Een Etruskisch graf

On door Jona LenderinginArcheologie, Etrurië, Museumstuk
Tijdvak: 500 v.Chr. - 475 v.Chr.
0500-0475 v.Chr.
Een dodenmaaltijd in een Etruskisch graf (Antikensammlung, München)

Of ik niet eens wat aandacht aan de Etrusken kon besteden. Tja. Eigenlijk best een goed idee, want ik heb nog niet zo vaak over hen geblogd. En als ik het dan doe, is het vaak om te benadrukken dat ze helemaal zo geheimzinnig niet zijn als wel wordt gedacht. Archeologisch zijn ze een vrij gewone Italische cultuur en de taal is minder raadselachtig dan publiciteitsgeile wetenschappers doen voorkomen. We weten niet in welke taalfamilie het Etruskisch past, dat is het voornaamste probleem.

Maar goed, de Etrusken komen er op deze blog inderdaad bekaaid van af en ik heb een plan voor de lange termijn om nog eens te bloggen over de boeken Zes tot en met Tien van Titus Livius, die daarin beschrijft hoe Rome Italië aan zich onderwerpt. Zeg maar de periode tussen de inname van Rome door de Galliërs in 387 v.Chr. tot en met de beslissende veldslag bij Sentinum in 295 v.Chr. Ik heb die boeken ooit, toen ik me voorbereidde op mijn VWO-eindexamen, vertaald en heb er altijd een zekere liefde voor gehouden. Dit is echter een langetermijnplan voor ná de reeks over Caesar, die, zoals u al vermoedt, tot minstens 15 maart 2026 zal doorgaan. En nog wat langer.

Ter zake. Ik zei al dat de Etrusken archeologisch eigenlijk een vrij gewone Italische cultuur zijn. In de zevende, zesde eeuw vonden ze, zoals zoveel anderen, aansluiting bij de grote Mediterrane handelsnetwerken. Ze hadden ijzer, lood, zink en koper in de aanbieding – een van de toenmalige mijnen heet nog steeds Colline Metallifere, “metaaldragende heuvels”. Er ontstond een puissant rijke elite, die het bij een uitvaart breed liet hangen.

Tomba del Triclinio

Bij de stad Tarquinia, honderd kilometer ten noordwesten van Rome, zijn diverse grafvelden te zien: soms grafheuvels, soms grafkamers. De interessantste dateren uit het eerste kwart van de vijfde eeuw – de datering is niet helemaal onomstreden – en een van de allermooiste staat bekend als de Tomba del Triclinio, het “graf van de dinerkamer”. Er zijn daar schitterende wandschilderingen te zien van de maaltijd die bij de uitvaart heeft plaatsgevonden.

Reconstructie van de Tomba del triclinio (Antikensammlung, München)

Op het plaatje hierboven ziet u de familie rechts aanliggen. Een muzikant speelt op een diaulos, een kat zit achter een kip aan. Dit is een van de eerste Europese afbeeldingen van het dier, en het documenteert dat de eerste katten (Felis silvestris silvestris) een vlekkenhuid hadden. Onze katten (Felis silvestris lybica) stammen af van een andere ondersoort, die in de Late Oudheid is geïntroduceerd. Middenin zien we de gasten dansen in het bos of een park. Een kat klimt in een boom, maar de vogels zijn al opgevlogen; er is een kruik wijn, dus het is een vrolijke uitvaart geweest. Links zien we een jonge man afstijgen van zijn paard.

Kat of luipaard

Op het plafond is boven de afstijgende ruiter nog een kat te zien, al lijkt hij wat op een luipaard. De twee andere katachtigen doen echter typische kattendingen, dus ik vermoed dat ook dit een kat voorstelt.

Carlo Ruspi

Maar deze foto’s tonen, zoals u al vermoedde, niet het verbleekte origineel. Ze zijn kort na de Tweede Wereldoorlog, toen de Italiaanse archeologen (als reactie op de eenzijdige fascistische aandacht voor het Romeinse Rijk) zich richtten op het vroegste Italië, in veiligheid gebracht en tegenwoordig te zien in een lokaal museum. Maar de schade was er ook in 1948 al. De frisheid van de oorspronkelijke kleuren is voorgoed verdwenen.

Kort na de ontdekking van de Tomba del Triclinio in 1830 maakte de Italiaanse schilder Carlo Ruspi (1798-1863) echter tekeningen, schaal één op één. Terwijl het origineel bleker en bleker werd, kunnen we dankzij Ruspi’s werk de schitterende kleuren nog ervaren. Wat u hier ziet, is de reconstructie in de Antikensammlung in München.

[Dit was het 481e voorwerp in mijn reeks museumstukken.]


Leeuw en stier
januari 21, 2014

Een Fenicische stad: Kerkouane
februari 28, 2025

Perzisch Cyprus
oktober 11, 2019
Deel dit:

7 gedachtes over “Een Etruskisch graf”

  1. FrankB

    “Dit is echter een langetermijnplan voor ná de reeks over Caesar, die, zoals u al vermoedt, tot minstens 15 maart 2026 zal doorgaan. En nog wat langer”
    Dank voor je geruststelling, nog voor ik me zorgen kon gaan maken over het zwarte gat waarin wij trouwe lezers terecht konden komen.

    “We weten niet in welke taalfamilie het Etruskisch past, dat is het voornaamste probleem.”
    Maar misschien kan Ger Knepper hier iets over schrijven? Het is ook wel eens leuk te lezen wat hij níét weet over taal. Een paar sappige speculaties erbij en ik ben weer helemaal blij.

    1. Dirk Zwysen

      De verwoesting was niet zo groot als Livius en Polybios laten uitschijnen. Maar waarom zou je eraan twijfelen dat de Galliërs minstens voor even vrij spel hadden in een groot deel van de stad? Geldt hier niet het criterium van de gêne? Inwoners vluchten, het leger staat machteloos, enkel Arx en Capitolium worden gevrijwaard. Omdat geen van beide partijen een belegering aan kan, wordt het Gallische vertrek met geld gekocht. De tussenkomst van Camillus is dan de gefantaseerde pleister op de wonde.

  5. Rinus

    “Er ontstond een puissant rijke elite, die het bij een uitvaart breed liet hangen.”
    “Er zijn daar schitterende wandschilderingen te zien van de maaltijd die bij de uitvaart heeft plaatsgevonden.”

    Waarom is het duidelijk dat de schilderingen een feestmaal tijdens de begrafenis voorstellen en de uitvaart zo uitbundig gevierd is?
    Ik kan me iets voorstellen bij een maaltijd voor de bezoekers van de begrafenis, een bijeenkomst met een meer Mediterraan karakter dan ‘onze’ koffie met cake.
    Het graf zal, waarschijnlijk, gebouwd zijn (ruim) voor het overlijden van de eigenaar en de bouw en de versieringen zullen ongetwijfeld onder toezicht hebben gestaan van die eigenaar.

    Zou het niet meer een presentatie van het leven van de eigenaar zijn dat hij/zij graag wil meenemen naar het bestaan in het dodenrijk?
    Meer een beeld van het aardse leven van de eigenaar (in zijn/haar omgeving), dan een presentatie van zijn/haar afscheid?

    Of zijn er in andere gevallen aanwijzingen gevonden dat het de begrafenis voorstelt?

Reacties zijn gesloten.