Veerman tussen twee culturen

Veerpont (Lekkerkerk)

Ik verbeeld me niet dat ik u iets nieuws vertel als ik zeg dat we afgelopen vrijdag weer zo’n relletje hebben gezien dat de letteren zo’n slechte naam geeft. Uitgeverij Meulenhoff had gevraagd aan Marieke Lucas Rijneveld om poëzie van Amanda Gorman te vertalen, maar dit leidde tot een stuk in De Volkskrant en ophef op de sociale media, waarbij de strekking was dat de opdracht beter gegeven had kunnen zijn aan iemand die, net als Gorman, zwart is. Meulenhoff probeerde de storm te bezweren met een persbericht over “sensitivity readers” – mensen die gevoeligheden herkennen die een vertaler misschien niet kent – maar het was al te laat. Rijneveld heeft zich inmiddels teruggetrokken.

Het is de moderne tijd. Abdelkader Benali kan ervan meepraten. Ergens ziet iemand je naam, iemand is verontwaardigd (doorgaans woede op zoek naar een aanleiding), de sociale media maken er een relletje van, en daarna kun je je alleen maar terugtrekken omdat aanblijven alleen maar afleidt van de goede zaak. Inhoudelijke discussie blijft achterwege.

Veerman tussen twee culturen

Het punt is natuurlijk dit: als je een tekst vertaalt, ben je een bemiddelaar, een tussenpersoon, een veerman tussen twee culturen. De eis dat een vertaler zoveel mogelijk moet lijken op de auteur is daarbij niet helemáál onzinnig: enige affiniteit met de wereld waarin de tekst is geschreven, is natuurlijk wel zo handig. Maar makkelijk is dat niet. De ideale vertaler zou én de huidskleur, én het geslacht, én de seksuele voorkeur, én de religie, én de status, én de educatie én de opgedane ervaringen én de taalwereld moeten delen met de auteur. Het begint er dan al aardig op te lijken dat alleen de auteur zelf de perfecte vertaler is, zoals verschillende twitterati vrijdag constateerden.

In alle andere gevallen moet gekozen worden welk van de diverse aspecten – huidskleur, geslacht, geaardheid enz. – per se aanwezig moet zijn en welke minder belangrijk zijn. Rijneveld is volgens de critici niet zwart genoeg, waarbij de aanname is dat etniciteit zwaarder weegt dan andere aspecten. Dat is nogal een claim. Om nog maar te zwijgen van het essentialisme dat is verondersteld. Wie stelt dat alleen blanke homoseksuele mannen Gerard Reve mogen vertalen, miskent dat huidskleur, geaardheid en geslacht zo absoluut niet zijn.

De oudheidkundige vertaler

Enfin, wat ik in de twee voorgaande alinea’s schreef, is vrijdag in alle toonaarden door de sociale media gegaan. Ik wil een ander aspect behandelen: hoe gaan oudheidkundigen om met deze problematiek? Zij vertalen immers voortdurend – ik bedoel dat niet letterlijk maar figuurlijk, in de zin dat ze proberen te begrijpen wat men in de Oudheid dacht en dat in woorden van onze tijd willen navertellen. En dan heb ik het niet alleen over teksten, maar ook over andere cultuuruitingen.

De problematiek is voor oudheidkundigen veel groter, aangezien zij niet in een voorindustriële maar een postindustriële samenleving leven. Wij weten niet wat honger is, wij zijn geen slavenhouders, wij weten niet wat ontrechting is. De gemiddelde oudheidkundige is iemand uit de middenklasse en heeft geen idee wat het is om te behoren tot de één promille die de antieke bronnen schreef. De eis dat een vertaler zoveel mogelijk moet delen met de auteur, is dus volkomen onhaalbaar. Wie beweert dat wij affiniteit zouden kunnen hebben met de wereld waarin de oude teksten geschreven zijn, heeft ergens een afslag gemist.

Einfühlen

Oudheidkundigen proberen zich desondanks in te leven in de oude wereld. De vakterm is einfühlen. Ze bezoeken oudheidkundige musea om zich vertrouwd te maken met de materiële cultuur – een absolute eerste eis. Ze bezoeken de gebieden waar de teksten zijn geschreven. Ze lezen antieke teksten en proberen te begrijpen wat er staat. Daarbij bestaan diverse strategieën, zoals de heen-en-weer-gang tussen deel en geheel van Schleiermacher en de verankering waarover Droysen het had; maar er zijn meer benaderingen. Een mooie recensie van een intrigerend boek dat de psychoanalyse, waarover vaak wat lacherig is gedaan, serieus wil nemen, vindt u hier, en over de implicaties van de DNA-revolutie voor de tekstuitleg leest u daar meer.

Ik zou willen dat hermeneuse – of hermeneutiek, om er ook eens zo’n academisch anglicisme tegenaan te gooien – een middelbare-schoolvak was, aangeboden bij alle literatuur- en kunstonderricht. Hermeneuse is, met een woord van Schleiermacher, “de kunst om elkaar te begrijpen” en ik denk dat het daar weleens wat aan mankeert.

De slachtoffers

De hele discussie heeft ondertussen vooral schade aangericht. Om te beginnen aan de letteren, die weer eens te kijk staan als slagveld van diverse linkse hobby’s.

En ook etnische minderheden, om wie het allemaal te doen was, hebben schade opgelopen. Er is namelijk wel degelijk een serieus probleem. Vertalers van het Nieuwe Testament kennen de discussie over doulos, de Griekse weergave van het Aramese abd, een van de titels van de historische Jezus (meer hier, zie p.52-53). Dat kun je vertalen als “dienaar” maar ook als “slaaf”. Ik heb weleens met een zwarte dominee gesproken die voorging in een van de “zwarte” kerken in de Amsterdamse stadswijk Bijlmermeer; zij vertelde me hoe verschrikkelijk gevoelig dit lag en prees de Nieuwe Bijbelvertaling omdat de vertalers er op waren ingegaan.

Sensitiviteit voor de gevoeligheden van minderheden, of die nu etnisch of seksueel of religieus of anders zijn, is wel degelijk een serieuze aangelegenheid. Vrijdag hebben degenen die de problematiek wilden agenderen, zich op een geweldige manier in de voet geschoten.

[Dit stuk wordt gereblogd op #GrondslagenNet, de groepsblog van archeologen, classici en oudhistorici.]

57 gedachtes over “Veerman tussen twee culturen

  1. Robert van der Hall

    Ik kan me niet aan de indruk onttrekken, dat een : ‘witte’ vertaalster niet geaccepteerd wordt uit racisme, maar dan de andere kant op, als u mij toestaat

    1. Ik zou eerder zeggen: men vindt het raciale aspect belangrijker dan andere, zó veel belangrijker zelfs dat het neerkomt op een verabsolutering. Ik weet niet of je dat mag aanduiden als racisme. Gewoon, ik weet het niet.

    2. Frans

      Ik ben er niet helemaal zeker van of de vergelijking met Abdelkader Benali wel opgaat: die werd aangepakt om iets wat hij gezegd had en wat, diplomatiek gezegd, misschien inderdaad niet zo goed past bij de Dodenherdenking. De naam Baudet is al gevallen: die vraag je ook niet om te spreken bij het Slavernijmonument. Marieke Lucas Rijneveld heeft, bij mijn weten, niks onaardigs gezegd over zwarte mensen en wordt aangepakt om wie ze is. En zo hebben de anti-racisten bereikt dat de volgende vertaler zal worden gekozen op basis van huidskleur.
      En dus hebben we mensen nodig die wel verder kijken dan hun neus lang is. Het stukje van vandaag is een goede manier om dit alles in een breder perspectief te plaatsen.

      1. Ik denk dat je gelijk hebt dat Benali en Rijneveld niet helemaal vergelijkbaar zijn. Het ging me minder om de persoon dan het mechanisme. De hetze-machine, zeg maar. Ik had ook Femke Halsema kunnen noemen of Bolkestein, andere mensen die al voor ze hun mond open doen / open deden op hysterische reacties konden rekenen.

    3. Vind de argumenten hier nogal eenzijdig vandaag. Het gaat er niet om dat witte vrouwen gedichten van zwarte vrouwen niet zouden MOGEN vertalen, puur vanwege hun huidskleur.

      Het gaat erom dat zwarte stemmen, personages en cultuuruitingen al honderd jaar bijna vanzelfsprekend worden ‘witgewassen’ als ze voor een zo groot mogelijk publiek worden vermarkt: zie de hele geschiedenis van de popmuziek of van Hollywoodfilms. Een uitgever die zijn geld op de culturele markt verdient zou zich daar op zijn minst van bewust moeten zijn. En helemaal bij een gedicht dat er juist over gaat hoe een zwarte vrouw haar plek in een ongelijkwaardige, dominant witte samenleving bevecht.

      Als die uitgever dan een wereldberoemde en niet toevallig witte schrijfster als vertaler kiest, lijkt het er sterk op dat hij zijn ogen daarvoor sluit en om puur commerciële redenen die heersende praktijk in stand houdt. Zeker als die vertaler zelf al in een interview heeft gezegd dat haar Engels zo slecht is dat ze haar eigen roman niet goed in vertaling kon lezen.

        1. Maar draait jouw kritiek dan niet een beetje om een stropop? Waarom ga je niet in op de scherpste kritiek die er op de keuze van Meulenhoff mogelijk is en alleen op de stupide suggestie dat vertalers per se dezelfde etniciteit als hun schrijvers zouden moeten hebben?

        2. Wat Joosten vergeet is dat het commerciële aspect in dit geval óók het raciale aspect is: Meulenhoff kiest de meest lucratieve schrijfster van het moment en dat is ‘uiteraard’ een witte vrouw, zoals platenmaatschappijen en filmstudio’s altijd meer geld in witte muzikanten en acteurs hebben gezien. Sommige critici hebben daarop gewezen en nog andere goede punten gemaakt die ik hier niet ga samenvatten, maar lees oa Johan Fretz vandaag in Het Parool (‘Telkens wordt steekhoudende kritiek van mensen van kleur weggezet als identiteitspolitiek’).

          Je bewijst de discussie geen dienst als je die kritiek afdoet als de idiote eis dat alleen zwarten zwarten zouden mogen vertalen (‘Rijneveld is volgens de critici niet zwart genoeg’).

            1. Helemaal mee eens, Frans. Maar niet iedereen die kritiek heeft ‘wil haar weg hebben’. Laten we dus niet te snel concluderen dat al die critici zichzelf in de voet schieten, anders schieten we onszelf nog in de voet.

      1. “Het gaat erom dat zwarte stemmen …..”
        Ja. Precies daarom (ik ben door en door wit en door en door man) heb ik er nou eens helemaal geen mening over of Rijneveld geschikte vertalingen kan afleveren of niet.

      2. Ik denk niet dat hier sprake is van ‘cultural appropriation’. Het gaat om de vertaling van een gedicht waarbij niemand de oorspronkelijke auteur onder het tapijt wil vegen of ‘witwassen’, integendeel. Het gaat ook niet om vermarkting voor een zo groot mogelijk publiek, want Nederlands.
        Het vertalen van een gedicht is wel wat anders dan het overnemen van the blues.

        1. “Ik denk niet dat hier sprake is van ‘cultural appropriation’.” Ik geloof ook niet dat ik dat beweerde. Mijn punt was dat de uitgever, zeker gezien die geschiedenis en het beladen onderwerp van het gedicht, een verantwoordelijkheid heeft bij het uitbesteden van de vertaling: hoe doorbreek je een economisch-raciaal systeem waarbij witte stemmen altijd makkelijker verkopen en zwarte te weinig gehoord worden? Sorry voor het lange citaat dat volgt, maar Van Jole zei het vandaag erg goed op Joop:

          “De Nederlandse vertaling van The Hill We Climb moet straks verkocht worden. Dat wordt nog lastig want iedereen heeft al kennis kunnen nemen van de tekst. Gorman zelf is niet bekend genoeg bij het grote publiek in Nederland om kopers naar de boekhandel te doen snellen. Media gaan er dan ook geen aandacht aan besteden. Tenzij… tenzij je met een ‘interessante’ naam komt. Marieke Lucas Rijneveld! Die kent iedereen nadat ze door het winnen van de International Booker Prize het mediauniversum werd ingeschoten. Perfect om de bekendheidsmachine in werking te zetten. Journalisten ruiken een onderwerp, aan de talkshowtafels wordt vast een stoel klaargezet, recensenten slijpen hun pennen, influencers ontdekken een nieuwe openbaring. Zo moest het gaan, want zo gaat het altijd.

          Het is de cirkel van bekende namen waar de circulaire economie van de media op draait. Het is geen racisme maar het is een systeem dat ook racisme in stand houdt, net als seksisme. Je kunt er niet een hoofdschuldige voor aanwijzen, wel een hoofdoorzaak. Varen op bekendheid is makkelijker, kent economisch minder risico. Het eerste slachtoffer ervan is vaak de inhoud. Het tweede is het nieuwe, nog onbekende talent dat op die manier een plek in de spotlights wordt onthouden.

          Aan het bestaan van het systeem is niemand schuldig maar het zou ieders plicht moeten zijn er tegenin te gaan. Het wrange is dat president Biden met zijn keuze voor Gorman precies liet zien hoe je die cirkel kunt doorbreken, overigens op aanraden van zijn vrouw Jill.”

    1. U hebt op perfecte wijze een open deur ingetrapt. Discriminatie en racisme zijn al tientallen jaren politieke kwesties.
      Waarmee ik niet wil zeggen dat hier van welke kant dan ook sprake is van discriminatie en racisme; ook niet het tegendeel.

  2. Huibert Schijf

    Dat Amanda Gorman werd uitgenodigd om een gedicht voor te lezen was een politiek gebaar van Biden en de Democraten. Een symbool gericht op de Amerikaanse bevolking. Eerder dan de nadruk te leggen op de etniciteit van de vertaler lijkt het me een vereiste dat die vertaler grondig thuis is in Amerikaanse verhoudingen en symbolen, want Nederland is Amerika niet.

    1. Ja. Denk ook aan die mensen die het ineens hebben over de “natie-staat”. Die heet in onze taal traditioneel “nationale staat” en we hebben daarover gediscussieerd; onze wetten zijn in wisselwerking met die discussie tot stand gekomen. Wie het heeft over de “natie-staat”, zoals Thierry Baudet, geeft er blijk van de eigen discussie niet te kennen en een Engelse te introduceren. Ik word daar altijd wat iebel van, al wil ik niet ontkennen dat het verhelderend kan zijn vanuit een andere cultuur naar jezelf te kijken.

          1. Niet inmiddels…; tijdens mijn studie in de jaren 60/70 werd het ook al gebruikt en voor zover ik mij kan herinneren daarvoor al bij geschiedenis op de middelbare school.

            1. Als u serieus mee wil spreken, is het misschien beter argumenten te geven. Waarom is dit onzin, zouden we willen weten? Alleen roepen dat iets onzin is, is geen argument.

              1. Op Delpher vind ik zo acht krantenartikelen uit de 19e eeuw waarin het woord natiestaat wordt gebezigd (waaronder vier uit de jaren 40). Dit lijkt me toch wel afdoende.

              2. Weetnieveel

                Jona claimt twee dingen. Het is aan hem om zijn claims te onderbouwen, niet aan mij. Een simpel “onzin” mijnerzijds volstaat hier. Dat Jona graag fabuleert is namelijk zijn probleem, niet het mijne.

  3. Jeroen Princen

    Beste Jona, je hebt weer een interessant stuk geschreven. Ik deel je gedachten geheel tot de slotzin, waarin je stelt of concludeert dat degene die geageerd hebben zich in de voet geschoten hebben. Waar volgt dat uit? De vertaling van de beoogde vertaler noch van een andere vertaler is er nog niet. Over de keuze voor een vertaler mogen toch vragen worden gesteld, nu en in de toekomst?

    1. Eerlijk gezegd baseerde ik me bij die inschatting dat men zich in de voet had geschoten, vooral op reacties in mijn eigen Twitter-filterbubbel, waar vrij collectief werd gewezen op de consequenties van de eis dat de vertaler belangrijke eigenschappen moest delen met de auteur, op het impliciete essentialisme en op de onmogelijkheid van de diverse aspecten van iemands identiteit de een belangrijker te maken dan de andere. Kortom, wat ook ik schreef.

      Of mijn filterbubbel daarmee representatief is, tja, dat weet ik niet goed. De berichtgeving op de NOS-website ging in elk geval niet in op deze kanten van de zaak. Dus we zullen zien.

  4. sara

    Als we mensen gaan uitsluiten vanwege een raciale achtergrond i.c. een dichteres die geen andere dichteres mag vertalen van de ‘goegemeente’ omdat zij niet de juiste huidskleur heeft, dan houdt het voor mij op en verspeelt men een groot stuk sympathie. Tenminste bij mij.

    1. Martin

      In de VS kan een witte mens niet gediscrimineerd worden, want die is geprivilegeerd. Deze ophef is puur politiek, dat begrijpen velen in Nederland niet.

      1. sara

        Mee eens. In een aantal gevallen wordt een al dan niet vermeende discriminatie door een wit mens door een geel/rood/bruin mens aangewend om de eigen discriminatie ten opzichte van een wit mens goed te praten.
        Want dat je als wit mens evengoed gediscrimineerd kan worden door een bruin mens heb ik zelf aan den lijve (letterlijk) ondervonden. Alleen is daar hoegenaamd geen aandacht voor.

  5. Dirk

    Een dag voor dit gedoe nieuws was, schreef Ilja Leonard Pfeiffer in zijn column in De Standaard over doorgeslagen woke als religie en het gevolg dat hij zich in ongewenst gezelschap bevond met zijn kritiek erop. Mij stoort het essentialisme dat op zijn minst neigt naar racisme. Omdat het bedoeld is om minderheden zogenaamd te helpen, wordt het niet zo herkend of benoemd.

  6. Mijn reptielenbrein reflex op het artikel van Janice Deul was briesen over het omgekeerd racisme dat achter “cultural appropriation” schuil zou gaan. Bij nader inzien moest ik mezelf waarschuwen dat ik zo ook ooit de zwartenpietendiscussie inging. Bij nog nader inzien zat ik me af te vragen hoe ik bij voorbeeld de cultural appropriation van de blues door blanke lower middle class pubers, resulterend in the Rolling Stones moest beoordelen. Enerzijds op handen gedragen door degenen wier kunstje ze overnamen: zie de samenwerking van de Rolling Stones met Muddy Waters en Chuck Berry. Maar ook vermaledijd door puristen. Indertijd zullen er vanuit de black power beweging negatieve geluiden geweest zijn. En de zwarte musici zijn sociaaleconomisch altijd vreselijk achtergesteld geweest t.o.v. hun minder stijlzuivere blanke kopiisten. Inderdaad, een probleem met vele kanten dat eerder met kennisneming van wederzijdse standpunten dan met wederzijdse verkettering opgelost kan worden.

  7. Ben Spaans

    Wie is Marieke Lucas Rijneveld?
    Stop met Twitter.
    Stop met je gek laten maken door alles wat er in de VS speelt. We hebben zelf al kwesties genoeg.
    Waarom zou je een literaire wereld serieus nemen als die Engelstalig werk wil laten vertalen door iemand die daartoe niet in staat is, blijkbaar?
    Stop met nog iets van deze wereld te verwachten.
    Oh als dat toch allemaal zou kunnen…
    The road to hell is paved with good intentions= De weg naar de hel is geplaveid met goede bedoelingen. Of De weg naar de hel wordt bestraat met goede bedoelingen. Of het pad richting hel wordt betegeld met goede bedoelingen. Of…

  8. frayek

    Ze schoten zich in de voet maar hebben, zoals altijd, wel gewonnen. Laat me trouwens een komende rel voorspellen. Het geval is dat ik dezer dagen ‘The Lord of the Rings’ zag, uit 2001-2003 (eerder niet gezien nee, behalve wat flarden). Prachtig en schitterend maar dit kan echt niet meer (ironie aan). Alle goeden zijn wit (de held Gandalf wordt zelfs steeds witter) en alle slechten (de orcs) zijn donkergrijs. Geen enkele LBGTB te bekennen. Met dwergen (sorry, mensen met een groeibeperking) wordt de spot gestoken, evenals met lichamelijk gehandicapten (Ironie uit). Het kan nog even duren maar het komt, en ook dit zullen de barbaren winnen. Als Marieke Lucas Rijneveld nou eens niet geknield had. Dit is complete waanzin en het wordt steeds erger.

      1. frayek

        Nee, die niet. Die gaan zelf jodenkoeken bakken zou gauw de fabrikant er odenkoeken van maakt.
        De hermeneutische discussie waar Jona voor pleit zie ik overigens wel zitten. Hoe begrijpen we de oudheid of, wat op hetzelfde neerkomt, het heden dat ver van ons vandaan ligt. Laten we beginnen bij een oude opmerking van een vooraanstaand socioloog, dat het niet geoorloofd is kritiek te leveren op de armelui (tegenwoordig op te rekken tot iedereen die zich slachtoffer van het een of ander verklaart). Dat is inmiddels een fundamentele vooronderstelling. Ik snap wel hoe men tot zoiets komt, maar het is fout en richt grote schade aan.

  9. Ik woonde ooit in East Palo Alto en voelde me daar als een volle melkfles in een pakhuis vol ebbenhout. Leerzame ervaring: je kunt je niet verschuilen voor je eigen huidskleur. Die staat op je gezicht geschilderd en als jij degene bent die afwijkt voel je dat luid en duidelijk. Daar hoeft je omgeving niet eens zoveel aan toe te voegen.
    Dit neemt niet weg dat ik de versplintering van de maatschappij in zwart, wit, het hele genderalfabet en wat al niet nog meer een hele kwalijke zaak vind. Hebben we straks nog iets gemeenschappelijks of staat iedereen alleen nog maar zijn eigen gelijk te roeptoeteren?
    PS. Gisteren een stuk over Doedel in de krant. Werd tijd!

    1. Martin

      Al dan niet vermeende achterstelling correleert vaak met huidskleur of gender. Sociaal economische status, etc. En daar komt de geschiedenis van kolonialisme en slavernij dan ook nog bij. Het was naïef van Meulenhoff om te denken dat dat gedicht van Gorman zomaar vertaald mocht worden. Dat gedicht van Gorman is dan ook per definitie geweldig mooi etc. Niet iets om je over op te winden.

  10. Bert van Leeuwen

    Ik ben het met Jona eens: de strijd tegen racisme is geen dienst bewezen, integendeel.
    Ik denk dat het gebrek aan (breed) perspectief hierbij veel woede heeft opgeleverd. Ik noem er enkele: Meulenhof is een commercieel bedrijf, dat alleen ‘succesvolle schrijver’ als criterium gebruikte om de vertaling te organiseren; zij vergaten o.a. de talenkennnis van de beoogde vertaler, de Amerikaanse vs. de Nederlandse cultuur, “kunnen gedichten wel goed vertaald worden?”.
    Janice Deul (“vertaler heeft niet de goed kleur” – Volkskrant) heeft het meest beperkte perspectief – zij lijkt in alles “cultural appopriation” te zien, die altijd bestreden moet worden. Overigens betekent mijn beschrijving niet dat (impliciet) racisme geen rol heeft gespeeld.
    Het ware mooier geweest als de uitgever een lange lijst van vereisten had opgesteld en dan een weloverwogen conclusie had getrokken. Zoals Jona aangeeeft, kan aan sommige criteria wellicht niet voldaan worden. Wellicht was er dan ook een storm opgestoken omdat de keuzes niet door iedereen gedeeld zouden worden. Maar dan was de conclusie tenminste goed overwogen en hadden pijnlijke veranderingen van mening (“oeps, vergeten”) voorkomen kunnen worden.

    1. Martin

      In het gedicht staan zinnen als “And so we lift our gazes not to what stands between us, but what stands before us”. Dat kan toch iedereen vertalen?

  11. Er spelen in deze discussie een aantal zaken door elkaar heen. Meulenhoff heeft niet handig gehandeld, dat is een ding dat zeker is. Marieke Lucas Rijneveld is niet verschrikkelijk goed in Engels (dat heeft ze zelf toegegeven) dus de keuze voor haar als vertaler lijkt vooral ingegeven door haar naamsbekendheid, en haar vermeende link met performances. Echter, vertalen is een vak, hetgeen nog wel eens wordt vergeten (en vooral bij “makkelijke talen” zoals Engels.)
    Daarbij is het helemaal niet zo dat Amanda Gorman persoonlijk accoord was gegaan met de keuze voor deze vertaler: zo werkt dat niet in het literaire bedrijf. Uitgeverij Meulenhoff heeft Rijneveld als vertaler voorgedragen, en de literaire agent van Gorman heeft daarvoor groen licht gegeven. Hoe dat exact achter de schermen is gegaan, weten wij uiteraard niet.
    Het is zeker verstandig en noodzakelijk dat de vertaling (mede) wordt gemaakt door iemand met veel kennis van de culturele bagage waarmee het gedicht is geschreven. Moet die persé zwart zijn? Dat weet ik niet. Het zou in elk geval goed zijn geweest als de uitgeverij niet ten eerste een voor de hand liggende keuze had gemaakt, maar even verder had gezocht. Het argument dat gekleurde vertalers over het hoofd worden gezien (als er al aan wordt gedacht), is mijns inziens terecht.
    Meulenhoff (want die is de hoofdoorzaak van dit relletje) heeft in elk geval Rijneveld geen dienst bewezen, en het literaire bedrijf in het algemeen ook niet. Om van vertaalwetenschap nog maar te zwijgen.

Reacties zijn gesloten.