Ik begon eergisteren met een korte reeks over Watergate. Gisteren vatte ik het volkomen bizarre verhaal samen dat John Dean als getuige vertelde. Voor wie het duizelt is hier het organogram.
Het verhaal kwam erop neer dat John Mitchell, voormalig minister van Justitie en voorzitter van het Committee for the Re-election of the President (CRP), zich door Gordon Liddy op sleeptouw had laten nemen. Mitchell zou volgens Dean allerlei fantastische plannen voor informatievergaring en intimidatie hebben goedgekeurd.Toen dit na de mislukte inbraak bekend was geworden, zouden Nixons stafleden Ehrlichman en Haldeman opdracht hebben gegeven tot de doofpot. Dean had daarop de FBI en CIA tegen elkaar uitgespeeld om de illegale acties te camoufleren.
Maar kon dit verhaal waar zijn? Het was te gek voor woorden. Dean leek echter te weten waarover hij sprak.
Het onderzoek naar Watergate
Nixon was gedwongen een openbaar aanklager voor de zaak aan te wijzen, Archibald Cox. Om het onderzoek niet te belemmeren namen Ehrlichman en Haldeman ontslag; laatstgenoemde werd als stafchef opgevolgd door generaal Alexander Haig.
Het ontslag van Nixons stafleden was een slimme zet. Vóór hun zaak mocht voorkomen, moest een grand jury oordelen over de ontvankelijkheid van de aanklacht en de getuigenissen van Dean en inbreker McCord. Ehrlichman en Haldeman zouden zich daar – achter gesloten deuren – kunnen beroepen op de nationale veiligheid óf zeggen dat niemand tegen zichzelf hoeft te getuigen. De grand jury zou dan gedwongen zijn te oordelen dat er onvoldoende bewijs was. McCord had onder buitensporige druk bekend en had slechts Dean als getuige. Zo kon het Witte Huis over Watergate de vuile was binnenhouden.
Slim, maar niet slim genoeg. Een medewerker van het Witte Huis versprak zich, en zo werd bekend dat Nixon bandopnamen bezat van al zijn gesprekken. Openbaar aanklager Cox eiste de tapes op, want dan had hij wel bewijs om de zaak ontvankelijk te laten verklaren. Nixon weigerde het materiaal echter af te staan omdat de nationale veiligheid gevaar zou lopen. Dat klonk redelijk, temeer daar McCord en Dean de indruk niet hadden kunnen wegnemen dat ze zich probeerden te redden ten koste van de president.
De Saturday Night Massacre
En toen lekte ineens de inhoud van sommige tapes uit, doordat Deep Throat weer geheime informatie doorspeelde aan Bernstein en Woodward van de Washington Post. Hij vertelde op welke tapes de meest compromitterende gesprekken stonden. Hij suggereerde, mogelijk ten onrechte, dat Nixon gesprekken had gewist. Hij liet doorschemeren dat het beroep op de nationale veiligheid moest dienen als cover-up van de cover-up.
Door deze onthullingen werd openbaar aanklager Cox vastberadener om de tapes in handen te krijgen. En dus wilde Nixon de openbaar aanklager weer van de zaak afhalen. De minister van Justitie weigerde echter het ontslag te tekenen en nam op zaterdag 20 oktober 1973 zelf ontslag. Nixon hoopte dat de staatssecretaris minder scrupules zou hebben, maar ook die weigerde. Hij kreeg zijn congé. Uiteindelijk knapte een ambtenaar het vuile werk op: exit Cox. Watergate was nu helemaal schandalig.
De timing van de “Saturday Night Massacre” was perfect, want de wereld keek dat weekend even een andere kant op: in het Midden Oosten was de Oktoberoorlog uitgebroken. Pas na het weekend keek de wereld weer naar Washington.
De val van Nixon
Nu hij de openbaar aanklager had ontslagen, verloor Nixon alle krediet. (Persoonlijke herinnering van een negenjarig knaapje uit Apeldoorn: op het journaal hadden ze het over het “regime-Nixon”. En ik wist niet wat een regime was.) Het was dan ook niet niets wat er was gebeurd: oud-minister van justitie Mitchell was beschuldigd van inbraak, stafchef Haldeman en adviseur Ehrlichman stonden terecht wegens de cover-up.
Hoewel de president verklaarde geen boef te zijn, verdween de ene medewerker na de ander achter tralies. Inclusief voormalig minister van Justitie John Mitchell. Dean kreeg strafvermindering maar zat ook vier maanden in de gevangenis. Veel had Nixon bovendien niet gewonnen met zijn juridische machtsgreep. In een absurde rechtszaak kwamen de rechterlijke en de uitvoerende macht tegenover elkaar te staan, en uiteindelijk besliste het hooggerechtshof dat Nixon de tapes moest afstaan.
De slotacte begon: impeachment. Bij het afzetten van een Amerikaanse president vormt het Huis van Afgevaardigden de grand jury; als het Huis de klacht ontvankelijk verklaart, moet de Senaat met tweederde meerderheid een vonnis vellen. Hierop liet Nixon het aankomen: als blijk van goede wil gaf hij zelfs tapes vrij die bewezen dat ook hij had geweten van de cover-up (de “smoking gun”), om vervolgens te beweren dat de cover-up noodzakelijk was geweest in verband met de nationale veiligheid. Een brutaal mens heeft de halve wereld, moet de president gedacht hebben: een derde van de senatoren zou hem na zoveel eerlijkheid toch wel het voordeel van de twijfel gunnen? Net als bij het schaken zou de partij echter worden opgegeven voordat de koning mat kwam te staan.
Het eindspel
In augustus 1974 adviseerde stafchef Alexander Haig zijn president om de eer aan zichzelf te houden. Korte tijd later meldden enkele senatoren dat Nixon kansloos was bij een impeachmentprocedure. Nixons laatste handelingen waren pathetisch: met Kissinger knielde hij om te bidden bij het portret van president Lincoln. De twee mannen, eens de machtigste op aarde, barstten uit in tranen. Op 8 augustus maakte Nixon op TV zijn vertrek bekend.
Die nacht tekende hij zijn ontslagbrief. Twee dagen later betrad de nieuwe president, Gerald Ford, het Witte Huis. Als zijn voornaamste taak zag hij het om “Amerika zijn nationale nachtmerrie te doen vergeten”.
Maar het is niet vergeten. Er zijn nog altijd open vragen. Daarover morgen meer.
Zelfde tijdvak
Blake en Mortimermei 29, 2013
Van Giffen, bioloog en archeoloogaugustus 29, 2020
Ach, Europajanuari 1, 2014
Dit is weer eens wat anders. Fijn.
Een bekend affiche toonde Nixon als toffe handelaar vóór de hele affaire met de tekst: would you buy a second hand car from this guy? Na zijn aftreden commentarieerde, ik meen: Vrij Nederland: heeft hij ons toch nog een tweedehands Ford verkocht.
Dit ligt toch te ver buiten mijn belangstelling. Morgen maar weer oudheid.
Waren er ook niet delen van de tapes gewist?
Ja, er ontbraken een cruciale (?) achttien minuten.
Dat was destijds inderdaad de suggestie. Zelfs ik herinner me dat, hoewel ik negen was. De vriendelijkere verklaring is dat de secretaresse haar telefoon niet goed op de haak had gehangen. We hoeven niet altijd het ergste aan te nemen.
Nou, het ging dacht ik niet om een telefoon maar een nogal ingewikkeld opname apparaat waarbij zelfs de voet(en) gebruikt moest(en) worden of zo.
Er was nog een tv-opname waarbij de secretaresse de handeling moest naspelen/reconstrueren, wat grote hilariteit gaf.
Het was overigens Nixon’s voorganger Lynd B. Johnson geweest die hem persoonlijk adviseerde alle gesprekken die hij als president in het Witte Huis voerde op te nemen. Dat deed Jojnson zelf ook altijd…
In de schaduw van het enorme Watergate schandaal was er nog de nevenaffaire rond Nixon’s vice-president Spiro T. Agnew https://en.m.wikipedia.org/wiki/Spiro_Agnew die gedwongen werd af te treden op beschuldiging van corruptie in zijn periode als gouverneur van Maryland. Ook dit was op zich al ongekend. Agnew kwam ook mede ten val omdat de entourage van Nixon al rekening begon te houden met diens aftreden en wilde voorkomen dat de zeer grove en corrupte Agnew dan president zou worden. Agnew stond overigens volledig buiten Watergate zelf.
Zo werd Gerald Ford de eerste benoemde (dus niet gekozen) vice-president in de Amerikaanse geschiedenis, en snel daarna president, zonder enig electoraal mandaat, eigenlijk.
in die heerlijke serie The West Wing doen ze ook zoiets in aflevering 88, seizoen 4, ‘Twenty Five’): de vicepresident heeft moeten aftreden en er is (nog) geen opvolger, de president is incapabel (zijn jongste dochter is ontvoerd), er dreigt een militaire actie. Onder het 25e amendement treedt de president nu (tijdelijk) af, en zijn opvolger is de ‘Speaker of the House’ (Voorzitter van het Huis van Afgevaardigden), in dit geval een keiharde Republikein, die als president (tijdelijk) wordt beëdigd. En natuurlijk ook nooit gekozen. Zat best goed in elkaar qua plot maar met zoveel ‘what ifs’ dat het in realiteit niet zou voorkomen. Zelfs Ford was van dezelfde partij als de vertrekkende president.