James Bond in de Bijbel

Johannes de Doper: fresco uit 1380-1360, nu in het Byzantijnse Museum van Thessaloniki
Johannes de Doper: fresco uit 1380-1360, nu in het Byzantijnse Museum van Thessaloniki

Herodes Antipas, de vorst van Galilea, komt er in de Bijbel niet goed vanaf, en er is geen reden tot historisch revisionisme. Een man die zijn minderjarige dochter in het openbaar laat dansen voor zijn gasten (Marcus 6.22) is, naar oosterse maatstaven, een heel slechte vader, en dat hij het meisje vervolgens desnoods de helft van zijn koninkrijk cadeau wil doen, strekt ook niet tot aanbeveling. Zoals bekend vroeg het kind, daartoe aangezet door haar moeder, om het hoofd van Johannes de Doper:

“Antipas stuurde iemand van zijn garde weg met het bevel hem het hoofd te brengen. De soldaat ging naar de gevangenis en onthoofdde Johannes.”

Iemand van zijn garde? Het is niet verkeerd, maar de medewerker van de Nieuwe Bijbelvertaling heeft hier iets gemist. De Statenvertaling noemt de soldaat “scherprechter”, wat ook niet accuraat is. Er staat σπεκουλατορ, en dat is weliswaar geschreven in het Griekse alfabet, maar daarom nog geen Grieks: het is een Latijns leenwoord, speculator. Dat alleen al is een interessant tekstsignaal: de vorst van Galilea kon de executie van de populaire profeet niet uitbesteden aan een van zijn eigen mensen, die niet van zins waren hun handen vuil te maken aan de executie van de Doper.

Maar het is niet zomaar een Romeinse soldaat. Een speculator was eigenlijk een verkenner, die voor de troepen uit werd gezonden om het land in ogenschouw te nemen. Hij had daarbij het recht eventueel zonder direct bevel iemand te doden – zijn eigen superieuren waren immers in het eigen leger en konden niet om een rechtstreeks bevel worden gevraagd. Een speculator kon ook bijzondere missies uitvoeren, bijvoorbeeld als liaison-officier aan een vreemd hof.

In feite is het niets anders dan een medewerker van de militaire inlichtingendienst, zoals ook werken aan onze ambassades. Een geheim agent, zo men wil. Wie in zijn vertaling het leenwoord wil handhaven – Marcus gebruikt het immers niet zonder reden – en wil aangegeven dat de onthoofding van Johannes de Doper het werk was van een vertegenwoordiger van een vreemde mogendheid, kan eigenlijk maar één vertaling kiezen: “Om het hoofd te halen, stuurde Antipater een agent weg met een license to kill.”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s