Een nieuwe zondag, een nieuw blogje over het Nieuwe Testament, en ik ga verder waar ik onlangs was gebleven. Toen behandelde ik de wonderbaarlijke broodvermenigvuldiging: het verhaal van de vijf broden en de twee vissen. Ik wees er toen op dat het Marcusevangelie nóg zo’n verhaal bevat. Het is vrijwel identiek.
Toen er op een keer weer een grote menigte bijeen was, en ze niets meer te eten hadden, riep hij de leerlingen bij zich en zei tegen hen: “Ik heb medelijden met al die mensen, want ze zijn nu al drie dagen bij me en hebben niets te eten. Als ik hen met een lege maag naar huis stuur, raken ze onderweg uitgeput; sommigen zijn immers van ver gekomen.”noot
De mensen zijn ver van huis, Jezus heeft medelijden omdat ze onvoldoende te eten hebben: dit komt precies overeen met het vorige verhaal. En zo gaat het verder: broden nemen, broden zegenen, broden breken, broden uitdelen, open commensaliteit, vissen verdelen, manden vol overblijvend eten, duizenden aanwezigen. De verschillen zijn maar klein.
Zijn leerlingen antwoordden: “Maar hoe zou iemand hen hier, in deze verlatenheid, van genoeg brood kunnen voorzien?”
Hij vroeg hun: “Hoeveel broden hebben jullie?”
“Zeven,” antwoordden ze. Hij zei tegen de mensen dat ze op de grond moesten gaan zitten; hij nam de zeven broden, sprak het dankgebed uit, brak de broden en gaf ze aan de leerlingen om ze aan de mensen uit te delen, en dat deden ze. Ze hadden ook een paar kleine vissen bij zich; hij sprak er het zegengebed over uit en zei dat ze ook de vissen moesten uitdelen. De mensen aten tot ze verzadigd waren; de leerlingen haalden op wat er van het eten overschoot: zeven manden vol. Er waren ongeveer vierduizend mensen. Toen stuurde hij hen weg. noot
De vraag die meteen opkomt is waarom Marcus het verhaal herhaalt. Akkoord, de evangelist was goedgelovig in de zin dat zijn relaas bol staat van de wonderlijke gebeurtenissen, en zijn topografisch inzicht is gering. Anders had hij wel geweten dat het onmogelijk is in de Dekapolis een verlaten plek te vinden. Maar Marcus is een handige auteur. De ironie van zijn evangelie, waarin al Jezus’ tegenstanders hem aanduiden als “zoon van God” en zijn leerlingen het almaar niet begrijpen, is maar één voorbeeld van een auteur die heel goed wist wat hij aan het doen was. De herhaling kan dus alleen maar opzet zijn.
Het voornaamste verschil is de locatie. Na de eerste broodvermenigvuldiging is Jezus op reis gegaan: eerst naar Tyrus, vervolgens via Sidon naar het Meer van Galilea. Dit is een kolossale omweg over het Libanongebergte, door de Bekaa en langs de berg Hermon. De weg liep dwars door het land van de Herodiaanse prins Filippos: een Jood die heerste over niet-Joden. Van het Meer van Galilea trok Jezus naar de Dekapolis, een stedelijk gebied waar opnieuw heel weinig Joden leefden. Anders gezegd: de eerste broodvermenigvuldiging vond plaats onder de Joden, de tweede onder de heidenen.
Door het zo te presenteren, neemt Marcus stelling in de discussie onder de eerste christenen: wat was de status van de niet-Joden? Behoorden zij tot het Verbondsvolk of niet? De herhaling van het verhaal, onhandig geplaatst in een verstedelijkt gebied waar je onmogelijk “in verlatenheid” kunt zijn, was geen prutswerk. Marcus maakt vrij duidelijk waar hij staat: Jezus had ook voor niet-Joden gesproken, ook zij waren welkom.
[Een overzicht van deze reeks over het Nieuwe Testament is hier.]
Zelfde tijdvak
Hoezo monotheïsme? (2)november 24, 2013
Vormende krachtennovember 16, 2020
Misverstand: De stad Nijmegenjuli 16, 2020
Er zijn nog wat verschillen tussen de twee verhalen die je niet noemt. In het bovenstaande gaat het om zeven broden, vierduizend mensen en wat er overblijft zijn zeven volle manden.
In het vorige ging het om vijf broden, vijfduizend mensen en wat daar overblijft zijn twaalf manden.
Dat zijn in het verhaal nogal essentiële dingen weergegeven in de getallen vijf, zeven, twaalf, vierduizend en vijfduizend. Die te kunnen duiden vraagt nogal veel, omdat we daar tegenwoordig geen gevoel bij hebben.
Michel Gastkemper
Bedoel je getallensymboliek? Of zijn het gewoon variaties op “veel”?
Nee, het heeft wel degelijk inhoud en is in die zin geen getallensymboliek. In Marcus 6:51-52 (Willibrordvertaling, die kan ik tenminste kopiëren) schrijft de evangelist zelf:
51 Hij klom bij hen in de boot en de wind ging liggen. Zij raakten buiten zichzelf van verbazing, 52 want zij waren door het gebeurde met de broden niet tot inzicht gekomen, maar hun geest was verblind.
In Marcus 8:15-21 is het Jezus zelf die het nog veel krasser uitdrukt:
15 Toen gaf Hij hun deze waarschuwing: “Let op, wacht u voor het zuurdeeg van de Farizeeën en het zuurdeeg van Herodes!” 16 Zij spraken daarover onder elkaar: “Dat zegt Hij omdat we geen brood hebben.” 17 Maar Hij bemerkte het en sprak: “Wat bespreekt ge daar onderling? Dat Ik dit gezegd heb, omdat ge geen brood hebt? Begrijpt en verstaat ge het dan nog niet? Is uw geest dan zo verblind? 18 Ge hebt toch ogen: ziet ge dan niets? ge hebt toch oren: hoort ge dan niets? En herinnert ge u niet, 19 hoeveel korven vol brokken gij hebt opgehaald, toen Ik voor de vijfduizend die vijf broden heb gebroken?” Zij antwoordden Hem: “Twaalf.” 20 “En hoeveel manden vol brokken hebt gij opgehaald, toen met die zeven voor de vierduizend?” En zij antwoordden: “Zeven.” 21 Daarop zei Hij hun: “Begrijpt ge het dan nog niet?”
Ik zit er mee dat Jezus al na drie dagen zag dat er geen eten was. Wat was dat eigenlijk voor een happening?
Misschien hadden ze genoeg voor de eerste twee dagen?
Een pertinente vraag gesteld door Michel Gastkemper !
In het Joods gebied (Mc 6) wijst ’twaalf’ naar de 12 stammen van Israël, meer specifiek naar de nabijheid van de eschatologische bijeenkomst. Dit wordt expliciet meegegeven door Lucas 22.28-30:
“28 Jullie zijn in al mijn beproevingen steeds bij Mij gebleven. 29 Ik bestem jullie voor het koningschap zoals mijn Vader Mij voor het koningschap bestemd heeft: 30 jullie zullen in mijn koninkrijk eten en drinken aan mijn tafel, en zetelen op een troon om recht te spreken over de twaalf stammen van Israël.”
Het getal “zeven” in Mc 8, in heidens gebied, kan de voltooiing symboliseren [van het Rijk Gods], zoals de schepping in zeven dagen in Genesis 1 – 2:
“2.1 Zo werden de hemel en de aarde in al hun rijkdom voltooid. 2 Op de zevende dag had God zijn werk voltooid. ”
Deze ideeën werden geïnspireerd door JANT (The Jewish Annotated New Testament).