De dood van Sokrates

Fragment uit Plato’s Faidon (Rijksmuseum van Oudheden, Leiden)

[Een korte serie over de man die de Grieken en Romeinen aanduidden als de vader van de filosofie: de Athener Sokrates. Het eerste deel was hier.]

Elk kritisch persoon kan vroeg of laat op tegenstanders rekenen. Dus ook Sokrates. Op late leeftijd wordt hij aangeklaagd wegens blasfemie en het verpesten van de jeugd. Sokrates’ vrienden sporen hem vervolgens aan de stad te ontvluchten, maar Sokrates weigert. Zijn plaats is in Athene. In de rechtbank verdedigt hij zich door te betogen dat hij in goddelijke opdracht de zielen van zijn stadgenoten zuivert.

Wanneer hij ondanks zijn pleidooi door een krappe meerderheid wordt veroordeeld en zijn eigen straf mag voorstellen, beweert hij spottend dat zijn enige gepaste straf een staatspensioen is. Om het niet te bont te maken stelt hij vervolgens een zeer lage geldboete voor. Die arrogante toon komt hem duur te staan. Een grote meerderheid pleit nu voor de zwaarste straf: de gifbeker.

Vóór alles Athener

In de cel krijgt Sokrates opnieuw de mogelijkheid aangeboden te vluchten, maar ook dan weigert hij. Zijn plek is immers in Athene: hij is er geboren en gevormd en oud geworden. Hij voelt zich gebonden aan de Atheense wetten en samenleving, ook als die wetten hem een keer niet bevallen. Bovendien zou hem in andere steden uiteindelijk hetzelfde lot wachten, want zijn mond houden kan en zal hij toch niet.

Omdat hij zijn leven heeft geleefd in deugdzaamheid ziet de bejaarde Sokrates zijn dood met vertrouwen tegemoet. Hij is bovendien al oud en zal waarschijnlijk toch al snel sterven. Hij grapt dat die Atheners maar aardig zijn dat ze hem een snelle dood schenken.

Van zijn vrouw en kinderen neemt hij afscheid. Zijn laatste uren brengt hij door met filosoferen over het leven en het hiernamaals. Enkele pythagorese filosofen schuiven aan. Zo zit Sokrates temidden van zijn vrienden, die hij verbiedt om om hem te treuren ‘zoals vrouwen en kinderen doen’.

Tegen de avond drinkt hij de gifbeker leeg. Vlak voordat hij sterft gebiedt hij een van zijn vrienden een haan te offeren aan Asklepios, de god van de genezing. Hoewel de interpretatie omstreden is, gaat men er meestal van uit dat Sokrates hiermee wilde aanduiden dat hij de dood als een ‘genezing van de ziel’ beschouwt.

[Deze reeks, oorspronkelijk gepubliceerd op de beëindigde website Grondslagen.net, was gebaseerd op het boek De wereld vóór God, dat een introductie biedt tot de filosofische stromingen van de oude wereld. Het hele boek is hier te bestellen.]

4 gedachtes over “De dood van Sokrates

  1. Roger Rymen

    Er zijn aanwijzingen dat de Egyptenaren reeds vóór 1400 v.Chr. kippen hielden. Een tekst uit de periode van Thoetmosis III verwondert zich over “de vogel die elke dag leven schenkt” (Howard Carter). En vermits er tijdens de bronstijd intense handelsbetrekkingen bestonden in het Nabije Oosten tussen de verschillende koninkrijken kenden de Atheners eeuwen later vast en zeker kippen en om kippen te hebben heb je wel een haan nodig.

  2. Gert M. Knepper

    Kippen worden in Griekenland vanaf de 7e eeuw v.C. op vazen afgebeeld; ze zullen daar niet heel veel eerder vanuit het oosten geïntroduceerd zijn. Hanengevechten waren populair.

Reacties zijn gesloten.