Dikke gladiatoren (3): Discussie

Gladiatoren op een beker uit Nijmegen (Valkhofmuseum)

Over de claim dat gladiatoren dik waren, zo onhandig naar voren gebracht en in wetenschappelijke literatuur nooit meer herhaald, ontspon zich een interessante discussie op de plek waar het publiek er kennis van neemt: het internet.

Verwoestende wapens

Om te beginnen was er Ben Millers blog over alles wat te maken heeft met schermen, “Out of this Century”. Daar analyseerde gastauteur David Black Mastro in 2010 de dikke-gladiator-theorie. Hij verwierp de aanname dat onderhuids vet een bescherming zou zijn tegen snijwonden, omdat dit “de verwoestende aard van antieke blanke wapens” zou negeren.

Daarbij keek Black Mastro echter niet naar gladiatorenwapens, maar naar het Romeinse militaire zwaard, de gladius Hispaniensis. Dit maakt verschil. Afbeeldingen van gladiatoren, vooral van degenen die een gladius gebruiken (zoals de murmillo en de provocator), tonen dat hun zwaarden korter zijn dan welk militair zwaardtype dan ook. Michael Carter wees er bovendien op dat er, vooral in het oostelijke deel van het Romeinse Rijk, twee verschillende soorten gevechten tussen zwaardvechters waren:

met dichtgeknoopte zwaardpunten
met scherpe zwaardpunten

De gebruikelijke strijdwijze was niet houwen maar steken, want de Romeinen vonden dat laatste eervoller. Een dichtgeknoopte punt verminderde uiteraard de dodelijkheid van een steekwapen als de gladius. (Dit kan de reden zijn waarom geen gladiator van de school in Pergamon stierf toen de beroemde arts Claudius Galenus daar werkzaam was.) Het is dus mogelijk dat de zwaarden minder verwoestend waren dan Black Mastro veronderstelt.

Venatores

Vervolgens bekijkt Black Mastro een reliëf uit het theater van Marcellus in Rome (uit de Augusteïsche tijd), waarop venatores (beestenvechters) zijn te zien die strijden tegen leeuwen, luipaarden en beren. De venatores ogen slank en atletisch, zodat de auteur ze kan zien als bewijs voor zijn stelling dat venatores en gladiatoren geen dikke strijders waren.

Black Mastro kijkt echter alleen naar dit ene reliëf. Ik bekeek verschillende afbeeldingen van gladiatoren op reliëfs, mozaïeken en fresco’s, en merkte op dat de meeste magere, atletisch uitziende gladiatoren dateren uit de eerste eeuw v.Chr. of de eerste eeuw na Chr. Ze zijn aangetroffen in het westelijk deel van het Romeinse Rijk. De afbeeldingen van de zwaarder gebouwde gladiatoren dateren hoofdzakelijk uit de tweede en derde eeuw na Chr. en komen uit de oostelijke rijkshelft. Die strijders ogen molliger, maar hun spieren, vooral die van de borst, zijn nog steeds te herkennen. Dit is misschien wat de bekende arts Claudius Galenus aanduidde als het zachte vlees.

Bodybuilders

In 2018 hernam “The Older Avocado” het thema. De blog verwees naar zowel het artikel van Black Mastro als het artikel over stabiele isotopen en sporenelementen van Kanz & Grossschmidt uit 2014. Omdat “The Older Avocado” zich richt tot bodybuilders, vergelijkt auteur “Perseus Americanus Senex” de gespierde vorm van gladiatoren met die van bodybuilders en allerlei gespierde mannen uit Hollywoodfilms. Hij beweert dat een superdroge lichaamsbouw zoals die van de bodybuilder-goeroe Vince Gironda uit 1950 alleen mogelijk was met een dieet van biefstuk, eieren en weinig koolhydraten. Gladiatoren, die leefden op een dieet van gerst en peulvruchten, konden dit dus niet krijgen. Er is dus inderdaad iets wat lijkt op zachter vlees.

Terugkeer van de dikke gladiatoren

De recentste bijdrage verscheen op “History of Yesterday”. Auteur Prateek Gupta beweert dat gladiatoren niet veganistisch waren. Hun dieet zou weliswaar voornamelijk bestond hebben bestaan uit granen en peulvruchten, maar ze kregen daarnaast wel degelijk dierlijke eiwitten binnen. Ze aten vlees, vis en zuivelproducten. Gupta voegt toe dat het eten van weekdieren en het drinken van de as-drank leidt tot het specifieke strontium-niveau dat is gevonden in de gladiatorenbotten van Efese, en dat vergelijkbaar is met dat van vegetariërs en veganisten.

Gupta maakt korte metten met de opvatting dat gladiatoren vegetarisch aten. Hij bekritiseert de documentaire de Game Changers uit 2018, die dit zijns inziens beweert. Dat is overigens niet waar. Fabian Kanz, die in die documentaire opduikt als expert over gladiatorenbotten, zegt dat ze een “overwegend vegetarisch” dieet hadden, maar rept met geen woord over een eventueel veganistisch dieet. Afgezien van deze vergissing herintroduceert Gupta het idee van de dikke gladiatoren.

[Wordt vanmiddag afgerond]

[Svenja Fabian-Grosser is lid van re-enactmentgroep Ludus Nemesis en publiceerde dit oorspronkelijk op de beëindigde website Grondslagen.net.]