De gesel Gods (7)

Het graf van Theodorik in Ravenna

[Laatste deel van een zevendelige reeks over Attila de Hun. Het eerste deel was hier en ik behandelde de slag op de Catalaunische Velden, waarin Aetius de Hunnen versloeg.]

Een jaar later, in 452, probeerde Attila Italië binnen te vallen, maar zijn leger was al niet meer zo groot en hij keerde terug. Deze expeditie lijkt bedoeld te zijn geweest om het prestige van de Hunnen op te vijzelen en de coalitie bij elkaar te houden. Niet veel later overleed hij, naar verluidt tijdens zijn huwelijksnacht met een prinses die Hildico heette. (Ze is een van de historische personages achter de Kriemhild van het Nibelungenlied.) De Hunse federatie spatte uit elkaar en al in 454 liepen de Ostrogoten, die tot dan toe Attila hadden gediend, over naar Rome. Later zouden ze onder leiding van koning Theodorik trekken naar Italië.

Zo eindigde de slag op de Catalaunische Velden in een Romeinse zege, zij het mede behaald door legers van Germaanse afkomst. Hoe noodzakelijk was de West-Romeinse overheid eigenlijk nog? Voor de rijksverdediging en de rechtspraak had ze weinig betekenis meer en het gezag van de keizers reikte niet ver. Dat bleek in 455.

Van alle Germaanse stammen waren de Vandalen als enigen niet loyaal gebleken. Ze waren vanuit Andalusië naar Afrika overgestoken en hadden Karthago omgevormd tot een piratennest, van waaruit ze de Italiaanse kust plunderden. In 455 brandschatten ze Rome – en dit keer gebeurde het systematischer dan in 410. De keizer stak geen vinger uit. Door de passiviteit van de overheid verschoof de macht steeds verder naar de krijgsheren-van-Germaanse-komaf en in 476 zette een van hen de laatste West-Romeinse keizer af.

Bloedige uitzonderingen als de slag op de Catalaunische Velden en de plunderingen van Rome daargelaten, was de ontbinding van de westelijke rijkshelft eerder een gestaag proces van enkele decennia dan een abrupte crisis. De groepen invallers waren niet erg groot en de mensen waren na een generatie al grotendeels geassimileerd. Ze moesten zich wel aanpassen, want wie een nieuw koninkrijk wilde besturen moest de taal van de geestelijkheid en de ambtenaren spreken. De Germanen leerden dus Latijn en maakten zich zo de gekerstende Romeinse cultuur eigen.

Het zou verkeerd zijn te denken dat West-Europa in de vijfde eeuw één grote rokende vlakte was. Maar het staatsapparaat verdween. Het had zichzelf de vergetelheid in gedelegeerd.

20 gedachtes over “De gesel Gods (7)

    1. Dirk (

      Het Nibelungenlied is al genoemd. Theodorik is terug te vinden in de held Dietrich von Bern (Verona), die een eigen cyclus kent naast zijn rol in het Nibelungenlied. Niet enkel in Duitsland, maar ook in de Noorse Thidrekssaga.
      Verwacht geen historische sagen, maar draken en dwergen. Je kan het vergelijken met de Arthurstof.

    2. Dirk

      Naast het al genoemde Nibelungenlied zijn er heel wat Duitse legenden rond Dietrich van Bern (Verona). Daar vind je Theodorik in terug. In het Noors heb je de Thidrekssaga.
      De historische context is temidden van de draken en dwergen ver te zoeken, net als in de matière de Bretagne. Theodorik is als naam toch populair gebleven, getuige de mijne. Al betwijfel ik of mijn ouders Theodorik wilden eren.

    3. thegreenfield

      over de hunnen is er het vermakelijke boekje “Sinte Ursula en hare elf duizend maagden” door G.Beeteme.

  1. FrankB

    Attila mag de Gesel Gods geweest zijn, de Vandaal Geiserik geselde de Romeinen nog heel wat harder. Dus die verdient ook wel een serie (net als, ik verval in herhalingen, Flavius Aetius)..
    Wat mij steeds weer opvalt is hoe snel de Germaanse rijken die op het West-Romeinse grondgebied werden gevestigd weer uit elkaar vielen. Zelfs het Frankische RIjk hield het alleen maar vol omdat er rond 600 CE niemand bereid en/of in staat was een invasie te plegen.

    1. jacob krekel

      De visigoten hebben het 300 jaar volgehouden op het Iberisch schiereiland. Dat is langer dan b.v. het perzische rijk. Het Frankische rijk viel telkens uit elkaar omdat de zonen het rijk onderling verdeelden. Pas toen men in de gaten kreeg dat de afwezigheid van broers het rijk bij elkaar kon houden, bleef het een paar generaties bij elkaar, totdat het in 843 definitief verdeeld werd.
      Vandalen en Ostrogoten verdwenen niet omdat hun rijken uit elkaar vielen, maar als gevolg van de imperial overstretch van Justinianus

      1. Bert Schijf

        ‘imperial overstretch’. Dat ligt misschien genuanceerder. Zie Peter Heather, Rome Resurgent. War and Empire in the Age of Justinian, 2018.

      2. FrankB

        Precies wat ik bedoel – zodra er iemand tegen een Germaans rijk aanblies viel het uit elkaar.

        1. Robert

          “Precies wat ik bedoel – zodra er iemand tegen een Germaans rijk aanblies viel het uit elkaar.”

          Wikipedia is ook uw vriend.
          De Angelsaksen bleven in het zadel tot 1066.
          De Franken zitten er nog steeds.
          Het koninkrijk van de Visigoten bestond van 418 tot 711.
          Het koninkrijk van de Sueven bestond van 410 tot 583.
          Het koninkrijk van de Vandalen bestond een eeuw, maar weerstond ondertussen diverse Romeinse aanvallen met glans.
          Idem voor de Ostrogoten in Italië, dat pas ten onder ging na twintig jaar constante oorlogvoering.

          ‘zodra er iemand tegen aan blies’?

      3. Robert

        “De visigoten hebben het 300 jaar volgehouden op het Iberisch schiereiland. Dat is langer dan b.v. het perzische rijk”

        Welk Perzische rijk is dat? De Sassaniden hielden het van 205 tot 651 uit.

  2. … Ze moesten zich wel aanpassen, want wie een nieuw koninkrijk wilde besturen moest de taal van de geestelijkheid en de ambtenaren spreken. De Germanen leerden dus Latijn en maakten zich zo de gekerstende Romeinse cultuur eigen…
    Er was meer: Theodorik was ook zo verstandig veel administratieve instellingen van de Romeinen te behouden en op een aantal hoge posten voorname Romeinen te benoemen, bvb. in het ambt van magister officiorum (vb.de filosoof Boëthius en Cassiodorus). In mijn Latijnse leesclub hebben we een heel semester aan Boëthius gewijd en een aantal fragmenten vertaald uit ‘De consolatione philosophiae.’ Helaas werd Boëthius na een paar jaar door Theodorik afgezet en later ‘geëxecuteerd’ . De reden hiervan was niet geheel duidelijk. Vermoedelijk waren er spanningen gerezen tussen de Ostrogoten en het Oost-Romeinse Rijk omdat de Ostrogoten arianen waren en Theodorik Boëthius ervan verdacht contacten te onderhouden met de Oost-Romeinse keizer.

    Overigens vond ik deze serie weer bijzonder boeiend, Jona!

  3. Bert Schijf

    Stylistisch heel geslaagd. Het zevende blog gaat als een nachtkaarsje uit zonder daverende paukenslag. Net zoals het Westerse Romeinse Rijk eindigt. Maar zie ook de bijdrage van Rogier Van Bever.

  4. Dirk

    Wie heeft er 7 afleveringen van de MB nodig als Dries Van Langenhove, de Vlaamse mini-Trump, de Catalaunische Velden in één facebookpost kan uitleggen?

    “Vandaag is het de verjaardag van de slag van de Catalaunische velden die plaatsvond op 20 juni in het jaar 451.

    Een gecombineerd West-Romeins leger, met Frankische en Visigotische foederatii, samen met hun bondgenoten van Ostrogoten, Gepiden en Alanen versloegen (voor de eerste keer) Attila de Hun, leider van de Hunnen.

    Men kan stellen dat het de eerste keer in de geschiedenis was, dat een alliantie van Europeanen samen een vreemde vijand versloeg.
    Edward Creasy rekende de veldslag als een van de 15 meest beslissende slagen ter wereld.”

    Dit parlementslid voor Vlaams Belang bereikt zo’n 80 000 volgers met deze onzin.

  5. Frans

    Onzin? Hij heeft gelijk. Natuurlijk kun je dat stellen! Je kunt alles stellen wat je maar wilt. Je kunt stellen dat Napoleons veldtocht tegen Rusland in 1812 de laatste Romeinse veldtocht was. Je kunt stellen dat Hitler geen Germaan was, maar een Romein vanwege al dat vlagvertoon en dat gemarcheer. En je kunt iedere veldslag die er ooit geweest is met een beetje fantasie in het rijtje “meest beslissende” proppen. Dat komt omdat veldslagen helemaal niet zo beslissend zijn. Waterloo? Napoleon had toch wel verloren, want hij had niet genoeg mannen. D-Day? Was niks geworden als de Russen niet aan het opdringen waren aan het Oostfront. Dus we kunnen stellen dat de Russen zowel de redders als de vijanden van Europa zijn. Zie je wel. Stel maar wat je wilt.

  6. Robert

    “In 455 brandschatten ze Rome – en dit keer gebeurde het systematischer dan in 410. De keizer stak geen vinger uit. Door de passiviteit van de overheid verschoof de macht steeds verder naar de krijgsheren-van-Germaanse-komaf en in 476 zette een van hen de laatste West-Romeinse keizer af.”

    Welke keizer Jona? Valentinianus was net vermoord en Petronius mocht zich maar 77 dagen keizer noemen totdat de Vandalen hun afspraken cancelden en de ‘; arme’ Petronius op de vlucht uit Rome door de menigte dood gestenigd werd. je zit hier erg op het stokpaardje van een onverschillige overheid maar ik herken dat beeld niet echt.

    De krijgsheren waren namelijk allang aan de macht. Stilicho domineerde Honorius net zoals Bonifatius en Aetius Valentinianus domineerden. Maar ja dat waren ‘echte’ Romeinen en dus lijkt het pas uit te maken als Ricimer de macht in handen krijgt. Maar dat verschil is er niet echt – het zijn allemaal kerels die de militaire macht achter zich hebben (en laten we wel wezen, het verschil met Constantijn is dan niet echt groot) – het verschil zit er alleen in dat ze niet meer de legitimiteit van de keizerlijke familie zochten/nodig hadden. Dus niks ‘passiviteit van de overheid’,

  7. Robert

    “Van alle Germaanse stammen waren de Vandalen als enigen niet loyaal gebleken. Ze waren vanuit Andalusië naar Afrika overgestoken en hadden Karthago omgevormd tot een piratennest”

    Weer een te simpele voorstelling van zaken. Weer vergeet je de Alanen trouwens, die bepaald niet onbelangrijk waren in deze coalitie. Maar wat ik mis is dat de stammen uitgenodigd waren. Door de Romeinen. iets met een burgeroorlog,, en natuurlijk liep het uit de hand, waarna de Vandalen (et al) uiteindelijk Carthago innamen en een sterke zeemacht in de Westelijke Middellandse zee werden. Ze namen de instellingen en structuren van de Romeinen gewoon over – de mozaïeken uit Bord-Djedid van een Alaanse ruiter (ja hij wordt vaak voor Vandaal versleten) die zich trots laat afbeelden als eigenaar van een villa zijn welbekend. Piratennest klinkt zo lullig.

  8. Robert

    Zo, het laatste stukje is eruit.

    Ik moet zeggen dat het me toch wat tegenvalt. Er gingen zeker twee van de zeven stukjes niet over de Hunnen maar over de Alaric en de Visigoten. Aardig als je hun rol in het verslaan van Attila bekijkt, maar dat kwam nu juist weer niet aan de orde – je verlaat ze na de dood van Alaric en je gaat niet in op hun rol in Zuid-Frankrijk en Spanje tot de inval van Attila.
    Niets over de Bourgondiërs in Worms, en het einde van dat rijkje door toedoen van Aetius – en de Hunnen?

    En dan de Hunnen zelf – geen woord over hun rol in de crisis van de late vierde eeuw, hun relatie met Constantinopel en (dus) met Rome).
    Niets over hun rol als bondgenoten van Aetius en de impact op de machtsstrijd tussen Johannes, Aetius en Bonifatius (en de gevolgen).
    Niets over Aetius, zijn verleden bij de Hunnen, en de gevolgen voor hem van de zege op Attila.

    Attila komt er ook best bekaaid af voor een serie die zijn (bij)naam draagt.
    Niets ook over de jeugd en opkomst van Attila, en zijn relatie met Aetius – en de mogelijke redenen van de afloop van de veldslag.
    Weten we eigenlijk hoe en waarom hij zijn bijnaam verdiende, als je bekend dat Alaric en Geiseric een veel grotere impact hadden dan Attila?

    1. Wat op een blog gebeurt, valt een deskundige ALTIJD tegen. Het is namelijk geen wetenschap, al delen wetenschap en wetenschapsjournalistiek wel het ideaal zo snel mogelijk zo veel mogelijk mensen zo goed mogelijk op de hoogte te stellen. Ze falen daarbij allebei. Een deel daarvan is acceptabel – er zijn teveel doelgroepen te bedienen en je kunt niet op diverse niveaus tegelijk schrijven – en een deel is onacceptabel, zoals het laten voortbestaan van betaalsites.

  9. Dirk

    Ik speculeer nu: Alaric en Geiseric waren christenen.

    De krijgsheren mogen dan niet zo bekend zijn bij het grote publiek, de namen van hun stammen zijn symbool geworden voor barbarij. Vandalen behoeft geen uitleg, de term ‘gotiek’ was als belediging bedoeld en de Duitsers werden vooral in de Eerste Wereldoorlog als Hunnen afgeschilderd (nota bene doordat de Kaiser zelf in een speech uit 1900 naar Etzel verwees, de Attila uit het Nibelungenlied). Ik herinner me hoe ik als kind over de Lusitania las onder de titel (quote van een tijdgenoot) “een daad waarvoor een Hun zich zou schamen”.

Reacties zijn gesloten.