Het taoïsme van Sunzi

Han-Chinese soldaat (Musée Guimet, Parijs)

[Kees Alders schrijft over de Chinese filosofische stromingen. Een inleiding was hier. Na een introductie, het Confucianisme, het Mohisme en de School van de Namen behandelt hij dit najaar het taoïsme. Het eerste blogje in deze reeks was hier.]

Het verhaal van Sun Wu

Sun Wu leefde aan het einde van de zesde eeuw voor Chr. en zou daarmee een tijdgenoot van Confucius zijn geweest. De koning van de noordoostelijke staat Wu zag zich in die tijd bedreigd door het veel machtigere Chu. Hij zag wel wat in Sun als commandant, maar wilde hem testen door hem uit te dagen zijn harem een militaire opleiding te geven – denkelijk om te zien of Sun echt van iedereen soldaten van kon maken.

Sun stelde de twee favoriete concubines van de koning aan als officieren, en begon met trainen. Maar in plaats van de orders uit te voeren schoten de vrouwen telkens in de lach. Daarop besloot Sun de twee officieren te laten onthoofden.

Lees verder “Het taoïsme van Sunzi” →

Het taoïsme: de Zhuangzi (3)

[Kees Alders schrijft over de Chinese filosofische stromingen. Een inleiding was hier. Na een introductie, het Confucianisme, het Mohisme en de School van de Namen behandelt hij dit najaar het taoïsme. Het eerste blogje in deze reeks was hier.]

Over de dood denkt de Zhuangzi heel anders dan de Daodejing, en dan de meeste mensen van zijn tijd. We hadden al gezien dat mensen na hun dood geëerd werden als geesten die zich met name bezig blijken te houden met familiezaken. In de Daodejing speelt de vraag wat er na de dood komt geen enkele rol; wie de dao volgt hoeft de geesten niet te vrezen. De Zhuangzi gaat in verschillende hoofdstukken een totaal andere richting op.

De dood als verandering

Bekend is het verhaal van de vlinderdroom, waarin meester Zhuangzi droomt dat hij een vlinder is en niet weet dat hij eigenlijk een Chinese wijsgeer is, die droomt dat hij een vlinder is. Eenmaal wakker is hij in de war: is hij nou een Chinese wijsgeer die droomt dat hij een vlinder is, of is hij een vlinder die droomt dat hij een Chinese wijsgeer is? Dit noemt hij dan maar “de verandering der dingen”.

Lees verder “Het taoïsme: de Zhuangzi (3)” →

Het taoïsme: de Zhuangzi (2)

Een hanger in de vorm van een draak (Musée Guimet, Parijs)

[Kees Alders schrijft over de Chinese filosofische stromingen. Een inleiding was hier. Na een introductie, het Confucianisme, het Mohisme en de School van de Namen behandelt hij dit najaar het taoïsme. Het eerste blogje in deze reeks was hier.]

Wuwei en de ongrijpbare dao

De Zhuangzi is een bij uitstek taoïstisch werk, in die zin dat latere taoïsten het vaak opvatten als één van de twee fundamenten van hun school.

Op momenten leest de Zhuangzi als een uitleg bij de Daodejing. Zo komt de wu wei-gedachte (“go with the flow” ) regelmatig terug in speelse voorbeelden, zoals dat van de slager die zijn mes negentien jaar niet hoeft te slijpen, omdat hij de natuurlijke openingen van het dier volgt.

Ook wordt in beide werken het ongrijpbare van de dao benadrukt. Daarin komen de teksten soms bijna woordelijk overeen: de dao is niet te benoemen, niet in woorden te vangen, en wie weet spreekt niet.

Besturen of niet besturen

Tegelijkertijd zijn er inhoudelijke verschillen tussen de Daodejing en de Zhuangzi. Regelmatig gaat de Zhuangzi een heel andere richting op, of voegt de auteur gedachten toe die we in de Daodejing niet tegenkomen.

Lees verder “Het taoïsme: de Zhuangzi (2)” →

Het taoïsme: de Zhuangzi (1)

De Gele Keizer

[Kees Alders schrijft over de Chinese filosofische stromingen. Een inleiding was hier. Na een introductie, het Confucianisme, het Mohisme en de School van de Namen behandelt hij dit najaar het taoïsme. Het eerste blogje in deze reeks was hier.]

Een klerk met weinig ambitie

Zhuangzi, oftewel meester Zhuang (oudere schrijfwijze: Chuang-tzu), werkte als klerk in een laktuin. Althans, als we de Han-historicus Sima Qian mogen geloven: verdere bronnen over het leven van meester Zhuang hebben we eigenlijk niet. Die laktuin zou gelegen hebben in Meng, dat niet ver van de hoofdstad van de staat Song lag.

Een laktuin was een plaats waar lakbomen groeiden en werden afgetapt, en waar waarschijnlijk ook handwerkslieden lakproducten produceerden. Nu waren lakproducten in de tijd waar we het over hebben – Zuangzi leefde van de tweede helft van de vierde tot het begin van de derde eeuw v.Chr. – strategisch erg belangrijk: lak werd onder andere gebruikt voor wapens en strijdwagens. Daarom stonden dit soort werkplaatsen meestal onder staatsbeheer. Zhuangzi was dus waarschijnlijk een ambtenaar. Maar dan wel een erg lage ambtenaar. Dat is natuurlijk opvallend. Was hij niet ambitieus?

Lees verder “Het taoïsme: de Zhuangzi (1)” →

Het taoïsme: Daodejing (3)

Een Chinese heerser (Musée Guimet, Parijs)

[Kees Alders schrijft over de Chinese filosofische stromingen. Een inleiding was hier. Na een introductie, het Confucianisme, het Mohisme en de School van de Namen behandelt hij dit najaar het taoïsme. Het eerste blogje in deze reeks was hier.]

Het volk, de heerser en de wijze

De tekst van de Daodejing draait om drie rollen: die van het volk, van de heerser en van de wijze. Het volk is lijdzaam, emotioneel, gericht op de behoeften en geneugten, en reageert op wat gebeurt. Verder is en blijft het onwetend. Ook een heerser tast vaak in het duister. De wijze bekijkt hem meewarig, en adviseert hem hoe hij het best kan handelen.

Uiteraard vereenzelvigt de tekst van de Daodejing zich met de wijze. Die bezit zijn wijsheid uiteraard omdat hij kennis heeft van de dao. Zijn adviezen aan alle mensen hebben we al gezien, al weet de wijze dat maar weinig mensen hem zullen begrijpen, en zelfs om hem zullen lachen. (Het volk blijft immers kortzichtig en onwetend.) Wat is dan zijn advies aan de heerser?

Lees verder “Het taoïsme: Daodejing (3)” →

Het taoïsme: Daodejing (2)

De spreekwoordelijke taoïstische wijze Laozi (Wereldmuseum, Leiden)

[Kees Alders schrijft over de Chinese filosofische stromingen. Een inleiding was hier. Na een introductie, het Confucianisme, het Mohisme en de School van de Namen behandelt hij dit najaar het taoïsme. Het eerste blogje in deze reeks was hier.]

Niet-weten als basis van kennis

Hoe kan er kennis zijn van iets wat fundamenteel onkenbaar is? We zagen al dat volgens het taoïsme de dao de geest van het universum is, de oerwet. Maar het is tevens dat wat aan alles voorafgaat; ook wel “het onbewerkte blok” genoemd.

De dao rationeel begrijpen, dat kunnen we niet – dat blijft de Daodejing keer op keer herhalen. De wijze beseft daarom vooral dat alle kennis betrekkelijk is. Zijn belangrijkste kennis is te weten wat hij niet weet, en dat absolute kennis feitelijk onmogelijk is.

Lees verder “Het taoïsme: Daodejing (2)” →

Het taoïsme: Daodejing (1)

Negentiende-eeuws beeldje van Laozi (Übersee Museum, Bremen)

[Kees Alders schrijft over de Chinese filosofische stromingen. Een inleiding was hier. Na een introductie, het Confucianisme, het Mohisme en de School van de Namen behandelt hij dit najaar het taoïsme. Het eerste blogje in deze reeks was hier.]

De legende

De wijze was een oudere tijdgenoot van Confucius, en al aardig op leeftijd toen hij het land wilde verlaten. Bij de bergpas stuitte hij echter op een grenswachter, Yin Xi genaamd. Yin verzocht, gebood of smeekte de wijze om, als hij dan toch vertrok, althans zijn wijsheid achter te laten … op schrift.

Lees verder “Het taoïsme: Daodejing (1)” →

Het Proto-taoïsme (2): School van de Landbouw

Shennong

[Kees Alders schrijft over de Chinese filosofische stromingen. Een inleiding was hier. Na een introductie, het Confucianisme, het Mohisme en de School van de Namen behandelt hij dit najaar het taoïsme. Het eerste blogje in deze reeks was hier.]

Geschiedenis in retrospectief

Chinese filosofen hebben er een handje van te beweren dat hun gedachten niet nieuw zijn, maar dat ze slechts eeuwenoude waarheden aan het licht brengen en in ere herstellen.

We hadden gezien dat de eerste Confucianisten voor de rechtvaardiging van hun eigen gedachten niet alleen verwijzen naar de Zhou-literatuur en de daar genoemde Shang en Xia, maar bovendien mythologische koningen aannemen die geleefd zouden hebben vóór de Xia-dynastie: Yao en Shun. Deze wijze vorsten waren niet heel toevallig toonbeelden van confucianistische waarden.

Lees verder “Het Proto-taoïsme (2): School van de Landbouw” →

School van de Namen (5) Gongsung Long

Twee al dan niet witte paarden (Han-dynastie; Musée Guimet, Parijs)

[Kees Alders schrijft over de Chinese filosofische stromingen. Een inleiding was hier. Na een introductie, het Confucianisme en het Mohisme zijn we nu toe aan de zogeheten “School van de Namen”. Het eerste was hier.]

Wist je dat ieder mens drie oren heeft? Een rechteroor, een linkeroor, en … oren.

Slechte grap? Neem het me maar niet kwalijk, ik verzin hem niet zelf. Met dit soort redeneringen hield Gongsun Long zich bezig, de laatste filosoof die ik zal behandelen van de School van de Namen. Gongsun Long was dol op het verdedigen van onmogelijke stellingen: een sofistische oefening in debatkunst. Lees verder “School van de Namen (5) Gongsung Long” →

School van de Namen (4) Hui Shi

Twee Chinese heren (Han-dynastie; Musée Guimet, Parijs)

[Kees Alders schrijft over de Chinese filosofische stromingen. Een inleiding was hier. Na een introductie, het Confucianisme en het Mohisme zijn we nu toe aan de zogeheten “School van de Namen”. Het eerste deel was hier.] 

Wie was Hui Shi?

Veel Chinese filosofen, zoals Confucius en Mozi, probeerden het ideale landsbestuur te bereiken door toekomstige heersers op te leiden. Maar zij zelf werden nooit heerser, en geen van hun directe volgelingen schopte het ooit tot staatshoofd of minister. Hui Shi (oude spellingswijze: Hui Shih) schopte het tot eerste minister van de staat Wei, een buurstaat van Qi. Wat we tegenwoordig nog weten van zijn filosofie gaat echter totaal niet over staatszaken. Lees verder “School van de Namen (4) Hui Shi” →