Tag: wetenschappelijke disciplines

wetenschappelijke disciplines

Een oudheidkundig probleem: vergelijkingstheorie

On door Jona LenderinginGeesteswetenschappen, Geschiedenis, Methodologie en theorie8 reacties
Vergelijkingstheorie helpt vaststellen wat deze vier koningen vergelijkbaar maakt.

Vandaag een blogje over een probleem waarmee de oudheidkundige disciplines kampen: de onvoldoende uitgewerkte vergelijkingstheorie. Vóór ik daarop inga, eerst even terug naar vorige week. Toen schreef ik over het historisme: het denkbeeld dat alles een eigen, historisch gevormd karakter heeft. Dit maakt het op het eerste gezicht onmogelijk wetmatige verbanden aan te wijzen. Ik schreef:

Unieke evenementen en volken hebben immers niets gemeenschappelijks waarop zulke wetten gebaseerd kunnen zijn. Negentiende-eeuwse historici zochten bij het verklaren van het verleden dus niet naar algemene patronen, maar lieten zich inspireren door de tekstuitleg, en dan vooral door de psychologiserende hermeneutiek.

Anders geformuleerd, oudheidkundigen probeerden het verleden te verklaren door zich in te leven (ein zu fühlen) in de individuele actoren, wat hand in hand ging met een voorkeur voor grotemannengeschiedenis. Het focus op het individu betekende dat er geen vruchtbare samenwerking kon ontstaan met de in de negentiende eeuw groeiende sociale wetenschappen, die immers zochten naar algemeen-menselijke patronen.

Lees verder “Een oudheidkundig probleem: vergelijkingstheorie” →

Historisme en grotemannengeschiedenis

On door Jona LenderinginGeesteswetenschappen, Geschiedenis, Methodologie en theorie5 reacties
Sommige oudheidkundigen willen de grotemannengeschiedenis almaar niet achter zich laten.

Het lijkt een tautologie: we zijn wie we zijn geworden. Desondanks is het geen zinledige bewering. Wie we zijn, hangt immers af van gemaakte keuzes. Omdat die ook anders hadden kunnen uitvallen, zijn “wat als?”-vragen, zelfs al zijn ze zelden echt te beantwoorden, zo fascinerend en belangrijk. Het zijn, curieus geformuleerd, de vragen naar het waarom van ons hoe. Zulke vragen zijn vaak verondersteld als we betekenis toekennen aan het verleden. Toen ik vorige week aangaf dat de Siciliaanse Vespers betekenden dat kalief Qalawun de laatste burchten van de Kruisvaarders kon veroveren, veronderstelde ik dat het ook anders had kunnen lopen.

Historisme

In de negentiende eeuw waren veel historici ervan overtuigd dat alles en iedereen een eigen, unieke karakter had, bepaald door een al even unieke reeks voorafgaande gebeurtenissen. Hierdoor waren alle mensen en alle volken, staten, klassen, rangen en standen anders. Je kon ze, zo vonden de historici, daarom pas echt kennen als je hun ontstaansgeschiedenis kende. Dat alle gebeurtenissen en alle mensen een onvergelijkbaar, door hun geschiedenis bepaald karakter hadden, is één van de betekenissen van het woord “historisme”.

Lees verder “Historisme en grotemannengeschiedenis” →

Geliefd boek: Nemesis The Death Star

On door GastauteurinWetenschap5 reacties

Ik kocht Nemesis, The Death Star in 1990 en heb het toen in een ruk uitgelezen. In die tijd was er veel aandacht voor wat 65 miljoen jaar geleden tot het einde van het tijdperk van de dinosauriërs leidde. Het boek beschrijft o.a. de totstandkoming van een controversiële hypothese die uiteindelijk in 1991 bevestigd werd met de vondst van de Chicxulukrater in de Golf van Mexico en het Yucatán schiereiland. In 2019 werd zelfs bekend gemaakt dat een plek in Noord Dakota gevonden was met marine afzettingen die afgezet moeten zijn geweest op de dag van de inslag.

Nemesis, The Death Star is geschreven door dr. Richard Muller, een goede bekende van de diverse wetenschappers (o.a. de Nederlandse paleontoloog Jan Smit) die destijds de theorie van een buitenaardse verklaring voor het uitsterven lanceerden. Muller beschrijft op een goed leesbare, op momenten zelfs humoristisch wijze met de nodige zelfspot, de groei van zijn eigen carrière binnen de academische wereld, de vriendschap en de interactie met en de input van de hoofdrolspelers, maar ook de groei van zijn eigen Nemesis-ster theorie als mogelijke verklaring voor de diverse periodiek optredende uitstervingsmomenten.

Lees verder “Geliefd boek: Nemesis The Death Star” →

Grenzen

On door Jona LenderinginArcheologie, Geschiedenis, Klassieken, Methodologie en theorie1 reactie
Marcus Aurelius (Liebieghaus, Frankfurt)

Een tijdje geleden kreeg ik het vererende verzoek advies te geven aan een documentairereeks over de Romeinen in de Lage Landen tijdens de regering van Marcus Aurelius (r.161-180). Het is leuk daar als historicus bij te zitten, want over die periode hebben we veel archeologische vondsten, maar nauwelijks bronnen. Het ligt dus voor de hand álle teksten te gebruiken die je kunt vinden, en ik heb dus geneusd in allerlei obscure teksten om te zien of er iets bij zat. Dat is leuk.

De andere betrokken hebben er ook plezier in. Zou het niet aardig zijn, opperde iemand, om gebruik te maken van de Overpeinzingen die de keizer zelf heeft geschreven? Is het niet geweldig een voice-over te laten vertellen wat de keizer dacht over een bepaald onderwerp dat in de documentaire aan bod komt?

Lees verder “Grenzen” →

Enthousiasme

On door Jona LenderinginAmsterdam, Archeologie, Cultuur, Dagelijks leven, Geschiedenis, Klassieken, Wetenschap, Wetenschapscommunicatie2 reacties
children_archaeology_aquincum
Archeologische zandbak voor kinderen (Museum Aquincum, Boedapest)

Het organogram is me, eerlijk gezegd, nog altijd niet precies duidelijk, maar als ik het goed snap heet de reeks waarin wetenschappelijke disciplines aan u worden voorgesteld “Vrije radicalen”, heette deze aflevering “Afgestofte materie”, en werd een en ander georganiseerd door het “rondzwervende collectief” Schijnheilig. In elk geval was het in de Vondelbunker, een schuilplaats die in 1948 is gebouwd om de Amsterdamse bevolking te redden tijdens een atoomaanval.

Hoe het organogram ook geweest moge zijn, het was een geslaagd idee om een paar mensen met een passie voor de oude wereld en de klassieken elk een korte voordracht te laten doen. Ik blogde er al eerder over. Wouter Visser vertelde kort wat de Oudheid van tijdvak was en hoe onze beschaving daar was ontstaan, met wat nadruk op het ontstaan van het schrijft; Julia Krul beschreef de voortekens en reinigingsrituelen uit Assyrië en Babylonië; David Kertai vertelde over de paleizen van Nineve, met een schokkende epiloog over de teloorgang van het archeologisch erfgoed. Daarna was er gelukkig bier, waarna Steve van Beek vertelde over de klassieke traditie van Europa, en ik afrondde met een beeld van hoe de verschillende oudheidkundige disciplines er momenteel voorstaan.

Lees verder “Enthousiasme” →