Twitter, daar stonden ooit best leuke dingen op, zoals de draadjes van de Gentse oudhistoricus Jeroen Wijnendaele over de Late Oudheid. Hier is er weer eens een, voor u vertaald in het Nederlands. Het origineel is hier.

***

1. Vandaag of morgen, maar dan in 454 na Chr., vermoordde keizer Valentinianus III zijn magister militum Aetius, de hoogste Romeinse commandant in de westelijke provincies van het Romeinse Rijk. Een eeuw later zou de geschiedschrijver Prokopios zowel Aetius als diens rivaal Bonifatius “de laatste der Romeinen” noemen, als een eretitel. Hun carrières waren feitelijk die van war lords, die enorme schade hadden toegebracht aan de westelijke helft van het Romeinse Rijk.

Gaudentius

2. Aetius en zijn vader Gaudentius kwamen uit de provincie Scythië aan de Beneden-Donau. Misschien heeft Gaudentius zich in 394 bij Theodosius I gevoegd tijdens diens westelijke campagne tegen de usurpator Eugenius, en is hij daar gebleven.

3. Rond 399 was Gaudentius korte tijd actief in Africa (Tunesië), maar om onbekende redenen verloor hij die positie al weer snel. Hij wordt pas rond 423 weer vermeld. Deze pauze herkennen we ook in wat bekend is over de carrière van Aetius, die begon met vertraging.

4. We weten van Aetius’ jeugd dat hij gijzelaar is geweest van zowel Alarik als van de Hunnen. Dit betekent in de eerste plaats dat zijn vader (ooit) een zekere status aan het hof had (gehad), zij het geen erg glamoureuze. Voor Aetius betekende het dat hij als een der weinigen contacten had buiten het Romeinse Rijk.

5. Als keizer Honorius in 423 overlijdt, is er een interregnum van vier maanden. Uiteindelijk krijgt een burgerlijke bestuurder, Johannes, in Rome erkenning als keizer. Hij geniet de steun van Gaudentius, die nu wordt genoemd als magister militum. Ook Aetius verwerft nu een positie aan het hof.

Oorlog tegen het Huis van Theodosius

6. Het is belangrijk te begrijpen dat Aetius debuteert door Johannes te hulp te schieten met een leger, gerekruteerd onder de Hunnen. De keizer kan het gebruiken in een burgeroorlog met het Oosten, waar keizer Theodosius II weigert hem te erkennen. Aetius steunt dus een man die geldt als usurpator en die in 425 door een leger uit de oostelijke provincies ten val zal worden gebracht.

7. Aetius arriveert in Italië, drie dagen nadat Johannes zijn hoofd had verloren. Zijn vader Gaudentius is inmiddels gedood door muitende troepen. Hoogwaardigheidsbekleders die behoren tot Johannes’ factie wacht in deze dagen hetzelfde lot, maar Aetius ontspringt de dans. Hij beschikt immers over een leger, gerekruteerd bij de Hunnen.

8. Daarmee valt hij het Oost-Romeinse leger aan. Misschien wist hij niet dat Johannes al dood was. Hoe dat ook zij, nadat beide partijen aanzienlijke verliezen hebben geleden, sluiten ze een compromis: Aetius’ huurlingen worden betaald en teruggestuurd naar Pannonië en Aetius krijgt een officieel commando.

9. Dit is de eerste keer dat Aetius militair geweld gebruikt tegen de keizerlijke dynastie, het Huis van Theodosius, om zijn positie in de westelijke Rijkshelft te versterken. Hij behoudt waarschijnlijk een aanzienlijk deel van zijn Hunnen in dienst, zoals blijkt uit de volgende jaren.

Intriges

10. In 425 wordtt Valentinianus III erkend als de nieuwe keizer in het westen. Hij is zes jaar oud en de vierde kind-keizer in successie. Zo ontstaat een systeem waarin menig commandant probeert het hoge ambt van magister militum te verwerven en het westelijke hof te domineren, zoals Stilicho had gedaan aan het begin van de vijfde eeuw.

11. Aetius maakt zich tussen 425 en 430 met zijn Hunnen nuttig in Gallië, waar hij vecht tegen de Goten in Aquitanië en de Franken. Deze campagnes zijn veel agressiever dan die van Stilicho of Constantius III, waarschijnlijk omdat Aetius oorlogsbuit nodig heeft om zijn huurlingen te financieren.

12. Ondertussen probeert de nieuwe magister militum Flavius Felix zijn macht aan het westelijke hof uit te bouwen. Uiteraard gaat dat ten koste van andere spelers. Zo probeert hij Bonifatius, de bevelhebber van het leger in de Maghreb, ten val te brengen.

13. Door een burgeroorlog in Africa, de rijkste westelijke provincie, kunnen de Vandalen tegen 429 dat gebied binnenvallen. Felix moet zich terugtrekken, waarop Bonifatius opnieuw de leiding krijgt. Er wordt om Oost-Romeinse militaire hulp gevraagd. Tegen 430 wordt Bonifatius belegerd in Hippo. Wat doet Aetius? Hij laat Felix vermoorden.

14. Sommige bronnen beweren dat Felix eerst Aetius wilde vermoorden. Misschien, maar we zullen het nooit weten. Wat diezelfde bronnen wel toegeven, is dat Aetius achter de moord op zijn superieur zit. De timing van de moord heeft alles te maken met de campagne tegen de Vandalen.

15. Waar is Aetius te vinden 430/431? In het zuiden van het huidige Duitsland: handig dichtbij het hof in Ravenna, maar te ver weg om troepen te moeten afstaan voor de Africaanse campagne. Dit zal een terugkerend kenmerk zijn van zijn carrière: onwil om zich te binden aan de Maghreb.

16. Het hof staat daardoor machteloos en moet, bij gebrek aan alternatief, in 430 het opperbevel over het westelijke leger afstaan aan Aetius. Met de moord op Felix heeft Aetius het hoogste ambt bereikt én voor de tweede keer door geweld zijn positie verbeterd.

[wordt vervolgd]