[Tweede blogje in een vierdelig reeks door Frans Buijs over de Inka’s. Het eerste deel was hier.]

Volgens het scheppingsverhaal van de Inka’s ontmoetten de zon Inti en de maan elkaar tijdens een zonsverduistering en schiepen zij toen de eerste Inka, Manco Capac en zijn zus Mama Ocllo om de mensheid te onderwijzen in landbouw, veeteelt (lama’s in dit geval), huishouden, godsdienst en wetten, kortom, alles wat een beschaving nodig heeft. Ze vestigden zich in Cusco, de navel van de wereld, dat het centrum van hun rijk werd.

Tawantinsuyu: het Rijk van de Inka’s

Of deze Manco echt bestaan heeft is niet helemaal duidelijk, maar er kwamen nog tien Inka’s na hem die hun macht steeds verder uitbreidden tot ze uiteindelijk heersten over een gebied dat de huidige landen Ecuador, Peru, Bolivia, Chili en het noordwestelijkste stukje van Argentinië beslaat. Ze noemden het Tawantinsuyu, het land van de vier windstreken.

Hierbij gingen ze niet zachtzinnig te werk. Volkeren die zich verzetten werden zonder pardon naar een ander deel van het rijk gedeporteerd. Maar toen het rijk op zijn hoogtepunt was ging het mis. Inka Huayna Capac overleed aan een geheimzinnige ziekte en er brak een strijd om de opvolging uit tussen zijn zonen Huascar en Atahuallpa. Een strijd die tienduizenden mensenlevens kostte en in 1532 gewonnen werd door Atahuallpa.<

Atahuallpa en Pizarro

Maar intussen waren er vreemdelingen aangekomen in het land van de vier windstreken. Het was alweer veertig jaar geleden dat Columbus vanuit Spanje westwaarts was gezeild om Indië te bereiken en onbedoeld een heel nieuw werelddeel had ontdekt. Sindsdien waren de Spanjaarden al plunderend, predikend en ziekten verspreidend door het continent getrokken tot ze de kusten van Peru bereikten en geruchten hoorden van een machtig rijk in het binnenland waar het goud voor het grijpen zou liggen. De ziekte die Inka Huayna Capac en zo veel van zijn landgenoten velde, was de pokken, een ziekte die in Amerika niet voorkwam en waar de inwoners dus geen weerstand tegen hadden. Het isolement waarin de Amerikaanse beschavingen opbloeiden zou hun ondergang worden, niet alleen op het gebied van gezondheid, maar ook op cultureel gebied.

Toen de kersverse Inka Atahuallpa hoorde over die nieuwkomers wilde hij ze wel eens zien. Het waren er niet veel. 168 soldaten aangevoerd door Francisco Pizarro, vergezeld van wat slaven, kooplui, gidsen en twee Indianen die Spaans hadden geleerd. Atahuallpa had een leger van maar liefst 80.000 man, dus het hoeft geen verbazing te wekken dat hij die vreemdelingen niet zag als een bedreiging.

De ontmoeting vond plaats op het plein van de stad Cajamarca in de noordelijke Andes. Atahuallpa zat op een draagstoel gedragen door tachtig mannen en was omringd door duizenden volgelingen. Ongewapend, want het was een vreedzame ontmoeting. Maar de Spanjaarden waren niet van plan zich daar iets van aan te trekken. Ze hadden zich verstopt in de gebouwen die het plein omringden en zij waren wel gewapend.

Het requerimiento

We moeten hierbij niet vergeten dat de Spanjaarden er wel degelijk mee in hun maag zaten dat ze de bevolking van Amerika zo slecht behandelden. Maar daar had de koning van Spanje iets op gevonden: het requerimiento. Dit was een verklaring waarin stond dat God en de Paus de nieuwe wereld aan Spanje hadden gegeven en dat alle inwoners van het continent dus onderdanen waren van Zijne Zeer Katholieke Majesteit en dat hen niets zou overkomen als ze zich daarbij neerlegden. Deden ze dit niet, dan konden de Spanjaarden er met een schoon geweten op los slaan.

Dat de verklaring in het Spaans werd voorgelezen en dat de Indiaanse vertaler er zelf ook niks van snapte, deed er niet toe. Atahuallpa snapte het natuurlijk ook niet en het werd nog gekker toen iemand in een bruin gewaad naar hem toe kwam met een of ander rechthoekig voorwerp dat volgens die man het woord van God bevatte. Atahuallpa bekeek het, bladerde erin, hield het tegen zijn oor, hoorde niks en gooide het op de grond.

Toen brak de hel los. De Spanjaarden stormden uit hun schuilplaatsen tevoorschijn en openden de aanval op de Inka en zijn volgelingen. Ze namen Atahuallpa gevangen en slachtten iedereen af die zich om hem heen bevond. Twee uur later lagen er zes tot zevenduizend Inka’s dood of stervend op de grond en was Pizarro heer en meester van Cajamarca en van de Inka. Atahuallpa probeerde zich vrij te kopen door Pizarro te beloven een hele kamer (die nog steeds te zien is in Cajamarca) te vullen met goud, maar uiteindelijk werd hij door Pizarro ter dood gebracht.

Wordt vervolgd.