Vandaag is het tachtig jaar geleden dat de Arabische zangeres Asmahan overleed. Of werd vermoord. We zullen nooit weten of het een echt ongeluk was, of eerwraak, of een afrekening met een spionne. Maar daarover straks. Eerst: wie was Asmahan?
Asmahan was een artiestennaam. Ze heette eigenlijk Amal al-Atrash en kwam uit een familie van Syrische druzen. Niet zomaar een familie: de Al-Atrash-clan vormde feitelijk hoge adel en we kunnen haar beschouwen als prinses. Haar vader bekleedde dan ook een voorname bestuursfunctie in het Ottomaanse Rijk en Amal, geboren in 1912, groeide op in weelde. Maar ook in vooraanstaande families gaan weleens dingen verkeerd en Amals moeder zag zich in 1922 gedwongen haar man te verlaten. Het kwam niet alleen door een slecht huwelijk, maar ook doordat de Al-Atrash-clan een belangrijke rol speelde in het verzet tegen de Fransen, die na de Eerste Wereldoorlog Syrië als mandaatgebied hadden gekregen. De druzen streefden naar onafhankelijkheid, de Al-Atrash-clan kreeg het hard voor de kiezen en Amals moeder onttrok zich aan die stress.
Zangeres
Per auto – ze was een van de eerste vrouwen in Syrië met zo’n voertuig – week ze uit naar Beiroet, waarvandaan ze verder reisde naar Caïro. Met het geld van de verkoop van de auto kon ze haar kinderen naar een Franse school sturen. Zelf hield ze zich in leven als zangeres – een opmerkelijke keuze voor een dame uit de hoogste klasse, maar druzen waren in Caïro sowieso buitenbeentjes. Al snel stonden ook haar kinderen, even muzikaal, op het podium. Haar broer Farid zou een beroemde oud-speler worden. Amal zong en heette voortaan Asmahan.
En ze was een sensatie. Ze kreeg al snel een contract en niet veel later stond ze in de opera van Caïro. (Een van de violisten was de vader van Dalida.) Daarop volgden radio-uitzendingen, betaalde optredens op feesten van voorname mensen en een steeds groter en invloedrijker netwerk. De beroemde zangeres Umm Kulthum kwam bij Amals familie op visite, een rijke bankier nam Asmahan onder zijn hoede. Filmstudio’s kregen belangstelling. Asmahan kreeg een openbaar leven.
Zoiets was niet per se respectabel. De enige manier om respectabiliteit te behouden was een huwelijk, en dus trouwde Amal in 1933 met Hassan al-Atrash, uit een andere tak van haar druzische clan. Het betekende dat ze Egypte moest verlaten. Haar nieuwe leven speelde zich af in landhuizen in Syrië en in stadspaleizen in Damascus en Beiroet. Ze kreeg een dochter Kamilia, die later is getrouwd met iemand uit de Jumblat-familie, de leiders van de Libanese druzen.
Diva
Het huwelijk liep echter op de klippen. Amal keerde terug naar Egypte en hernam haar carrière. De contacten met de filmstudio’s leidden tot haar eerste film, waarin Asmahan samen met haar broer Farid optrad.
De wereld lag aan haar voeten en er zijn allerlei anekdotes over haar wilde leven. Regelmatig sliep ze niet thuis – wat aanleiding was tot woeste geruchten, zelfs als het alleen maar betekende dat ze de nacht bij de piramiden had doorgebracht, kijkend naar de sterren. Er werd verteld dat Asmahan in het casino niet alleen zong, maar ook enorme geldbedragen verspeelde en won. Ze rookte. Ze dronk alcohol. Kortom, Asmahan gedroeg zich onafhankelijk in een samenleving die van Europese vrouwen wel wat gewend was, maar het niet verwachtte van Arabische vrouwen. Getrouwd of gescheiden. Prinses of niet. Geruchten kleefden aan haar.
Een ander gerucht, en dit keer waar, was dat een vaste medewerker van Umm Kulthum was gaan werken voor Asmahan. Sindsdien was er nogal wat bad blood tussen de twee diva’s, maar zulke geruchten waren niet schadelijk voor de verkoop van grammofoonplaten.
Oorlog
Op de foto hieronder ziet u Asmahan met een broche in de vorm van het Croix de Lorraine. De foto is genomen in april 1941, toen Charles de Gaulle Caïro bezocht om steun te verwerven voor de Vrije Fransen. Amal was aanwezig bij een van zijn toespraken en toonde ook bij andere gelegenheden belangstelling voor politiek. De belangen van de Vrije Fransen, de Britten en de druzen begonnen samen te komen.
Na de mislukte pro-Duitse coup in Irak (april 1941) wilden de Britten verhinderen dat zoiets zou gebeuren in het mandaatgebied Syrië, dat loyaal was aan Vichy-Frankrijk. Daarom wilden de Britten vanuit Transjordanië en Irak legers sturen naar Syrië. Daar zouden ze de macht overdragen aan de Vrije Fransen. Die begrepen dat ze de publieke opinie voor zich moesten winnen en beloofden daarom Syrië en Libanon de onafhankelijkheid. De druzen sympathiseerden en ineens draaide alles om de Al-Atrash-clan, die immers al eerder een opstand had ontketend tegen de Franse mandaathouders.
Zo was Amals ex-man Hassan plotseling een sleutelfiguur. Hij was namelijk gouverneur van de zuidelijke provincie waar de Britse troepen doorheen moesten om van Transjordanië in Damascus te komen.
Zelfde tijdvak
Albiobola, of: het Nachleben van een soepkapelfebruari 20, 2024
E.P. Wegener (1908-1958) (4)augustus 7, 2020
Geliefde boeken: de Asoka-trilogiemaart 30, 2022
Zonder de persoonlijkheden met elkaar te willen vergelijken, hebben de haarstijlen van Asmahan en Rita Hayworth wel wat gemeen. Een stijl die kennelijk internationaal in de mode. was.
Op 4 april 1972 heb ik Farid nog horen zingen in Cairo. Een avond die ik niet licht zal vergeten. Dit is een live opname ervan: https://www.youtube.com/watch?v=R4YbPsP6bww
Gaaf!