Nationale feestdag

Atatürkmonument in Sinasos (Mustafa Pasha)
Atatürkmonument in Sinasos (Mustafa Pasha)

Op 19 mei 1919 kwam de Ottomaanse generaal Mustafa Kemal aan in Samsun, een havenstad aan de Zwarte Zee. Het waren beroerde tijden. Het Ottomaanse Rijk was al sinds 1911 permanent in staat van oorlog: eerst in Libië, vervolgens in twee oorlogen op de Balkan en tot slot als partij in de Eerste Wereldoorlog. De soldaten hadden gevochten als leeuwen, maar hadden steeds terrein moeten prijsgeven. Toen een wapenstilstand een einde maakte aan de Eerste Wereldoorlog, was het land gereduceerd tot wat nu de grenzen van Turkije zijn, en Rusland, Frankrijk, Griekenland en Groot-Brittannië hoopten er nog wat hompen vanaf te kunnen snijden.

Ondanks de militaire en politieke vernedering waren er successen geweest, en Kemal Pasha – het laatste woord is een eretitel voor een generaal – had zelfs een zeer grote overwinning geboekt bij Gallipoli, waar hij de Britten had verslagen en de hoofdstad Constantinopel had gered. (Ik blogde al eens over het even lelijke als ontroerende monument in Eceabat.)

De sultan, die meende dat het meeste viel te behalen door toeschietelijk te zijn jegens de grote mogendheden en daarom bereid was tot concessies, promoveerde de veel kritischere Mustafa Kemal weg naar oostelijk Anatolië, met als opdracht daar het leger te reorganiseren. Hij deed echter meer: hij verzamelde de mensen die geloofden in een hardere koers. Het was een gezond standpunt, want de Turkse legers hadden de oorlog niet verloren door gebrek aan moed of kracht, maar doordat hun tegenstanders oppermachtig waren. Zij waren nu echter oorlogsmoe, terwijl het Turkse kernland, Anatolië, nog onaangetast was.

Het zou te ver gaan alle gebeurtenissen hier op te sommen, maar het komt erop neer dat Mustafa Kemal Pasha brak met de sultan toen deze het Verdrag van Sèvres aanvaardde, waarin nóg grotere territoriale concessies werden gedaan. De revolutionairen versloegen de Russen en consolideerden hun greep op het zuidoosten (waar de Fransen een oog op hadden laten vallen), vestigden een nieuwe hoofdstad in Ankara, versloegen de Grieken en dwongen internationale erkenning af. De revolutionaire leider werd president van een nieuwe republiek en zette de koers uit van een radicale vernieuwing. Mustafa Kemal Pasha geldt als de vader des vaderlands, als de vader van alle Turken, “Atatürk”, en er is in dit land geen stad of dorp zonder een monumentje.

De foto hierboven is gemaakt in een dorpje dat Mustafapaşa heet en, zoals u al vermoedde, is genoemd naar Atatürk. Men heeft er, zoals in heel Turkije, vandaag de aankomst van Mustafa Kemal in Samsun herdacht: het begin van de onafhankelijkheidsoorlog.

Er zit iets wrangs in de herdenking op die plaats, want het was oorspronkelijk een Grieks dorpje, Sinasos, maar de bewoners zijn in 1923 gedwongen te verhuizen naar Griekenland, toen de Republiek Turkije en het Koninkrijk Griekenland overeenkwamen dat de Grieken die nog in Turkije woonden naar Griekenland zouden gaan en de nog in Griekenland verblijvende Turken naar Turkije. Misschien was de maatregel verstandig – de twee landen zijn zo’n beetje de enige in de regio die nooit meer oorlog hebben gevoerd – maar in elk geval was het een botte, harde ingreep in de levens van tienduizenden onschuldige mensen.

De huidige bewoners van Mustafapaşa/Sinasos stammen dus af van immigranten. De herdenking moet de mensen hebben doen denken aan hun familietragedie, een kleine eeuw geleden, maar er hing een aangename sfeer, en het werd niet uitgelegd als een provocatie toen we naar het voormalige kerkje gingen. Het is gewijd aan Constantijn en Helena. De schilderingen zijn al lang geleden beschadigd, maar het gebouw is goed bewaard gebleven en getuige het feit dat een van de plaatselijke cafés “Helena” heette, denk ik dat de huidige, Turkse bevolking het godshuis van de verdreven oorspronkelijke, Griekse bevolking is gaan beschouwen als het eigen erfgoed. Ze zorgen er in elk geval goed voor.

5 gedachtes over “Nationale feestdag

  1. MNb

    “Misschien was de maatregel verstandig”
    Dergelijke ellende gaat in tegen al mijn normen en waarden, maar ik vrees dat dit klopt. Met name de Grieken hebben in West-Turkije vreselijk huis gehouden in de jaren dat ze daar gebieden bezet hielden en we weten hoe mensen zijn: ze nemen wraak op onschuldige slachtoffers.
    Een soortgelijke etnische zuivering heeft, behalve in Joegoslavië, ook in Oost-Europa plaatsgevonden in 1945. Duitsland, Polen, Tsjechië, Slowakije, Oostenrijk en Hongarije laten elkaar nu ook met rust.
    In Trinidad en Guyana daarentegen, waarin hindoestanen (afstammelingen van Brits-Indische contractarbeiders) en creolen (afstammelingen van Afrikaanse slaven) ongeveer even grote groepen volgen, is het nogal eens hommeles. In Suriname nauwelijks, maar daar zijn meer dan twee etnische groepen van politiek en sociaal belang. Bovendien kende het land twee visionaire politici (Jopie Pengel en Lachman) – in dit opzicht, want voor de rest deden ze even hard aan vriendjespolitiek. En ook Suriname heeft segregatie op basis van gelijke rechten gekend (gouverneur Kielstra).

    1. Dit is dus precies het punt waar ik nogal eens over peins: waarom er zo’n behoefte is aan etnische en religieuze consistentie. Het Midden-Oosten zal pas tot rust komen als alle christenen, joden en soennitische minderheden eruit zijn verdreven. Europa kon niet omgaan met joden en kan niet omgaan met moslims. Amerika doet dat beter, maar kan weer niet omgaan met politieke verdeeldheid.

      De enige manier om het probleem te beschrijven wordt geboden door de physics of society.

    2. MNb

      “waarom er zo’n behoefte is …”
      Is het wel een behoefte? En als dat de juiste term is, valt deze dan niet te herleiden op de mens als sociaal wezen en het vermogen allerlei ellende te rationaliseren om maar bij de groep te kunnen blijven horen? Ik schreef al eens dat volgens mij atheïsme in dit opzicht geen haar beter is. De enige keer dat ik in 13 jaar geband ben is door de atheïst Jerry Coyne. Ik geef toe dat ik het er wel naar gemaakt heb door mijn kritiek zo onaardig mogelijk te formuleren. Niettemin accepteert hij dergelijke onaardigheid wel van hen die zich conformeren, wat ik dus niet deed. Maar ik ben dan ook sterk antisociaal van aard.
      Ik wil maar zeggen, vergelijkbare sociale processen komen in álle groepen voor. Juist daarom is de Surinaamse samenleving voor mij zo interessant; wellicht lukt het Libanon ook om er aan te ontsnappen, afgaande op jouw stukjes.

  2. MNb

    “waarom er zo’n behoefte is …”
    Is het wel een behoefte? En als dat de juiste term is, valt deze dan niet te herleiden op de mens als sociaal wezen en het vermogen allerlei ellende te rationaliseren om maar bij de groep te kunnen blijven horen? Ik schreef al eens dat volgens mij atheïsme in dit opzicht geen haar beter is. De enige keer dat ik in 13 jaar geband ben is door de atheïst Jerry Coyne. Ik geef toe dat ik het er wel naar gemaakt heb door mijn kritiek zo onaardig mogelijk te formuleren. Niettemin accepteert hij dergelijke onaardigheid wel van hen die zich conformeren, wat ik dus niet deed. Maar ik ben dan ook sterk antisociaal van aard.
    Ik wil maar zeggen, vergelijkbare sociale processen komen in álle groepen voor.

  3. Richard

    Ik kan me anders een vakantie in Rhodos herinneren (1974?) waar wij zowat de enige toeristen op het strand waren omdat juist de crisis in Cyprus gaande was. Misschien hebben Griekenland en Turkije nooit echt oorlog gevoerd, maar ‘vrede’ is toch iets anders.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s