Een van de lezers van deze blog, Bart Strörmann, stuurde me eind vorige maand een door artificiële intelligentie gegenereerd lijstje van tien belangrijke gebeurtenissen uit de Oudheid en vroeg mijn commentaar daarop. “Wat een leuke vraag!”, dacht ik, “daar zit een tof blogje in”. En vervolgens raakte ik dat lijstje kwijt. Sorry Bart. Ik heb Claude gevraagd een nieuw en iets langer lijstje te genereren.
Goedemorgen! Zou u een lijst kunnen geven van de vijftien belangrijkste gebeurtenissen uit de Oudheid?
Hier is het antwoord.
- Uitvinding van het schrift (rond 3200 v.Chr., Sumerië) Het spijkerschrift in Uruk markeert het begin van de geschreven geschiedenis.
- Eenwording van Egypte (rond 3100 v.Chr.) Boven- en Beneden-Egypte worden één rijk onder de farao’s.
- Bloei van de Indusbeschaving (rond 2600-1900 v.Chr.) Steden als Harappa en Mohenjodaro kennen geavanceerde stadsplanning en een tot nu toe onontcijferd schrift, een van de grootste vroege beschavingen naast Sumerië en Egypte.
Dit lijkt me een perfect begin. Het feit dat het schrift wordt genoemd, betekent dat de AI begrijpt (of reproduceert) dat dit echt een game changer was. Het staat natuurlijk op alle websites. Schrift was een zogeheten “container”: iemand doet er informatie in die er op een andere plek of op een ander tijdstip uit kan worden gehaald.
- Wetten van Hammurabi (rond 1750 v.Chr.) Een van de oudste uitgebreide wetscodes uit Babylon, fundamenteel voor bestuur en recht.
De tekst is belangrijk, maar niet omdat ze fundamenteel was voor bestuur en recht. Geen mens kon de lange spijkerschrifttekst lezen. Het vertelt wel iets over het verlangen van de vorst om zichzelf te presenteren als rechtvaardig.
- Shang-dynastie en het ontstaan van het Chinese schrift (rond 1600-1046 v.Chr.) De orakelbotinscripties vormen de vroegste vorm van Chinees schrift en markeren het begin van de historische Chinese beschaving.
- Ineenstorting van de Bronstijd (rond 1200 v.Chr.) Gelijktijdige val van het Rijk van de Hittieten, Mykene en andere machten in het oostelijk Middellandse Zeegebied, gevolgd door een donkere periode.
Leuk geprobeerd, en gebaseerd op gangbare websites, maar zo duister is die periode niet meer. En het idee van een “val” is ook wat uit de mode aan het raken. Bonuspunt voor het vermijden van het woord Zeevolken.
- De Axiale tijd (rond 8e-3e eeuw v.Chr., met een piek rond 500 v.Chr.) Confucius en Lao Zi in China, Boeddha in India, Zarathuštra in Perzië, de Hebreeuwse profeten en de Griekse filosofen (Sokrates, Plato) ontwikkelen vrijwel tegelijkertijd fundamenteel nieuwe ideeën over ethiek en het bestaan, verspreid over heel Eurazië.
Dit is flauwekul. Het idee van een Achsenzeit waarin alles tegelijk zou zijn gebeurd, is chronologisch niet houdbaar. Zarathuštra leefde een paar eeuwen eerder en niet in Perzië. Als je een periode van 800 tot 200 aanwijst, tja: dat is wel heel vaag.
- Opkomst van Achaimenidisch Perzië (vanaf 550 v.Chr.) Cyrus de Grote bouwt het grootste rijk dat de wereld tot dan toe had gezien, van Egypte tot de Indusvallei.
De Assyriërs legden de grondslagen van dat rijk, maar vooruit: ik reken het goed, al waren het Cyrus’ opvolgers die het rijk uitbreidden tot de genoemde omvang.
- Grieks-Perzische Oorlogen en Atheense democratie (5e eeuw v.Chr.) De Griekse stadstaten weerstaan de Perzische expansie, terwijl Athene experimenteert met de eerste vorm van democratie.
Oei. Wat de AI hier feitelijk reproduceert, al staat het er niet expliciet, is het negentiende-eeuwse verhaal dat er een oosterse cultuur was en een westerse, en dat die laatste dankzij de Griekse overwinning in de Perzische Oorlogen overleefde. Zo bleven democratie, vrijheid en humanisme bestaan, die anders zouden zijn gestikt in oosters despotisme en obscurantisme. Max Weber veegde al ruim een eeuw geleden de vloer in met dit soort kletspraat. Meer hier.
- Veroveringen van Alexander de Grote (336-323 v.Chr.) Alexander verslaat het Perzische Rijk en trekt tot in India, waardoor Griekse en Aziatische culturen zich vermengen (hellenisme).
Woordkeuze: de diverse culturen vermengden niet maar bestonden naast elkaar. Dat is wezenlijk anders.
- Maurya-rijk en keizer Ashoka (rond 268-232 v.Chr.) Ashoka verenigt vrijwel het hele Indiase subcontinent en bekeert zich tot het boeddhisme, wat bijdraagt aan de verspreiding ervan door Azië.
- Eenwording van China en opening van de Zijderoute (221 v.Chr. – 130 v.Chr.) Qin Shi Huangdi verenigt China en bouwt aan de Grote Muur; onder de Han-dynastie opent Zhang Qian de Zijderoute, die Rome, Perzië, India en China met elkaar verbindt.
Dit lijkt me in orde.
- Van Romeinse Republiek naar Keizerrijk (27 v.Chr.) Na de Punische Oorlogen en burgeroorlogen wordt Augustus de eerste keizer, wat de Pax Romana inluidt.
Ik zou hebben gezegd: vanuit Italië wordt het Middellandse-Zeegebied verenigd. Maar het belang is correct geïdentificeerd. Ik zou de gelijktijdigheid van de bloei van dat Mediterrane Rijk en Han-China hebben genoteerd.
- Val van West-Rome en bloei van het Guptarijk (5e-6e eeuw na Chr.) Terwijl West-Rome in 476 uiteenvalt, beleeft India onder de Gupta’s een “gouden eeuw” van wetenschap, wiskunde (het cijfer nul) en kunst – een teken dat het einde van de Oudheid zich niet overal gelijktijdig voltrekt.
Beter: het keizerlijk hof in Constantinopel verliest tijdelijk het gezag over Italië en de Maghreb, en voorgoed over de westelijke periferie. De parallel met Gupta-India zou ik zelf niet hebben bedacht, dus hier pikte ik iets leuks op.
- Opkomst van de islam (eerste helft 7e eeuw na Chr.) Mohammeds prediking vanaf 610 en de snelle Arabische veroveringen vormen het slot van de Oudheid en de opmaat naar de Middeleeuwen in het hele continent.
Hier zou ik zelf ook eindigen. Kortom, ik vind het al met al een aardig lijstje, dat precies biedt wat je verwacht: namelijk de grootste gemene deler van wat de artificiële intelligentie online heeft kunnen vinden. Het is knap dat Claude uit die ongedifferentieerde nevenschikking van zinvolle en onzinnige informatie een hoofdlijn weet te distilleren, en het is jammer dat het een verouderd verhaal oplevert.
Ik weet niet of ik vooruitzie naar de toepassing van artificiële intelligentie. Het lijkt me wél een handig middel om al die nooit geciteerde archeologische rapporten eens samen te vatten en patronen te ontdekken. Een oefening als deze levert echter een verhaal op dat op één punt meer dan een eeuw verouderd is. Dat is bedenkelijk en ik vrees dat de toekomst ons een nieuwe waarheidstheorie zal brengen, waarin waarheid niet langer betekent dat een bewering correspondeert met de feiten of consistent is met eerdere waarheden, maar waarin als waar geldt wat de AI zegt. We leven in interessante tijden, zullen we maar zeggen.
Gisteren kwam een vriend met AI-gegenereerde informatie waar ik werkelijk wat aan had. Maar hetzelfde had ik, in minder hapklare brokken, ook op het gewone internet kunnen vinden. Ook ik vrees dat AI de nieuwe OLH gaat worden. Wat AI zegt is waar. Wat zullen onze hersentjes krimpen, als ze niet net als die van Jona kritisch kijken wat er precies wordt doorgegeven. Want het blijft garbage in, garbage out, daar is niets intelligents aan. Louter razendsnelle rekenkracht die veel te veel elektriciteit kost.
OHL = onze lieve heer, of iets anders alomvattends
“Ik weet niet of ik vooruitzie naar de toepassing van artificiële intelligentie.”
Het heeft geen zin ons hier druk over te maken. AI gaat niet meer weg, net zo min als de trein zo’n 200 jaar geleden. Liever bedenken we hoe AI nuttig te gebruiken. Dit blogstukje geeft daar een goed voorbeeld van.
“een verhaal op dat op één punt meer dan een eeuw verouderd is.”
Ook hier geldt: rotzooi erin, rotzooi eruit. Menselijke evaluatie blijft nodig. Het antwoord van AI zal altijd een beginpunt van onderzoek en/of discussie moeten zijn, nooit een eindpunt.
Ga eens na: stel je had zelf zo’n lijstje moeten maken, zonder internet. Dat had je vast heel wat meer tijd gekost dan dit lijstje, dat je vervolgens tamelijk gemakkelijk kan verbeteren.
Verheug je dat AI niet zonder onze supervisie kan. We raken de controle voorlopig nog niet kwijt.
Daar heb je gelijk in, Frank. Maar hoeveel mensen zullen dat besef niet hebben? Ik zie in mijn omgeving al dat niet de sufste lui braaf accepteren wat AI ze voorschotelt, zonder enige behoefte aan een check achteraf.
Die mensen zijn er altijd al geweest. Kranten, radio, televisie, internet, noem maar op. “Het staat in de krant dus is het waar” was vroeger het valse motto. Er verandert veel, veel blijft hetzelfde.
We kunnen beter onze energie besteden aan het bedenken van strategieën om de controle te behouden.
Gemini komt met een andere lijst:
Hier is een overzicht van vijftien van de meest bepalende gebeurtenissen uit de Oudheid (ca. 3000 v.Chr. – 476 n.Chr.). Deze gebeurtenissen hebben de basis gelegd voor onze hedendaagse cultuur, politiek, wetenschap en religie.
1. De uitvinding van het schrift in Mesopotamië (ca. 3200 v.Chr.)
De Soemeritische ontwikkeling van het spijkerschrift markeert de overgang van de prehistorie naar de historie. Voor het eerst konden mensen wetten, handel, religieuze verhalen en geschiedenis vastleggen.
2. Stichting van het Oud-Egyptische Rijk (ca. 3100 v.Chr.)
Koning Menes (of Narmer) verenigde Boven- en Beneden-Egypte tot één centraal geleid rijk. Dit legde de basis voor een van de meest duurzame en invloedrijke beschavingen uit de menselijke geschiedenis, bekend om haar monumentale architectuur (zoals de piramides).
3. De Codex van Hammurabi (ca. 1750 v.Chr.)
Koning Hammurabi van Babylon stelde een van de oudste en meest complete overgeleverde wetboeken op. Het beroemde principe van “oog om oog, tand om tand” legde de basis voor het idee van geschreven en universeel geldend recht.
4. De val van Troje en de Myceense ondergang (ca. 1200 v.Chr.)
De verwoesting van Troje (bekend uit Homerus’ Ilias) viel samen met de mysterieuze ‘Sectork collapse’ rond de Middellandse Zee. Grote beschavingen stortten in, wat leidde tot de Griekse ‘Donkere Eeuwen’, maar ook de weg vrijmaakte voor nieuwe culturen.
5. De stichting van Rome (753 v.Chr.)
Volgens de legende gesticht door Romulus en Remus. Rome groeide van een klein landbouwdorpje aan de Tiber uit tot het machtigste imperium van de klassieke wereld, met een enorme impact op het westerse recht, taal en bestuur.
6. De stichting van het Perzische Achaemenidenrijk (550 v.Chr.)
Cyrus de Grote verenigde de Meden en Perzen en stichtte het grootste rijk dat de wereld tot dan toe had gezien. Het rijk stond bekend om zijn relatieve religieuze tolerantie, een doordacht wegennet en efficiënt provinciaal bestuur (satrapies).
7. De geboorte van de Atheense democratie (508 v.Chr.)
Door de hervormingen van Cleisthenes kregen Atheense burgers voor het eerst direct stemrecht in het stadsbestuur. Dit legde het fundament voor het westerse politieke denken en de moderne democratie.
8. De Grieks-Perzische Oorlogen (499 – 449 v.Chr.)
Een coalitie van Griekse stadstaten verdedigde hun onafhankelijkheid tegen het reusachtige Perzische Rijk. Beroemde slagen zoals Marathon (490 v.Chr.) en Salamis (480 v.Chr.) zorgden ervoor dat de Griekse cultuur bleef voortbestaan en kon opbloeien.
9. De Stichting van het Boeddhisme en het Mauryarijk (5e – 3e eeuw v.Chr.)
Na het leven van Siddhartha Gautama (de Boeddha) verspreidde het boeddhisme zich snel over Azië. Onder keizer Ashoka van het Indiase Mauryarijk (ca. 268–232 v.Chr.) werd het een staatsreligie die leidde tot een periode van vrede, ethiek en culturele bloei.
10. De veroveringen van Alexander de Grote (336 – 323 v.Chr.)
Alexander veroverde in korte tijd het gehele Perzische Rijk tot aan de grens van India. Dit luidde het Hellenisme in: de verspreiding van de Griekse taal, wetenschap en cultuur over het Midden-Oosten en Egypte.
11. De Punische Oorlogen (264 – 146 v.Chr.)
Rome vocht drie bloedige oorlogen uit tegen haar grote rivaal, de Fenicische handelsstad Kartago (met de beroemde Perzische generaal Hannibal). Na de totale verwoesting van Kartago werd Rome de onbetwiste grootmacht in het Middellandse Zeegebied.
12. De val van de Romeinse Republiek en het ontstaan van het Keizerrijk (27 v.Chr.)
Na decennia van burgeroorlogen en de moord op Julius Caesar (44 v.Chr.) greep zijn adoptiezoon Octavianus de macht. Als keizer Augustus luidde hij de Pax Romana in, een periode van twee eeuwen relatieve stabiliteit binnen het Romeinse Rijk.
13. Het optreden en de kruisiging van Jezus van Nazareth (ca. 30 n.Chr.)
Het leven en de dood van Jezus vormden het begin van het christendom. Wat begon als een kleine joodse sekte in Judea, groeide uit tot de grootste en meest invloedrijke wereldreligie.
14. Het Edict van Milaan (313 n.Chr.)
Keizer Constantijn de Grote maakte met dit edict een einde aan de christenvervolgingen en verleende godsdienstvrijheid in het Romeinse Rijk. Dit maakte de weg vrij voor het christendom om in 380 n.Chr. de officiële staatsreligie te worden.
15. De val van het West-Romeinse Rijk (476 n.Chr.)
De afzetting van de laatste West-Romeinse keizer, Romulus Augustulus, door de Germaanse leider Odoaker. Dit moment wordt traditioneel beschouwd als het definitieve einde van de Oudheid en het begin van de Middeleeuwen
Wel het christendom, niet de islam. Ik vraag me af waarom Claude de omgekeerde keuze maakt.
“Ik vraag me af…” dat heeft geen zin.
Het is juist de makke van AI dat je op zo’n vraag geen antwoord krijgt.
Veel interessanter is dat we zulke verschillen kunnen gebruiken om de verheffing van AI tot OHL (zie SaskiaS boven) te bestrijden.
Wat mij betreft een beetje kort door de bocht. Op luie vragen krijg je een lui antwoord. Om AI goed te kunnen inzetten is het gebruikelijk om het model te trainen met adequate informatie. Aan een generiek getraind model specifieke vragen stellen geeft een onbevredigend antwoord gebaseerd op de grootste gemene deler.
Wat je bevoordeeld zou kunnen doen is een wiki te bouwen op specifieke oudheidkundige kennis en daar vervolgens vragen aan gaan stellen.
Bijvoorbeeld door onderstaande vraag te stellen en deze daarna uit te voeren voor de mainzer beobachter;
‘’zet met hulp van claude code d e mainzer beobachter om naar een wiki conform opzet Andrej Karpathy’’
Nog niet uitgeprobeerd maar je krijgt een wiki op je laptop/pc met daarin alle kennis die Jona met ons heeft gedeeld. Met speciale aandacht voor Marc Chagal 🤪 en bij ons in het dorp.🙃
De vragen die je dan gaat stellen worden juist beantwoord.
Ben benieuwd wat het antwoord van de vraag mbt de belangrijkste gebeurtenissen is. Dat zijn ongetwijfeld de onderwerpen die vaak zijn langs zijn gekomen. Ik geef persoonlijk Julius C een goede kans
‘Claude’ – echt?…🙁
“is het gebruikelijk om het model te trainen met adequate informatie”
Op dit punt ben ik het met SaskiaS eens. Ik heb voldoende vertrouwen in de mensheid om te voorspellen dat kwaadwillenden het model zullen trainen met inadequate info zullen trainen om daar om Goebbelliaanse wijze misbruik van te maken.
Alicja Gescinska vergelijkt AI met Karel Capek’s intelligente salamanders dd 1936. Leuk boek! (“Oorlog met de salamanders”) Opiniestuk Gescinska: https://www.demorgen.be/meningen/laat-autonomie-en-authenticiteit-nu-net-twee-kwaliteiten-zijn-die-ai-niet-bezit~b0c71324/
Ik ga zeker niet beweren dat ik AI-gebruik al helemaal onder de knie heb, maar ik zou het durven onderverdelen in volgende niveaus:
0. Je stelt AI een vraag en neemt het antwoord voor waar aan.
1. Je stelt AI een vraag, krijgt een antwoord, en checkt één bron (wikipedia, of zoals hier, je eigen expertise)
2. Je maakt met behulp van de je bekende bronnen een eerste versie, en vraagt aan AI om dit kritisch te evalueren, plus blinde vlekken aan te duiden. Je vraagt ook naar bronnen. En je werkt dat verder uit.
3. Je doet dit iteratief, waarbij je verschillende AI inschakelt om mekaars “hallucinaties” te checken. De opgeleverde bronnen laat je door AI onderzoeken en samenvattend inpassen in je werk. (dit is hoe ik tegenwoordig tewerk ga)
4. Je maakt van die iteratieve benadering een “agent” die blijft zoeken naar nieuw materiaal dat mogelijk de visie van je werk bijstelt of nieuwe elementen toevoegt.
5. De agent breekt buiten de oorspronkelijke onderzoeksvraag en bedenkt zelf nieuwe onderzoeksvragen die raken aan de vorige.
De weerstand tegen AI dat “wij, en dan vooral de jongeren, zomaar alles gaan geloven wat AI vertelt” bestond al tegen Wikipedia, voordien Google … Ik vermoed dat men bij de komst van het boek heeft getreurd dat de kunst van het redeneren en de orale traditie verloren zou gaan.
Maar het is gezond om kritisch te zijn. Je mag inderdaad niet klakkeloos aannemen wat AI zegt (niveau 0): Ai is een aggregator, die soms door mutaties in de verwerking compleet foute informatie geeft (onlangs nog had Herman Hesse de Toverberg geschreven), en die niet zo goed in staat is om te identificeren dat een minderheidsperspectief toch het juiste is.
AI daarop evalueren (niveau 1) is dus een maat voor niks. Om jezelf ervan te vergewissen dat AI zijn beperkingen heeft, kan het nuttig zijn, maar men weet dit intussen. Vanaf niveau 2 wordt het leuk, want dan ga je je eigen bronnen of expertise checken met AI (omgekeerd aan 1 dus), en uitbreiden met mogelijke blinde vlekken en nieuwe bronnen. En als je de verschillende AI tegen elkaar uitspeelt, krijg je pas echt een zelfcorrigerend systeem.
Het nadeel dat ik ondervind bij die aanpak is dat je nooit klaar bent, dat de lat wel erg hoog komt te liggen en vooral dat je persoonlijkheid en schrijfstijl dreigt te verdwijnen in die voortdurende objectivering.
U slaat de belangrijkste stap over, helemaal aan het begin:
Welke vragen kunnen we aan AI stellen en welke niet?
Om een ietwat belachelijk voorbeeld te geven: “Welke kleur is mooier, groen of geel” lijkt me ongeschikt. Daarentegen “Is gras groen of geel” wel.
Ik heb moeite met het concept “belangrijkste gebeurtenis”. Een gebeurtenis is voor mij gebonden aan een tijd en bepaalde plaats. Of een gebeurtenis ooit belangrijker kan zijn dan een lange termijn ontwikkeling??? De ontwikkeling naar staatsvorming en centralisatie van macht is een ontwikkeling van hele lange termijn, waarvan een paar voorbeelden in de lijstjes hierboven staan. Maar ook de verstedelijking is dat en de ontwikkeling van jager-verzamelaar naar een economie met niet-meer-te-beschrijven-diensten, waarvan geen voorbeelden zijn opgenomen.
Dat één bepaalde gebeurtenis een langetermijn ontwikkeling echt verandert is nogal zeldzaam. Op de Mainzer Beobachter is de Lex Judaica van Domitianus (die in geen enkel lijstje staat en ook niet zal staan) wel eens als voorbeeld genoemd.
Maar als Napoleon de slag bij Waterloo had gewonnen, dan had hij de volgende slag tegen het het Russische en Oostenrijikse leger, die in aantocht waren, vast wel verloren.
“Ik heb moeite met …”
Dit is het soort scepticisme dat we nodig hebben bij het gebruik van AI. Dat wil niet zeggen dat ik het bij voorbaat met u eens ben, wel dat ik het van groot belang acht over zulks na te denken.