Volgens mij zijn de fascinerende huisregels van deze blog zó fascinerend dat iedereen ze elke dag herleest. En de fascinerendste regel is dat ik me niet wil inlaten met illegale oudheden. Desondanks blijven mensen me benaderen die blijkbaar door de huisregels niet gefascineerd genoeg zijn.
Nog onlangs was er bijvoorbeeld iemand die schreef in de Ardennen iets fantastisch te hebben gevonden en daarover mijn advies wilde. Op de suggestie contact op te nemen met de archeologische autoriteiten volgde “dan niet”, en met die onbeschoftheid beschouwde hij de correspondentie als beëindigd. Voor alle anderen die onvoldoende gefascineerd zijn door de huisregels (en zonder een kwaad woord te willen spreken over de bona fide handelaren en verzamelaars) leg ik nog één keer uit waarom je beter geen oudheden kunt kopen als je niet heel goed weet waar ze vandaan komen.
Vijf redenen
Primo, wat je krijgt aangeboden op Catawiki en op opgravingen in je vakantieland, is in heel veel gevallen vals. Muntjes en aardewerk zijn vrij simpel zo te vervalsen dat de leek het niet herkent; papyri zijn vrij simpel zo te vervalsen dat ze zelfs in een laboratorium niet te herkennen zijn. Verspil er dus je geld niet aan.
Secondo, voorwerpen waarvan je niet weet waar ze vandaan komen, kunnen illegaal zijn. Er is een duidelijke regel, vastgelegd in een UNESCO-verdrag, dat alles wat na 1970 uit een bepaald land is gesmokkeld, terug moet naar het land van herkomst. Een voorbeeld is het Gilgameštablet dat retour Irak is gegaan. Dit betreft ook meer triviale dingen: het Rijksmuseum van Oudheden verwierf zich de oneindige dank der Helleense natie door de teruggave van een piepklein brokje Akropolismarmer, ooit meegenomen door een toerist .
Terzo, voorwerpen waarvan je niet weet waar ze vandaan komen, kunnen afkomstig zijn van plundering. Ik breng in herinnering hoe de Universiteit van Leuven twee bewakers verloor die de opgraving van Dayr al-Barsha in de gaten hielden. Die dappere mannen zijn vermoord. Maak jezelf ook niet wijs dat als iets al geplunderd is, je het wel kunt kopen (of, als je wetenschapper bent: erover kunt publiceren) omdat de schade toch al is aangericht. Je houdt een verwoestend systeem in stand. Voor elk voorwerp dat op de zwarte markt belandt, gaat een veelvoud verloren. En bij elke transactie (en wetenschappelijke publicatie) is sprake van verdere prijsopdrijving, wat je medeplichtig maakt aan heling. De enige oplossing is: niets afnemen.
Quarto, het is mogelijk dat je helpt bij de financiering van geweld. De oorlogen in Syrië, Irak en Libië zijn ten dele betaald door de verkoop van oudheden. Uit de aard der zaak is onduidelijk om welke bedragen het gaat, maar zelfs als die marginaal zijn, moet je dit gewoon niet willen.
Quinto, je kunt jezelf natuurlijk wijsmaken dat je het voorwerp ooit zult doneren aan een culturele instelling. Maar je kunt het niet nalaten aan een museum. Zie hierboven: musea kunnen niets verwerven zonder perfect gedocumenteerd bewijs dat iets na 1970 legaal is verworven.
En o ja, nog even dit
Denk niet dat in Nederland en België geen opgravingen worden geplunderd. Er worden gelukkig geen oorlogen mee gefinancierd, maar het probleem ligt er en wordt ernstig onderschat. Ik krijg elke maand mail als die waarmee ik dit blogje opende: plunderaars die iets hebben gevonden, die mijn fascinerende huisregels niet lazen en die denken dat ik wel wil helpen. Nee dus.
In wezen, zonder ook maar enige afbreuk te willen doen aan de juridische kwalificatie van “misdaden tegen de menselijkheid”, waaronder ik het eens had willen categoriseren, toen ik er na enige lectuur eens over ‘epibreerde’, zou er eigenlijk een nieuwe categorie moeten voor gevonden worden, iets als ‘misdaden tegen de menselijke herinnering’… In conflicten immers raakt het thema maar al te vaak ondergesneeuwd in uiteraard nog veel erger menselijk leed…
Terwijl het toch ook alle aandacht verdient en vonnissen van het ICC in die zin heel misschien toekomstige aanstichters eens zou doen nadenken… het moet toch iets betekenen, als je wereldwijd 118 landen niet meer kan betreden, zonder het risico te lopen gearresteerd te worden. Eric Cline vertelt terloops in “After 1177 B.C.” wanneer hij het heeft over de overgang van Caänitisch in Filistijns vier steden van de Filistijnse Pentapolis werden opgegraven, behalve Gaza… Wat zal er, na het vallen van 1000 kg zware bommen voor altijd in gruzelementen zijn gebombardeerd, al lag het dan millenia veilig in de aardbodem? OF de Zwarte Zee, die een rijkdom aan schepen verbergt in een ongelofelijk goede bewaartoestand, door de specifieke mariene omstandigheden, die gunstig blijken voor conservatie. De schepen, sommigen 2500 jaar oud waar zelfs de mast nog is bewaard, werden een aantal jaren geleden in een grootscheeps onderzoek gerepertorieerd…
En dat geldt op een beperktere manier ook voor de individuele overlaat, die een vondst niet aanmeldt en aldus een ‘damnatio memoriae’ provoceert… jammer genoeg is voor velen erfgoed onbekend en dus ook onbemind… Nochtans ben ik er van overtuigd dat je zelfs de grootste ‘ongeïnteresseerde’ met de juiste invalshoek een band kan doen krijgen met een bepaald stukje erfgoed en zo misschien de link leggen, naar het grotere geheel… wetten, hoe licht of zwaar ook, zijn slechts echt afdwingbaar, als er een maatschappelijk draagvlak is… dat schijnt er vooralsnog in de Lage Landen (meervoud) niet te zijn.
overlaat=onverlaat.
De desinteresse in de Lage Landen kan je bijvoorbeeld ook heel goed aflezen in de investering in handhaving; in België bestond bvb vroeger een sectie bij de politie met een aantal speurders met kunsthistorische specialisatie. Toen de laatste met pensien ging, werd de deur dichtgetrokken en het licht uitgedaan. Wat een verschil bijvoorbeeld met de Italiaanse Carabinieri per la Tutela del Patrimonio Culturale.
Wat Tommy zegt, wat Tommy zegt.
Ja, maar met de huidige Nldse regering zit dat er niet in (liever gebruikte ik n paar ongepaste termen, maar ik ben n trouwe lezer vd fascinerende huisregels).