Ik kom in mijn reeks over de hoofddoek bij de laatantieke wereld. Normaal gesproken bekreunt niemand zich om die periode, zoals we duidelijk zien als het achterhaalde idee van een “val” van het Romeinse Rijk door “volksverhuizingen” weer eens van zolder wordt herhaald. De laatantieke waarheid kan niemand dus wat schelen, tenzij het gaat om de uitleg van een koranisch voorschrift. Dan lopen de gemoederen hoog op en weet iedereen ineens dit: namelijk dat datgene wat ’ie er in het heden van vindt, ook in het verleden van toepassing is geweest.
Maar moderne opvattingen doen voor de historicus niet ter zake. De historicus wil alleen maar weten wat vroeger is gebeurd en gedacht. Hij doet geen uitspraken over het heden. Dat heeft genoeg aan zichzelf; discussies over de actualiteit worden niet beter door ze te besmetten met de Oudheid.
Context
Eerst even een tussenconclusie. In het eerste blogje behandelde ik het bewijsmateriaal dat toont dat in het oude Nabije Oosten het dragen van een hoofddoek al eeuwen gold als het voorrecht van getrouwde vrouwen. De grafportretten uit Palmyra tonen dit eveneens en ook de Babylonische Talmoed, behandeld in het tweede blogje, kan deze norm zonder meer kan veronderstellen.
In het Romeinse Rijk was het anders. Daar hebben we volop aanwijzingen dat de hoofddoek optioneel was geworden: keurig, zedig, maar allerminst verplicht. Het is significant dat er geen portretten bekend zijn van keizerinnen met een hoofddoek. Op de weinige Zuid-Arabische vrouwenportretten die ik ken, ontbreekt het kapsel, omdat op die beelden een kroon werd geplaatst.
De Koran
De Koran geeft tweemaal advies, en beide teksten komen uit de tijd waarin Mohammed woonde in Medina. De ene tekst is gericht tot de vrouwen van de profeet en de echtgenotes van de gelovigen, die de raad krijgen
hun omslagdoeken over zich te laten hangen, opdat ze makkelijker worden herkend en niet worden lastiggevallen.noot
Als deze passage gaat over hoofddoeken – maar er staat dus “omslagdoeken” – dan is ze simpel te verklaren: de echtgenotes van Mohammed en de vrouwen van de gelovigen presenteren zich als getrouwd om geen overlast te ondervinden. Impliciet staat er dat de mannen in Medina zich grof gedroegen tegen vrouwen en dat Mohammed, hoewel hij in Medina een vooraanstaande positie bekleedde, zulk gedrag op dat moment niet kon of wilde aanpakken.
De andere passage benoemt dat probleem wel: mannen moeten geen wellustige blikken naar vrouwen werpen. Vervolgens richt de profeet zich tot de vrouwen, die als raad krijgen
dat ze hun blikken neerslaan, hun kuisheid goed bewaren en hun sieraad niet tonen, behalve wat daarvan zichtbaar is.
Laten ze hun khimar over hun boezem slaan en hun sieraad niet tonen, behalve aan hun mannen, vaders, schoonvaders, zonen, stiefzonen, broers, neven, slavinnen, slaven, kinderen …
Laten ze ook niet met hun voeten stampen, waardoor hun verborgen sieraad kenbaar wordt.noot
En hier hebben we de zaak bij de kuif: wat is het bedoelde sieraad en wat is een khimar?
Sieraden en khimars
Eén ding is zeker: een khimar, wat letterlijk zoiets als “bedekking” betekent, kan geen hoofddoek zijn, aangezien het kledingstuk ook de boezem bedekt. Het zou dus prima kunnen slaan op de omslagdoek uit het eerste citaat. Alleen: dat is niet wat latere interpretatoren erin lazen.
Het andere woord, het sieraad dat wel in huiselijke kring getoond mag worden, kan letterlijk zijn bedoeld. Oosterse vrouwen droegen sieraden (niet zelden het draagbare deel van de bruidsschat) en zelfs een vrouw die tegenwoordig een niqab of burka draagt en dus het lichaam volledig bedekt, is herkenbaar aan het gerinkel van haar sieraden. Het probleem met deze uitleg is het gebruikte enkelvoud, en daarom lezen commentatoren het wel als een verwijzing naar het gehele lichaam.
Kortom: uit de geciteerde Koranpassages valt niet eenduidig af te leiden dat een moslima, getrouwd of niet, een hoofddoek zou moeten dragen.Waarom lezen commentatoren dat er dan wel in?
Zelfde tijdvak
De Saksenoktober 22, 2024
Langs de Zijderoute (1)april 15, 2015
Barmhartige en andere samaritanen (1)september 26, 2020
Het lijkt me dat wanneer je naar de huidige tijd springt, je de recente geschiedenis van de afgelopen vijftig jaar in ogenschouw moet nemen. Binnen het grootste deel van islamitische wereld ontstond een beweging die we conservatief en anti-seculair kunnen noemen, zonder dat we hem aan een specifieke theologie kunnen koppelen. Het effect van de invloed van die stroming is geweest dat islamitische vrouwen steeds meer een hoofddoek zijn gaan dragen. De betekenis van de hoofddoek is niet echt veranderd, de historische betekenis van de scheiding tussen de zedige en onzedige vrouwen geldt nog steeds.
De huidige verklaringen voor het dragen van de hoofddoek bedienen zich van een liberaal individualistisch vertoog dat met de islamitische praktijken in strijd is. In deze praktijken staat de religieuze gemeenschap voorop, niet het individu. Een beetje meer sociologische oriëntatie moet je toch doen twijfelen aan de individuele beslissing terwijl een vrouw een vader en moeder, een broer of een man heeft die islamiet is. Wat niet wegneemt dat de verdediging van het dragen oprecht gemeend kan zijn. En wat ook niet wegneemt dat deze vrouwen in de westerse landen een zelfstandige maatschappelijke positie kunnen hebben. Maar dit is moderne geschiedenis.