Ik heb in mijn zondagse reeks over het Nieuwe Testament wel vaker geblogd over de Twaalf, de door Jezus aangewezen leiders van het te herstellen Israël. Na de dood van Judas Iskariot zijn de Elf nog een keer op sterkte gebracht, zo lezen we in de Handelingen van de apostelen, maar vervolgens verdwijnen ze, althans als groep, uit de geschiedenis. Het initiatief komt bij een andere groep, die we doorgaans aanduiden als de diakens, al gebruikt de Bijbel die aanduiding niet. De aanleiding:
Toen het aantal leerlingen toenam, ontstond er op een gegeven moment ontevredenheid bij de Griekstaligen, die de Hebreeuwssprekendennoot verweten dat de weduwen uit hun groep bij de dagelijkse ondersteuning werden achtergesteld.noot
Nikolaos
De Twaalf besluiten hierop zeven mannen aan te wijzen die zich bezighouden met de praktische zaken. Hoewel het woord dus niet valt, ontstaat hier feitelijk het diaconaat van de latere christelijke kerken: het beheer van de gemeenschappelijke middelen, zoals voor armenzorg. Een van de zeven diakens heet Nikolaos.
Ze kozen Stefanus, een diepgelovig man, die vervuld was van de heilige Geest, en verder ook Filippus, Prochorus, Nikanor, Timon, Parmenas en Nikolaos, een proseliet uit Antiochië.noot
Marcus Vankan attendeert er in zijn mooie boek over Sint-Nikolaas op dat deze diaken, verantwoordelijk voor uitdelingen, weleens van invloed kan zijn geweest op het idee dat Sinterklaas geschenken uitdeelt. Een legende als die over de drie meisjes die een bruidsschat toegeworpen krijgen, past inderdaad heel mooi bij wat een diaken zoal deed/doet.
Nikolaïeten
Terug naar de Nikolaos uit de Handelingen. Of beter: verder naar de Openbaring van Johannes, die begint met enkele korte brieven aan christelijke gemeenten in Klein-Azië. De christenen in Pergamon krijgen een verwijt te horen:
Sommigen houden op dezelfde manier vast aan de leer van de nikolaïeten.noot
Uit de context valt af te leiden dat dit van doen heeft met het eten van offervlees. Sommige christenen redeneerden dat dit verboden was, omdat joden vanouds weigerden andermans offervlees te eten; andere christenen redeneerden dat als het vlees was geofferd aan valse goden, je het veilig kon opeten. Die goden bestonden immers toch niet, dus wat zou het? De Nikolaïeten stelden zich blijkbaar op dit standpunt, dat de auteurs van het Nieuwe Testament beschouwden als onorthodox.
Latere christelijke auteurs, zoals Eirenaios van Lyon (ca. 140-202), meenden dat deze ketterij was begonnen met de Nikolaos die we kennen uit Handelingen. Het is niet ondenkbaar dat Eirenaios, die afkomstig was uit Klein-Azië, iets heeft vernomen dat verder nergens is opgeschreven. Het is ook denkbaar dat het idee is gebaseerd op niets meer dan een naamsovereenkomst, zoals de Grieken ook zeker meenden te weten dat de Meden afstamden van Medeia en de Romeinen wisten dat Remus Reims had gesticht. Behoudens de vondst van nikolaïsche teksten zullen we het antwoord nooit weten.
[Een overzicht van deze reeks over het Nieuwe Testament is hier.]
Zelfde tijdvak
Limes-koekjesmaart 12, 2016
Plaatsnamen in het Gallischjanuari 4, 2023
Definieer een Romein!januari 15, 2018
Een collega van mij, van gereformeerden huize, had het aanbod gekregen van een mormoonse instantie om zijn genealogie uit te zoeken. De voorwaarde was dat de gevonden voorouders postuum Mormoon zouden worden. Dat wilde hij ze niet aandoen. Mijn tegenwerping à la Nikolaos: dat geloof je toch niet, dus dat had je rustig kunnen doen.
Rustig wel doen had betekend de Kerk van JCvdHdLD toestemming geven je voorouders als propagandamateriaal te gebruiken. Ik kan me wel voorstellen dat iemand daar geen zin in heeft.
De mormonen en Jehova’s Getuigen zijn twee kerkgenootschappen.
Dan neem ik de moeite maar om het voluit te schrijven. 😉
Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen. Oftewel, de volledige naam van de Mormonen.
Ach ja. Ik was niet op mij scherpst.