[Dit is het tweede deel van Josine Schrickx’ blogje over de vroegste teksten over de Baiuvari, de zesde-eeuwse bewoners van wat nu Beieren heet. Het eerste was hier.]
Fredegar
Bij de volgende passage uit het lemma in de Thesaurus Linguae Latinae bevinden we ons buiten de eigenlijke tijdsgrens van dat project, die ligt rond 600 na Chr. Het komt volgende fragment komt uit de Kroniek van Fredegar, die dateert uit de tweede helft van de zevende eeuw:
De Chunis in Bagioquares interfectis
Over de Hunnen die in Beieren zijn gedood.noot
Dit is de titel van een hoofdstuk dat waarschijnlijk vooral in de Thesaurus Linguae Latinae is geciteerd vanwege de eigenaardige spelling van het woord “Beieren”, namelijk Bagioquares. Het verhaal, dat zich afspeelt in 632 of 633, is niet bijzonder roemrijk voor de Baiuvaren.
Eo anno in Abarorum cuinomento Chunorum regnum in Pannia surrexit viaemens intentio, eo quod de regnum certarint, cui deberetur ad sucedendum: unus ex Abares et alius ex Bulgaris, collicta multetudinem, uterque in invicem inpugnarint.
Tandem Abaris Burgarus superant. Burgaris superatis, nove milia verorum cum uxoris et liberis de Pannonias expulsi, ad Dagoberto expetint, petentes, ut eos in terra Francorum manendum receperit. Dagobertus iobit eos iaemandum Badowarius recipere, dummodo pertractabat cum Francis, quid exinde fierit.
Cumque dispersi per domus Baioariorum ad hyemandum fuissent, consilium Francorum Dagobertus Baioariis iobet, ut Bulgarus illus cum uxoris et liberis unusquisque in domum suam una nocte Baiuariae interficerint. Quod protinus a Baiovaries est impletum; nec quisquam ex illis remansit Bulgaris, nisi tantum Alciocus cum septinientis viris et uxoris cum liberis, qui in marca Vinedorum salvatus est.
In dat jaar ontstond er in het gebied van de Avaren, ook wel bekend als het gebied van de Hunnen, een hevig conflict over de heerschappij in Pannonië. De ruzie betrof de vraag wie het recht had de opvolging te regelen: iemand van de Avaren of iemand van de Bulgaren. Beiden verzamelden grote legers en bestreden elkaar.
Uiteindelijk overwonnen de Avaren de Bulgaren. Na hun nederlaag werden negenduizend Bulgaarse mannen met vrouwen en kinderen verdreven uit Pannonië. Ze wendden zich tot Dagobert en verzochten hem om hen op te nemen in het Frankische Rijk. Dagobert gaf opdracht dat ze tijdelijk door de Baiuvaren zouden worden opgevangen, terwijl hij met de Franken overlegde wat er met hen moest gebeuren.
Toen de Bulgaren in die winter waren verdeeld over de huizen van de Baiuvaren, gaf Dagobert (op advies van de Franken) opdracht dat de Baiuvaren in één nacht in huizen alle Bulgaren met vrouwen en kinderen moesten doden. Dit werd onmiddellijk door de Baiuvaren uitgevoerd, zodat geen van de Bulgaren het overleefde – behalve Alciocus met zevenhonderd mannen en hun vrouwen en kinderen, die hun toevlucht zochten in de Mark der Wenden.noot
Hiermee hebben we alle bronvermeldingen uit het TLL-artikel besproken, aangezien de laatste twee in het lemma genoemde passages al zijn besproken in het blogje over de Frankische Volkentabel.
Jonas von Bobbio
Omdat de TLL een eindgrens heeft in ca. 600, ontbreekt een interessante passage uit het rond 640 geschreven Leven van Columbanus van abt Jonas van Bobbio. Ze gaat over een leerling van Columbanus, de stichter van de abdij te Luxovium (Luxeuil-les-Bains).
Reversus ergo venerabilis vir Eusthasius ad Luxovium, magistri praeceptum implere parat, ut gentes quae vicinae erant fidei pabolo alerentur. Progressus ergo Warasquos praedicat (…). Hos ad fidem conversos, ad Boias, qui nunc Baioarii vocantur, tendit, eosque multo labore inbutos fideique liniamento correctos, plurimos eorum ad fidem convertit.
De eerbiedwaardige Eusthachius keerde dus terug naar Luxovium, bereid om het gebod van zijn leraar te vervullen, zodat de volkeren in de omgeving gevoed konden worden met het voedsel van het geloof. Hij trok verder naar de Warasques en predikte bij hen (…). Nadat hij hen had bekeerd tot het geloof, trok hij naar de Boiërs, die tegenwoordig bekendstaan als Baiuvaren. Met veel moeite onderwees hij ook hen. Hij verbeterde hen in de grondbeginselen van het geloof en bracht velen ertoe het geloof eveneens aan te nemen.noot
Jonas van Bobbio verwart dus de Keltische Boiërs uit de tijd vóór de jaartelling met de laatantieke Baiuvaren, of wil de Baiuvaren zien als afstammelingen van de Boiërs. Deze verwarring is sindsdien blijven bestaan.
Oude theorieën over de herkomst van de Baiuvaren
Waar komen de Baiuvaren of Beieren dan wél vandaan? Vroeger nam men wel aan dat een van de Marcomannen in Bohemen afstammende stam der Baiuvaren rond 470-550 naar het zuiden was verhuisd en door Theodorik in Raetia was ingezet om als foederati (bondgenoten) de noordgrens te beschermen. Sinds de jaren tachtig wordt zo’n gelegitimeerde landverovering echter beschouwd als onwaarschijnlijk. Zo zijn de rijgraven die aan de Baiuvaren werden toegeschreven, niet pas in de zesde eeuw ontstaan, maar al rond het midden van de vijfde eeuw. Archeologisch bewijs voor deze migratie is dus komen te vervallen.
Een nieuwe theorie was dat na het vertrek van de reguliere Romeinse troepen “mannen uit Bohemen” als foederati ten oosten van de rivier de Lech waren gevestigd en zich daar hadden vermengd met de rest van de bevolking. Specifiek voor deze groep zou een bepaald soort aardewerk zijn, de zogeheten Friedenhain-Přešťovice-keramiek. Dit aardewerk komt in Bohemen echter maar sporadisch voor, en in Beieren al in de vierde eeuw, dus ook voor deze theorie bestaat geen duidelijk archeologisch bewijs.
Inmiddels menen onderzoekers dat de Baiuvaren een politieke en geen etnische identiteit vormden. De eeuwenoude Romeinse provinciale structuur werd door de Frankische koningen ontbonden, en de regio werd toen omgevormd tot een zelfstandig militair en administratief district, dat als hertogdom werd toevertrouwd aan de leden van een vooraanstaande Frankische familie, de Agilolfingen. Vanaf 548 was Garibald I de eerste hertog. De Baiuvaren waren, met een woord van Mischa Meier, “simpelweg iedereen die zich politiek verbond aan de Agilolfingen”.noot Zo werden uiteindelijk alle bewoners van het gebied Baiuvaren.
[Dit is de vertaling van een blogje dat Josine Schrickx eerder publiceerde op haar eigen blog. Dank je wel Josine!]
Zelfde tijdvak
Theodorikaugustus 30, 2023
Het Rijk van Toulouse (2)juli 16, 2025
De sji’ieten van Irak (1)oktober 30, 2021
Zo kon dus in de zevende eeuw met asielzoekers worden omgegaan…🙄😔
Dit is waarom ik zal blijven zeggen dat er vooruitgang bestaat, hoe vaak mensen, vanuit een mijns inziens verkeerd begrepen cultuurrelativisme, ook zeggen dat er geen vooruitgang bestaat. Maar wij kunnen ethische keuzes maken die vroeger moeilijker waren. We hebben meer middelen dan vroeger om grotere groepen vluchtelingen op te nemen. Of we dat ook moeten doen, is een andere discussie.
Vooruitgang bestaat gelukkig, dat is het goede nieuws, maar onze middelen zijn niet oneindig. In Duitsland beginnen ze zich ook af te vragen of ze het wel echt geschaft haben.
Wat bedoel je trouwens met “verkeerd begrepen cultuurrelativisme”?
Waarschijnlijk bedoelt iedereen er sowieso iets anders mee, cultuurrelativisme…
Op het onderwerp, de Baiuvaren waren een soort ‘culturele’ Germanen, die deels een Keltische oorsprong hadden, heb ik het zover begrepen?