In 431 v.Chr. brak oorlog uit tussen de Griekse stadstaten Sparta en Athene. De Atheners hadden een handelsembargo ingesteld tegen een buurstaat, die om hulp had gevraagd in Sparta. Daar was men bang voor reputatieschade als men het verzoek afwees. De Spartanen eisten dus dat de Atheners het embargo opgaven, waarop de Atheners antwoordden dat Sparta niets te eisen had aangezien er procedures waren afgesproken om geschillen op te lossen. Sparta trok de oorlog omdat het niet anders kon en eiste dat Athene zijn alliantie zou ontbinden; Athene trok ten strijde voor het behoud van wat we nu zouden aanduiden als het behoud van de internationale rechtsorde.
Pas na tien jaar, in 421, was deze zogeheten Archidamische Oorlog voorbij: Sparta had Athene niet kunnen dwingen zijn alliantie te ontbinden. Of je de Spartaanse nederlaag moet typeren als een Atheense overwinning, is een kwestie van semantiek.
De oorlog was van een ongekende wreedheid. Of beter: de Atheense successen in de eerste jaren troffen de Spartanen zó hard dat ze geen alternatieven zagen. De Atheense vloot kon zonder problemen om de Peloponnesos varen en overal plunderen, en wist een garnizoen onverslaanbaar geachte Spartaanse soldaten gevangen te nemen. De heloten (een soort horigen die eigendom waren van de Spartaanse staat) dreigden nu in opstand te komen, en de Spartanen zag geen andere uitweg dan terreur.
Thoukydides, de Griekse geschiedschrijver die het meest uitgebreid heeft geschreven over de Archidamische Oorlog, vertelt daarover het volgende:
Steeds zijn door de Spartanen de meeste maatregelen getroffen met het oog op hun waakzaamheid tegen de heloten. Zij kondigden af, dat alle heloten die er aanspraak op maakten hun in de oorlog de grootste diensten te hebben bewezen, zich zouden laten keuren om in aanmerking te komen voor invrijheidstelling. Zij hielden die proef, omdat zij meenden dat zij die het eerst aanspraak maakten op invrijheidstelling in hun trots het eerst tegen hen zouden opstaan. Zij kozen 2000 heloten uit; dezen bekransten zich en trokken rond langs de tempels in de waan dat zij vrij waren. Maar niet lang duurde het of de Spartanen ruimden hen uit de weg; niemand heeft ooit geweten op welke wijze zij ieder gedood werden.noot
Dit blogje heeft geen echte conclusie of punchline, of het moest zijn dat oorlog een stinkende bezigheid is waar geen weldenkend mens naar verlangen kan. Maar dat had u al begrepen.
Het antieke Jemen
De Palatijn
Misverstand: Aspasia
“Dit blogje heeft geen echte conclusie of punchline ….”
Het kan beslist geen kwaad eraan te herinneren dat vele eeuwen geleden oorlogen net zo erg waren als tegenwoordig. Voorai de schaalgrootte is veranderd. Wantrouw dus een ieder die oorlog romantiseert. Welke oorlog dan ook.
En wantrouw vooral elke overheid die geweld legitimeert met als reden ‘nationale veiligheid’.
De afdronk van dit blogje is toch wel dat de strijd tussen Athene en Sparta er een was tussen goed en kwaad, zoals onder meer naar voren komt uit de zinsnede “ Athene trok ten strijde voor het behoud van wat we nu zouden aanduiden als het behoud van de internationale rechtsorde.” Ik denk – ik trap deze open deur toch maar even in – dat de motieven van de Atheners een mixed basket waren, en dat imperialistische tendensen daarbij geen onbelangrijke rol speelden. Ook voor het overige zou ik geneigd zijn de Archidamische Oorlog genuanceerder te bezien dan deze in het blogje wordt gepresenteerd: bronnen wijzen ook op Atheense nederlagen en wandaden, terwijl Thoukydides’ verhaal over de Heloten mogelijk een soortgelijke achtergrond heeft als de barbaren-framing in de verhalen over de Thraciërs die in eerdere blogjes werden aangehaald.
Ik denk dat u gelijk heeft: natuurlijk was het een “mixed bag”. En wat ook speelt is dat er veel Atheners waren die niet begrepen dat Perikles Athene ten oorlog voerde omwille van een afspraak over conflictbeheersing. (Aristofanes verwijst naar deze onbegrijpelijkheid.)
Toen ik het bovenstaande schreef, dacht ik “ik wil toch eens benoemen dat er al vóór het Congres van Wenen pogingen zijn geweest een internationale rechtsorde te scheppen”. Het werd vanzelfsprekend pas later echt iets, en ook bij die negentiende-en twintigste-eeuwse pogingen speelden allerlei minder nobele motieven mee.
Ik hoop nu maar dat de lezers begrijpen dat het feit dat je dingen die we kennen uit onze eigen tijd eveneens kunt aanwijzen in het diepe verleden, niet wil zeggen dat we het verleden als model of voorbeeld kunnen gebruiken.
“niet wil zeggen dat we het verleden als model of voorbeeld kunnen gebruiken”
Zelf draai ik het liever om. Ik kijk nog wel eens naar het verleden om te kijken hoe het niet moet.
Je zegt nu dus eigenlijk dat ze in de oudheid ook al een rechtsorde hadden, maar toch ook weer niet. Misschien iets voor een volgende blog?
‘Internationale Rechtsorde’ functioneert alleen als er een (quasi, bijna, zo goed als) hegemonistische macht/ hegemonistisch machtsblok is om die af te dwingen.
De actualiteit mag niet in de beoordeling van het verleden doorsijpelen wordt op de MB bijna als een geloofsartikel uitgedragen. En toch zien wij duidelijk waarom op deze dag dit onderwerp…🤔
“Dit blogje heeft geen echte conclusie of punchline, of het moest zijn dat oorlog een stinkende bezigheid is”
Jazeker, maar je hebt net iets geciteerd dat niet over oorlog gaat, maar over onderdrukking tot elke prijs en het behoud van de macht – wat wij nu zouden beschrijven als ‘protection of our way of life’.