7.000.000.000, deel 5

Malthus

[Gisteren of vandaag zou deze planeet haar zeven miljardste bewoner erbij hebben gekregen. Een mooie aanleiding om een oud artikel over Robert Malthus, demografie en het ontstaan van de sociale wetenschappen af te stoffen. Dit is het vijfde deel van een stuk dat in 2007 verscheen in Filosofie en bedrijf. Deel één is hier.]

De toekomst

Hoewel het voorspellen van de toekomst een notoir lastige aangelegenheid is, is het voor beleidsmakers noodzakelijk althans een vermoeden te hebben van de komende ontwikkelingen. En over demografie zijn gelukkig redelijk betrouwbare uitspraken te doen.

In 1998 publiceerden de Verenigde Naties een uitgebreide studie naar de toekomstige demografische ontwikkelingen. Hierin werden diverse toekomstverwachtingen voor verschillende werelddelen doorberekend. De eerste, meest optimistische prognose gaat ervan uit dat elk echtpaar, waar ook ter wereld, in 1995 heeft besloten het bij 2,1 kinderen te laten. Dit wil zeggen dat de generaties vanaf 1995 allemaal even groot zullen zijn, maar wil niet zeggen dat de bevolkingsgroei meteen stopt, aangezien er nog ruim twee miljard kinderen zijn die nog kinderen zullen krijgen. Dus zal de wereldbevolking doorgroeien en leven we in 2050 met ruim acht miljard mensen op deze planeet en honderd jaar later met nog eens een miljard meer.

De tweede prognose, die het meest realistisch wordt genoemd, veronderstelt dat het tweekindergezin pas in 2050 overal zal bestaan. Dan zal de wereldbevolking in de daarop volgende eeuw doorgroeien tot iets minder dan tien miljard. In een derde, pessimistische prognose blijft alles zoals het nu is; dan zijn er in 2050 veertien miljard en in 2150 tweehonderdzestig miljard mensen (wat vanzelfsprekend onmogelijk is). In twee andere prognoses zijn de variabelen iets aangepast: in de ‘lage’ variant zal het ideale gezin in 2050 uit 1,6 kinderen bestaan, en in de ‘hoge’ variant uit 2,6. De uitkomsten staan in de tabel.

Laag Optimistisch Realistisch Hoog Pessimistisch
1995 5666 5666 5666 5666 5666
2000 6028 5962 6055 6082 6113
2025 7275 7424 7824 8379 9069
2050 7343 8310 8909 10674 14421
2100 5153 8924 9459 16178 52508
2150 3236 9349 9746 24834 255846

Dit zijn geen verbazingwekkende cijfers, maar laten we niet denken dat de Verenigde Naties zich de moeite van het onderzoek hadden kunnen besparen. We kunnen deze gegevens namelijk uitsplitsen en bijvoorbeeld vaststellen dat de bevolking van de westerse samenlevingen eerder zal toenemen in ouderdom dan in omvang. De bevolkingsexplosie zal vooral in Afrika en Azië plaatsvinden, en dat voorspelt weinig goeds.

Zo zou het voor een groot land als Nigeria een regelrechte catastrofe zijn als de realistische prognose uitkwam. Wanneer namelijk het tweekindergezin eerst in 2050 gangbaar zou zijn, heeft de bevolking aan het eind van deze eeuw een omvang van zevenhonderdvijftig miljoen mensen. De bevolkingsdichtheid zou dan eens zo hoog zijn als die van het land waar momenteel de meeste mensen op een vierkante kilometer leven: Nederland, dat volgens diverse spraakmakende politici momenteel al ‘vol’ zou zijn.

We mogen overigens aannemen dat het in Nigeria nooit zover zal komen. Al veel eerder ‘zullen ziekten, epidemieën, plaag en pest in vreselijke slagorde oprukken’, en loert voor de overlevenden ‘de honger onontkoombaar in de achterhoede’. Om over vervuiling nog te zwijgen: Lagos is nu al een van de minst aantrekkelijke steden ter wereld.

Zoals we al zagen, namen de politici van de jaren vijftig de demografische waarschuwingen ter harte en is sindsdien gezocht naar oplossingen voor het bevolkingsvraagstuk. De Verenigde Naties hielden de druk op de ketel door elke vijf jaar prognoses te publiceren. Boeken als The Population Bomb van Paul Ehrlich (1968) en The Limits To Growth van Dennis Meadows (het beroemde ‘Rapport van de Club van Rome’ uit 1972) kregen veel publiciteit en beletten zo dat het probleem werd vergeten.

De auteurs van deze publicaties breidden Malthus’ onheilsprofetie uit. Ze noemden naast ziekte en honger ook milieuvervuiling en de uitputting van de grondstoffen als oorzaken van een catastrofe die zich in de eenentwintigste eeuw zou voltrekken. Bij milieuvervuiling denken we meestal aan de zware industrie, maar het probleem strekt zich ook uit naar andere economische sectoren, zoals de agrarische. In de zomer van 2002 schreven verschillende kranten over de verontrustend grote methaanwolk boven Oost-Azië, die ontstaat doordat er voor honderden miljoenen mensen rijst moet worden verbouwd.

[wordt vervolgd]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s