke huizen, een Arabische watermolen. Het is prachtig gedaan, maar wie er zonder audiotour doorheen gaat, krijgt eigenlijk geen informatie. De nieuwe tijd, net wat u zegt, maar het maakt me wat melancholiek.

Naast de kathedraal bezochten we van het christelijke erfgoed de Basílica de la Macarena, met een beroemd beeld van een huilende Maria. Helemaal aan het andere einde van het historische centrum, in het zuiden, ligt de Plaza de España. Het is het decor van enkele scènes uit het de speelfilm Lawrence of Arabia en van de Netflix-serie Kaos. Er zijn mozaïeken die de geschiedenis van Spanje verbeelden, ongeveer een eeuw oud, met vooral heel veel aandacht voor door Arabieren bestuurde steden die in handen vielen van de vorsten van Castilië of Aragón.

Het zegt veel over Spanje dat men honderd jaar geleden dacht dat de Arabier “de ander” was en men tegenwoordig een andere visie heeft op het verleden, waarbij de Arabier net zo goed onderdeel is van de Spaanse geschiedenis. Geschiedbeelden veranderen voortdurend – en het kan geen kwaad te benadrukken dat dit niet mag gebeuren omdat de politieke of culturele wind de andere kant op is gaan waaien, zoals we in Nederland zagen toen we in plaats van de Germanen de Romeinen tot canonvenster maakten. De aanpassing van een geschiedbeeld behoort een autonoom wetenschappelijk proces te zijn. Een niet selectief gegroeid databestand, gevarieerdere data, excess empirical content: dat is wat de motor achter veranderende geschiedbeelden behoort te zijn, en in Spanje is dat, zo zagen wij de afgelopen twee weken, heel aardig gelukt.

Het ziet er niet best uit voor Libanon. Als u meer wil weten over dat geteisterde land, lees dan mijn boek. Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.

Zelfde tijdvak

NWA: Receptiegeschiedenis
december 28, 2016

Een reliëf uit de Morvan
juli 9, 2022

De joden van Afghanistan
januari 2, 2014